Ermenilere uygulanan soykırımın Dâhiliye Nazırı

Mehmet Talat Paşa, İttihat ve Terakki Cemiyetinin belirleyici isimlerindendir. Osmanlı tebalı Ermenilere uygulanan soykırımı Dâhiliye Nazırı (İçişleri Bakanı) olduğu dönemde (1911, 1913-1918) bizzat planlamış, başlatmış ve uygulamayı organize etmiştir. Kendi el yazısıyla düzenli bir şekilde tuttuğu notlar, jenosidin boyutları hakkında fikir vermektedir.

Mehmet Talat Paşa, İttihat ve Terakki Cemiyetinin belirleyici isimlerindendir. Osmanlı tebalı Ermenilere uygulanan soykırımı Dâhiliye Nazırı (İçişleri Bakanı) olduğu dönemde (1911, 1913-1918) bizzat planlamış, başlatmış ve uygulamayı organize etmiştir. Kendi el yazısıyla düzenli bir şekilde tuttuğu notlar, jenosidin boyutları hakkında fikir vermektedir.

Osmanlının 1. Dünya savaşında yenik düşmesinin ardından bir Alman savaş gemisiyle ülkesinden kaçan Talat Paşa, Aralık 1918’de Berlin’e ulaştıktan sonra, Divan-ı Harb-i Örfi Mahkemesince 5 Temmuz 1919 günü İsmail Enver, Cemal Paşa ve Dr. Nazım ile birlikte, Trabzon, Yozgat ve Boğazlıyan’da uygulanan katliamların planlayıcı ve uygulayıcısı olma suçundan gıyabında idama mahkûm edildi. Osmanlı Hükümetinin Alman Dışişleri Bakanlığına iki kez sunduğu iade talebi, ülkelerinde ‘Mehmed Sai Bey’ adına çıkarılan sahte kimlikle yaşadığı bilindiği halde her defasında geri çevrildi.

Talat Paşa, 15 Mart 1921'de Ermeni asıllı Soromon Tehleryan tarafından Berlin-Charlottenburg’da intikam amaçlı olarak öldürüldü ve naaşı Protestan Mattäi Kilisesinin mahzenine konuldu. Bunun sebebi, o sırada Berlin Müslüman Mezarlığının 1920 yılında Talat Paşa tarafından kurulan panislamist ‘Orientclub’ tarafından tadilat görüyor olmasıydı. Bu bağlamda yapılan bir ek binanın mahzenine 1922 yılında yerleştirilen tabudu, 24 Nisan 1922’de 'gelen' arkadaşları Cemal Azmi ve Dr. Bahaddin Şakir’in tabutlarıyla birlikte 9 Mayıs 1930 tarihine dek burada kaldı. Kemalist Türkiye’nin Jöntürkleri geri getirme gibi bir isteklerinin olmadığı anlaşıldığından, bir şeker bayramına denk düşen 9 Mayıs 1930’da Türk bayrağına sarılı tabutlar, dini ya da başka bir tören yapılmadan Müslüman Mezarlığında toprağa verildi. Alman Dışişleri Bakanı Konstantin von Neurath (1873-1956), 20 Kasım 1933 tarihli notunda Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçisinin kendisinden bir ricası olduğunu belirtmiştir. Bu nota göre, Talat Paşa’nın bakımsız durumda olan mezarının temizlenmesi ve başına konumuna uygun bir taşın konulması istenmektedir. O güne dek unutulan mezarın yenilendiği anlaşılmaktadır. 1941 yılındaki bir belgeye göre, ‘Vezir-i Azam koyu mermer bir anıtın altında’ yatmaktadır. Diğer iki yol arkadaşının mezarlarının da o dönemde yapılıp yapılmadığı bilinmemektedir. Bu iki mezar halen aynı yerde bulunmaktadır. Ancak Talat Paşa’nın naaşı 20 Şubat 1943 günü mezarından çıkarılarak trenle İstanbul’a getirilmiş ve beş gün sonra devlet töreniyle İstanbul’un Ermeni ve Rumlar başta olmak üzere, Hristiyan ve Yahudilerin yaşadığı Şişli semtindeki Hürriyet-i Ebediyye tepesinde bulunan Abide-i Hürriyet anıt mezarlığına gömülmüştür. Ölümünden sonra Türkiye’ye dönen eşi Hayriye Hanım’a 1926 yılında çıkarılan bir yasaya dayanarak yaşam boyu maaş bağlanmış ve kendisine tehcir esnasında devletin el koyduğu taşınmazlardan, daha önce Aram Fındıklıyan’a ait olan binada bir daire tahsis edilmiştir.

Şişli Kaymakamlığı İnternet Sitesinden:

Sadrazam Talat Paşa

Tarih, 15 Mart 1921. Yer, Berlin. Birinci Dünya Savaşı sonrasında Almanya'ya gitmek zorunda kalan İttihatçı lider Talat Paşa, tütün almak için sabah saatlerinde evinden çıktı. Hardenberg Caddesi'nde 100 metre yürümüştü ki, İran'dan gelen 24 yaşındaki Ermeni terörist Sogomon Tayleryan tarafından vurularak öldürüldü. Üzerinden "Mehmed Sai" adına düzenlenmiş sahte kimlik çıktı. Talat Paşa'nın cenazesi uzun yıllar Türkiye'ye getirilemedi. Yıllarca bir kilise mezarlığında sahipsiz kaldı. Adolf Hitler, Türk-Alman ilişkilerini kuvvetlendirmek için özel bir jest yapıp Talat Paşa'nın naaşını 25 Şubat 1943 tarihinde Türkiye'ye gönderdi. Talat Paşa'nın cenazesi askeri törenle, Abide-i Hürriyet Anıtı'nın sağ yanındaki 50 metre uzaklığa defnedildi.” Soner Yalçın, “Hürriyet”, 29.04.2007, http://hurarsiv.hurriyet.com.tr/goster/haber.aspx?id=6426091&yazarid=218

Talat Paşa, kuşaklar boyu sürdürülen inkâr ve saptırma politikalarının sonucu olarak, günümüzde saygın bir devlet adamı olarak tanıtılmakta ve zamanının politikacısı olarak temize çıkartılmaya çalışılmaktadır. Ölüm gününde mezarı başında anılması, 2005 yılında Ermeni Soykırımının inkârını sistematik olarak yaygınlaştırma amacıyla kurulan Talat Paşa Komitesi isimli ulusalcı örgüt tarafından gelenek haline getirilmiştir. Bu örgüt, mezarı Berlin’de olmamakla birlikte, geçtiğimiz yıllarda bu kentte de coşkulu anma törenleri düzenlemiştir.

I. Talat Paşa’nın Adını Taşıyan Mahalleler:

“Talat Paşa Mahallesi / Talatpaşa Mahallesi”

Edirne-Merkez, Balıkpazarı

İstanbul-Esenyurt, Saadetdere

İstanbul-Kağıthane, Gültepe

İstanbul-Okmeydanı

İzmir-Bergama

Kayseri-Kocasinan, Argıncık

Tekirdağ-Çorlu, Şeyh Sinan

II. Talat Paşa’nın Adını Taşıyan Cadde, Sokak ve Bulvarlar:

“Talat Paşa Caddesi” / “Talatpaşa Caddesi”

Ankara-Polatlı, Merkez, Fatih Mahallesi

Balıkesir-Ayvalık

Bursa-Orhangazi, Merkez, Hürriyet Mahallesi

Edirne-Merkez, İstasyon Mahallesi

İstanbul-Arnavutköy

İstanbul-Avcılar, Ambarlı Semti / Cihangir Mahallesi

Istanbul-Bahçelievler

İstanbul-Beşiktaş, Levent Mahallesi

İstanbul-Büyükçekmece

İstanbul-Esenyurt, Esenkent, Bahçeşehir Semti

İstanbul-Güngören

İstanbul-Kağıthane, Harmantepe Mahallesi

İstanbul-Maltepe, Cevizli Mahallesi

İstanbul-Sarıyer, Yeniköy Mahallesi

İstanbul-Şişli, Zincirliklikuyu, Esentepe Semti

İstanbul-Ümraniye, Esenevler Mahallesi

İzmir-Alsancak / Konak

Konya-Sarayönü

Sakarya-Pamukova, Cumhuriyet Mahallesi

Tekirdağ-Çorlu, Şeyh Sinan Mahallesi

Yozgat-Yerköy, Merkez

„Talat Paşa Sokağı” / “Talatpaşa Sokağı” / “Talat Paşa Sokak” / “Talatpaşa Sokak”

İstanbul-Güngören, Merkez Mahallesi

İstanbul-Maltepe, Cevizli / Küçükyalı

İstanbul-Üsküdar, Burhaniye

Eskişehir-Tepebaşı, Eskibağlar Mahallesi

Muğla-Marmaris

Tekirdağ-Merkez, Aydoğdu mahallesi

Yalova-Merkez, Bahçelievler Mahallesi

“Talat Paşa Bulvarı”

Ankara-Çankaya / Sıhhiye / Ulus / Altındağ / Gündoğdu /Cebeci-Mamak

Edirne-Merkez (aus Europa kommend, der allererste Boulevard!)

İzmir- Konak / Alsancak

“Talatpaşa Çıkmazı”

İstanbul-Fatih

İstanbul-Maltepe, Küçükyalı

İstanbul-Ümraniye, Hekimbaşı

III. Talat Paşa’nın Adını Taşıyan Camiler:

“Talatpaşa Camii”

Ankara-Dikmen, Gökkuşağı Mahallesi, 8. Sokak, No. 9

İstanbul-Kağıthane, Talatpaşa Mahallesi, Aslangazi Caddesi, No. 22

İstanbul-Maltepe, Cevizli Mahallesi, Talatpaşa Caddesi, No. 22

IV. Talat Paşa’nın Adını Taşıyan Okullar:

“Talatpaşa İlköğretim Okulu”

Ankara-Çankaya

İstanbul-Şişli

İzmir-Karşıyaka, Bayraklı

Konya-Ereği

Tekirdağ-Muratlı

Lise:

“Talatpaşa Lisesi”

Konya-Ereğli

V. Talat Paşa’nın ismini taşıyan binalar:

Talat Paşa Apartmanı, İstanbul-Bahçelievler (Privathaus)

Talat Paşa Cafe, İstanbul-Maltepe, Cevizli Mahallesi (Café)

Talat Paşa Sağlık Ocağı, İstanbul-Kağıthane (Ambulatorium)

VI. Talat Paşa’nın İsmini Taşıyan Organizasyon ve Projeler:

Talat Paşa Komitesi: İstanbul-Taksim, İstiklal Caddesi, Deva Çıkmazı No: 7/2 (Komitee, s.o.)

Talatpaşa Cami Yaptırma ve Yaşatma Derneği: Ankara-Dikmen (Verein für den Bau und Erhalt der Moschee)

İstanbul-Esenyurt Belediyesi Talatpaşa Camii Projesi (Moschee-Projekt)

VII. Talat Paşa Kabirleri:

1922-1943 Islamischer Friedhof in Berlin, Columbiadamm

ab 25.02.1943: İstanbul-Çağlayan, Abide-i Hürriyet Tepesi

Anıt nedeniyle günümüzde Abide-i Hürriyet Tepesi olarak da anılan Hürriyet-i Ebediyye Tepesi, İstanbul’un Şişli ilçesine bağlı olan Çağlayan semtinde bulunmaktadır. 31 Mart olaylarında (31 Mart 1325 =13.04.1909) ölen devlet adamları ve askerler için kurulmuş ve daha sonra İttihat ve Terakki liderlerine tahsis edilmiştir. Midhat, Talat ve Enver Paşaların kabirleri, en çok bilinen ve ziyaret edilenlerdir.

Talat Paşa Konağı

Talat Paşa Konağı, İstanbul-Sultanahmet’de bulunmaktadır. Uzun ve kapsamlı bir restorasyon sonucunda bina Mayıs 2011’de İstanbul Belediye Başkanı Kadir Topbaş tarafından 'Birleşmiş Kentler ve Yerel Yönetimler Ortadoğu ve Batı Asya Bölge Teşkilatı (UCLG – MEWA)' Genel Sekreterliğinin kullanımına sunulmuştur.

aykiridogrular.com

http://www.aykiridogrular.com/haber-1826-Ermenilere-uygulanan-soykirimin-Dhiliye-Naziri.html