ԹԱՂԱՅԻՆ ԸՆՏՐՈԻՒԹԻՒՆՆԵՐՈՒ ՆՈՐ ՀԱՄԱԿԱՐԳԻ ՀԱՄԱՐ ԽՈՐՀՐԴԱԿՑԱԿԱՆ ԺՈՂՈՎ ՊԱՏՐԻԱՐՔԱՐԱՆԻ ՄԷՋ

Երեք Ժամ Տեւող Հաւաքոյթի Ընթացքին Մեծամասնութիւնը Կողմնակից Եղաւ Ընտրութիւնը Ամբողջ Իսթանպուլի Տարածքին Բանալու Դրութեան ¬ Պատրիարքարանը Պահանջեց Որ Թաղերը Գրաւոր Յայտնեն Իրենց Տեսակէտները ¬ Երբեմն Մթնոլորտը Շիկացաւ, Զգալի Դարձաւ Որ Համայնքէ Ներս Միասնութեան Ոգին Կը Բացակայի
Not: Murat Bebiroğlu ve Yervant Özuzun toplantıya katılmadı. Aret Çiçekeker katıldı.
http://www.normarmara.com/marmara.htm

ՄԱՐՄԱՐԱ.-  Երէկ Պատրիարքարանի մեծ դահլիճին մէջ կայացաւ բոլոր Համայնքային մարմիններու ներկայացուցիչներու մասնակցութեամբ խորհրդակցական ժողով մը, որ պիտի զբաղէր համայնքին համար բախտորոշ ու կենսական հարցով մը, այն էԵ թաղային ընտրութիւնները ամբողջ Իսթանպուլի բանալու կամ չբանալու հարցը եւ այդ մասին նոր կանոնագրութեան մը պատրաստութիւնը։ Բոլոր թաղերը ներկայ էին բացի Սկիւտարի Ս. Խաչ Եկեղեցիի Թաղային Խորհուրդէն։ Ժողովին մասնակ¬ցեցան նաեւ իրենք զիրենք Մտածումի Փլաթֆորմ անուանող խմբակի անդամները, Թադէոս Պէպէք, Աննա Թուրայ, Յարութ Էօզէր, Կարապետ Փայլան, Սեպուհ Ասլանկիլ, եւայլն որոնք իրենց տեսակէտները պարզող գրքոյկ մըն ալ բերած էին իրենց հետ։ Անոնց դիմաց ալ կը ներկայանար ուրիշ խմբակ մը որ կը բաղկանար Գրիգոր Տէօշէմէճեանէ, Մուրատ Պէպիրօղլուէ, Երուանդ Էօզուզունէ։

Նախ դիտել տանք որ ընդհանուր փափաքի վրայ ժողովի բոլոր խօսակցութիւնները եղան թրքերէնով։

Ժողովը բացաւ Արամ Սրբազան, որ դիտել տուաւ որ այս ժողովին ամէնէն հիմնական հարցն է թաղային ընտրութիւններու կանոնագրութեան մը հարցը, որու մասին մինչեւ այսօր որեւէ համաձայնութեան մը չենք կրցած յանգիլ։ «Այս նիւթը օրակարգի եկաւ ՎԱՏԻՓի կողմէ, բայց հոն ալ արդիւնք մը չստացուեցաւ։ Իմ փափաքս այն է որ համայնքը ամբողջական համերաշ¬խութեան ու միասնութեան մէջ ըլլայ, բայց իմ այս փափաքս ալ չիրականացաւ։ Հոս երկու խմբակներ կան որոնք նոր կանոնագրութիւն պատրաստելու աշխատանք տարեր են։ Պատրիարքարանը այս խնդրին մէջ շատ անհանգիստ է, Կրօնական Ժողովն ալ անհանգիստ է։ Մեր վագըֆներու կալուածական հարցերէն անհանգիստ ենք, այս պատճառաւ պայման է որ հոս այսօր հասարակա որոշում մը ընդունինք», ըսաւ Սրբազան Հայրը։

Արամ Սրբազան ապա ժողովը կառավարելու պաշտօնը յանձնեց Ս. Փ. Հիւանդանոցի Հոգաբարձութեան Ատենապետ Պետրոս Շիրինօղլուի, որ կարգաւ խօսք տուաւ խօսիլ ուզողներուն։

Այնուհետեւ խօսք տրուեցաւ Աննա Թուրային, որ կը խօսէր Մտածումի Փլաթֆորմի անունով։ Ան ըսաւ որ զանազան անքէթներ ըրած են եւ տեսած են որ շատեր ընտրութիւնները Իսթանպուլի տարածքին բանալու կողմնակից են, կողմնակից են որ ջնջուի այն պայմանը որ թեկնածուները պէտք է ըլլան թաղեցի։

Այնուհետեւ այս խօսքերուն պատասխան եկաւ Գրիգոր Տէօշէմէճեանէն, որ կը խօսէր «Ազատ Մտածումի Փլաթֆորմ»ի անունով։ Տէօշէմէճեան ունեցաւ իմաստուն եւ աւանդապահ ելոյթ մը, դիտել տալով որ խելացի ճամբան այն է որ կը յարգէ ու հաւատարիմ կը մնայ թէ՛ մեր շահերուն, թէ՛ մեր աւանդութիւններուն։ Ընտրութիւնները Իսթանպուլի տարած¬քին բանալու հարցը ծագում առաւ պարզապէս մեր թաղերէն մէկուն մէջ պատահած տարակարծութեան մը հետեւանքով։ Մեր բուն խնդիրն է ընտրութիւնը տարածքի բանալ միայն այն թաղերուն համար որոնք ընտրող ու թեկնածու չունին։ Հիմնական կէտը այն է որ ան որ թաղի մը համար քուէ պիտի գործածէ, պէտք է ըլլայ այդ թաղին հարցերը գիտցող մէկը։ Մէկը որ բնաւ գաղափար չունի օրինակ Գատըգիւղի հարցերէն, ի՞նչպէս կրնայ պատասխանատուութիւն ստանձնել Գատըգիւղի մէջ։ Միայն ընտրող չունեցող թաղերու համար կարելի է մտածել տարածքի ընդարձակում, այդ ալ մերձակայ թաղերու հետ միանալու պայմանաւ։ «Ես տակաւին չեմ կրցած հասկնալ թէ ինչո՛ւ այսպիսի խնդիր մը ստեղծուեցաւ համայնքէն ներս», ըսաւ Տէօշէմէճեան աւարտելով իր խօսքը։

Շիրինօղլու իր կարգին ելոյթ ունեցաւ եւ ըսաւ որ արդէն Վատիփի նիստերու ընթացքին այս նիւթը ար¬ծարծուեցա¬ւ քանիցս, արդէն 14 վագըֆներու ընտրու¬թիւնը Իսթանպուլի տարածքին բաց է, այս խնդիրը մէջտեղ ելաւ միայն մեր մէկ վագըֆի ընտրութեան հարցի հետեւանքով։ Համայնքին ապրանքները համայն¬քէն փախցնելու պէտք չկայ։ Իմ փափաքս այն է որ ընտրութիւնը կատարուի ոչ թէ ամբողջ Իսթանպուլի տարածքով, այլ շրջանային դրութեամբ։ Եթէ շրջա¬նային դրութիւն հաստատենք, երեք շրջաններ պիտի ըլլան, առաջին շրջանը պիտի բաղկանայ Գում¬գաբու, Սամաթիա, Կէտիկփաշա, Ենիգաբու, Նառլը¬գաբու, Թօփգաբու, Ս. Փրկիչ Հիւանդանոցի մատուռ, Պաքըր¬գիւղ, Եշիլգիւղ, Պալաթ եւ Էյիւպի երկու եկեղե¬ցիներէ, երկրորդ շրջանին մաս կը կազմեն Հալըճըօղլու, Ղալաթիա, Պէյօղլու, Ֆէրիգիւղ, Պէշիկթաշ, Օրթագիւղ, Գուրուչէշմէ, Հիսար, Պօյաճըգիւղ, Ենիգիւղ եւ Պիւյիւքտէրէ թաղերէ, իսկ երրորդ շրջանը կը բաղկանայ Գատըգիւղ, Սկիւտար Ս. Խաչ եւ Ս. Կարապետ, Գուզկունճուք, Գանտիլլի, Պէյքօզ, Գարթալ եւ Գնալը թաղերէ։ Ասոնցմէ դուրս կայ չորրորդ շրջան մը որ կþընդգրկէ Իսթանպուլէ դուրս գտնուող մեր գաւառի եկեղեցիները։ Անշուշտ որ եթէ բարի կամեցողութիւն ըլլայ, Իսթանպուլի տարածքին բանալու մէջ ալ անպատեհութիւն չի ծագիր, ըսաւ Շիրինօղլու։

Այնուհետեւ բոլոր Թաղային Խորհուրդներու ներկայա¬ցուցիչները սկսան պարզել իրենց տեսակէտները։ Եղան բազմաթիւ առաջարկութիւններ։ Մէկը ըսաւ որ Պատրիարքարանի մէջ պէտք է հիմնուի ընտրական հասարակաց մարմին մը որ պիտի աշխատի այս նիւթի վրայ, ուրիշ մը ըսաւ որ եթէ ինք թաղի մը նուիրա¬տուութիւն կþընէ, պէտք է հաշիւ հարցնէ այդ թաղէն։ Մեր ազգայիններէն Տիգրան Կիւլմէզկիլ գնահատեց «Մտածումի Փլաթֆորմի» աշխատանքը, անոնց գրածին տակ ես ալ կրնամ ստորագրել, Տէօշէմէճեանին մտածումներն ալ շնորհաւորելի են, բայց ինք չի մասնակցիր անոր ըսածներուն, ամէն մարդ իր քուէն պէտք է գործածէ ժողովրդավար ձեւով, մենք հոս պէտք է խօսինք այն մասին թէ ի՞նչպէս պէտք է հիմնենք ընտրական դրութիւնը, ըսաւ։

Այնուհետեւ դարձեալ խօսք առաւ Տէօշէմէճեան որ յիշեցուց մեր նախկին աւանդութիւնները, եռապատիկ ցանկի դրութեան մասին խօսեցաւ, այս բոլորէն վերջ ան դարձեալ ընդգծեց թէ մենք կարելի չափով պէտք է հաւատարիմ մնանք մեր աւանդութիւններուն, շատ լաւ մտածենք որոշումներ ընդունելէ առաջ։

Այնուհետեւ Արամ Սրբազան ուզեց քուէարկութիւն կատարել, բայց յետոյ նախընտրեց մէկ առ մէկ թաղե¬րուն քուէն հարցնել բերանացի կերպով։ Ամէն թաղ պարզեց իր տեսակէտը, մեծամասնութիւնը կողմնակից էր որ ընտրութիւնը բացուէր Իսթանպուլի տարածքին։

Հետաքրքրական է թաղերու նախընտրութիւնը որ կը պարզէ հետեւեալ պատկերը։

Իսթանպուլի տարածքի բացուելու կողմնակից էին Գումգաբու Մայր Եկեղեցի, Գարա¬կէօզեան, Դպրեվանք, Սամա¬թիա, Գումգաբու Դրսի, Կէտիկ¬փաշա, Ենիգաբու, Նառլը¬գաբու, Թօփգաբու, Խասգիւղ, Պաքըրգիւղ, Էյիւպ Ս. Եղիա եւ Ս. Աստուածածին, Ղալաթիա, Ֆէրիգիւղ, Պէշիկթաշ, Ենիգիւղ, Սկիւտար Ս. Կարապետ, Գուզ¬կունճուք, Գարթալ, Գնալը, Պոմոնթի Մխիթարեան, Սա¬մաթիա Անարատ Յղութիւն, Կեսարիա, Տիյարպաքըր, Մարտին Տէրիք, Իսքէնտէրուն, Քըրըքխան։

Շրջանային ընտրութեան կողմնակից էին Եշիլգիւղ, Պէյօղլու, Օրթագիւղ, Գուրուչէշմէ, Հիսար, Պիւյիւք¬տէրէ, Գատըգիւղ, Պէյքօզ, Գանտիլլի։

Սկիւտարի Ս. Խաչը բացակայ էր ուստի անոր կարծիքը յայտնի չեղաւ, իսկ Պալաթ չուզեց կարծիք արտայայտել։

Ժողովի յաջորդող վայրկեաններուն երբեմն մթնոլոր¬տը պրկուեցաւ, ձայներ բարձրանալ սկսան, եղան բա¬նավէճեր։ Արամ Սրբազան պահանջեց որ բոլոր թաղերը իրենց ատենագրութեան տետրակին մէջ արձանագրեն իրենց մտածումը ու գրաւոր կերպով ղրկեն Պատրիարքարան։

Այս հաւաքոյթը յարմար նկատո¬ւեցաւ որպէսզի օրակարգի բերուի Պիւյիւքտէրէի Թաղային Խորհուրդի Ատենապետին հետ ստեղծուած շատ լուրջ անհամաձայնութիւնը։ Ինչպէս այսօր Պատրիարքարանի հաղորդա¬գրութեան մէջ ալ պիտի կարդացուի, Պատրիարքարանը կը պահանջէր որ Պիւյիւքտէրէի Թաղային Խորհուրդը վերադարձնէր Կաթոլիկներու պատ¬կանող գերեզմանատունը որուն տէր կանգնած էր վերջին օրէնքներէն օգտուելով։ Ատենապետ Մուրատ Սիւմէ կþըսէր նաեւ որ իր ուզած հա¬մայնքային կալուածը կրնար ծախել, ոչ մէկը կրնար խառ¬նուիլ իրեն։ Սրբազան Հայրը, Լատիններու գերեզմանատան հարցին անդրադառ¬նալով, բոլոր թաղականներու ներկայութեան ազդա¬րարութիւն ուղղեց Մուրատ Սիւմէին ու դիտել տուաւ որ գերեզմանի հարցը միջազգային խնդիր կը ստեղծէ, սխալ կը գործեն եթէ յամառին։ Ատենապետ Սիւմէ շատ պարզ ոճով պատասխանեց որ ինք ոչ մէկուն բան մը կը վերադարձնէ, ՎԱՏԻՓն ալ հանգամանք չունի իրենց հարցում ուղղելու։ «Ես գերեզմանատունը չեմ տար, որեւէ կալուած ալ չեմ վաճառած ու պիտի չվաճառեմ, բայց կրնամ ալ վաճառել», ըսաւ։

Արամ Սրբազան դժգոհութիւն յայտնեց այս պատաս¬խանին դիմաց եւ ըսաւ. «Ուրեմն ելիր ու եկեղե¬ցին ալ վաճառէ»։ Նմանօրինակ կրակոտ խօսակցու¬թիւն¬ներու աւարտին, ո՛չ Պատրիարքարանը, ո՛չ ալ Թաղային Խորհուրդներու ներկայացուցիչները չկրցան տարհա¬մոզել Մուրատ Սիւմէն, որ անդրդուելի կը մնար իր տեսակէտին մէջ։

Ժողովի վերջաւորութեան Արամ Սրբազան յիշեցուց որ շուտով պիտի սպասէ Թաղերու որոշումներն ու տեսակէտները, որպէսզի ինք ալ ձեռնարկէ անհրաժեշտ գործողութիւններու։

***

Յայտնի չէ թէ ինչ շահուեցաւ կամ բան մը պիտի շահուի՞ երէկուան այս բախտորոշ ժողովէն, բայց մեր ընդհանուր տպաւորութիւնն այն է դժբախտաբար որ սա պահուն Պատրիարքարանը տկար կը մնայ իր հե¬ղինակութիւնը Թա¬ղային Խորհուրդ¬ներու պարտադրելու գործին մէջ, թէ համայնքը տակաւին շատ հեռու է միասնական ու հա¬մերաշխ մթնոլորտ մը ստեղծելէ, կարգ մը ներկա¬յացու¬ցիչներ կը թե¬րանան Պատ¬րիար¬քարանի նկատմամբ յարգանք ցուցա¬բերելու մէջ, բան մը, որ հիմնովին դէմ է մեր աւան¬դութիւն¬ներուն, կարգ մը թաղային խոր¬հուրդները համարձակութիւնը ունին ըսելու որ իրենք իրենց ուզածը ծախելու իրա¬ւասութիւն ունին եւ ոչ մէկը կը խառ¬նուի իրենց, եւայլն։ Կը կարծենք թէ ընտրութիւններէ կամ որեւէ խնդրէ առաջ առաջնահերթ կարեւորութիւն կը ստանայ համայնքէն ներս այս հակա¬մարտութեան մթնոլորտը սրբագրելու գործը։

Ըսենք նաեւ որ, ինչ արդիւնք ալ ստացուի յառաջիկայ օրերուն, ընտրական ինչպիսի դրութիւն մըն ալ որդեգրուի, ասկէ վերջ պայման պիտի ըլլայ որ քուէարկողները լաւ մտածեն իրենց քուէին մասին եւ անպայման ալ մասնակցին քուէարկութեան, որովհետեւ մեր համայնքին գործերը դժբախտաբար սկսած են կաղալ։ Չմոռնանք որ մեր պապերը մեր հաստատու¬թիւնները «Թաղային Խորհուրդ» կոչեր են, այսինքն ուզեր են որ թաղերուն գործերը կառավարուին թաղերու շրջանակին մէջ ու թաղերու մարդոցմով, այլ խօսքով պահուի այն խորհուրդը որ կայ թաղ, թաղեցի ու Թաղային Խորհուրդ բառերուն մէջ։