***
Dört partinin kısmi anayasa taslaklarının tam metni
Dört Partinin TBMM Uzlaşma Komisyonu'na kısmi anayasa
taslaklarının sundu.
AKP'nin sunduğu kısmi anayasa taslağında, "Yürütme
yetkisi, Başkan tarafından kullanılır" ifadesiyle başkanlık sistemi
sunuldu. "Resmî dil Türkçedir" ibaresinin kullandığı taslakta
kaldırılma ihtimali gündeme gelen "laiklik" ibaresi yer aldı ve
Türkiye Cumhuriyeti "insan haklarına dayanan, demokratik, lâik ve sosyal
bir hukuk devleti" olarak tanımlandı.
CHP'nin sunduğu kısmi anayasa taslağında, "Türk
Ulusu" ifadesi yer aldı ve 1961 Anayasası'nda da yer bulan "direnme
hakkı" kavramı sunuldu. Taslakta İlk yerleşim bölgesi olarak bilinen
"Çatalhöyük"e atıf yapıldı ve 1924 Anayasası'nda yer bulan
"Türkiye ahalisi" kavramı da kullanıldı. "Devletin dili
Türkçe'dir" ifadesi tercih edilerek, 1982 Anayasası'ndaki gibi "resmi
dil" ayrımı yapılmadı.
BDP'nin sunduğu kısmi anayasa taslağında, "Devlet,
ideolojilere, dinlere, inançlara ve yaşam tarzlarına ilişkin çoğulculuğu tanır
ve toplumun çoğulcu yapısı karşısında tarafsız kalır" ifadesi yer aldı.
İdari yapı için "ademi merkezi sistem esasını" öneren BDP, aynı
maddede "Devletin toprak bütünlüğüne dokunulamaz" ibaresini kullandı.
"Türkiye halkının kullandığı diğer ana diller" için "bölge
meclislerinin kararıyla ikinci resmi dil olarak kullanılabilir" denildi.
MHP'nin sunduğu kısmi anayasa taslağında, ilk 3
maddesinin olduğu gibi korunarak, dördüncü maddede de değişikliğe karşı
çıkıldı. İnkilap Kanunlarının Korunması bölümünde "'Genel Esaslar' kısmı
ile birlikte müzakere edilecek" ifadesi yer aldı.
İşte dört partinin TBMM Uzlaşma Komisyonu'na sunduğu
kısmi anayasa taslaklarının tam metni.
AKP'nin kısmi anayasa taslağı
BAŞLANGIÇ
Herkesin insan haysiyetinden kaynaklanan evrensel hak ve
hürriyetlere sahip olduğu inancıyla her türlü ayrımcılığı reddeden, kültürel
zenginliğimizin kaynağı olan etnik ve dini farlılıklarımıza saygı duyarak
müşterek tarihimiz ve değerlerimiz etrafında birlikte yaşama arzusuyla hareket
eden biz Türk Milleti; demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğüne dayanan
bu Anayasayı egemen irademizin ifadesi olarak kabul ve ilan ederiz.
DEVLETİN ŞEKLİ VE TEMEL
Devletin şekli
Madde 1– Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
Cumhuriyetin nitelikleri
Madde 2– Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devletidir.
Devletin bütünlüğü, resmî dili, bayrağı, millî marşı ve
başkenti
Madde 3– (1) Türkiye Devleti ülke ve millet olarak
bölünmez bir bütündür.
(2) Resmî dili Türkçedir.
(3) Bayrağı, şekli kanununda belirtilen, beyaz ay
yıldızlı al bayraktır.
(4) Millî marşı "İstiklâl Marşı"dır.
(5) Başkenti Ankara'dır.
Devletin temel amaç ve görevleri
Madde 4– Devletin temel amaç ve görevleri, milletin bağımsızlığını ve bütünlüğünü,
ülkenin bölünmezliğini, cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve
toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve
hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleri ile bağdaşmayacak
surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın
maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya
çalışmaktır.
Egemenlik
Madde 5– (1) Egemenlik kayıtsız ve şartsız Milletindir.
Türk Milleti, egemenliğini seçtiği temsilcileri aracılığıyla ve halkoylaması
yoluyla kullanır.
(2) Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir
kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz.
Yasama yetkisi
Madde 6– Yasama yetkisi, Türkiye Büyük Millet
Meclisinindir.
Yürütme yetkisi
Madde 7– Yürütme yetkisi, Başkan tarafından kullanılır.
Yargı görevi
Madde 8– Yargı görevi, bağımsız ve tarafsız mahkemelerce
yerine getirilir.
Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü
Madde 9– (1) Anayasa hükümleri bütün devlet organlarını
ve kişileri bağlar.
(2) Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.
MALİ, EKONOMİK VE SOSYAL HÜKÜMLER
Vergi Yükümlülüğü
Madde 1-
Bütçe ve kesin hesap
Madde–2 (1) Kamu idarelerinin harcamaları ile kamu
iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları, kanunla
belirlenen esas, usul ve sürelere uygun olarak bütçelerle yapılır.
(2) Merkezi yönetim bütçesinin hazırlanması, uygulanması
ve kontrolü kanunla düzenlenir. Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili hükümler
dışında hiçbir hüküm konulamaz.
(3) Bütçe Komisyonu merkezî yönetim bütçe kanunu
tasarısını, malî yılbaşından en az yetmişbeş gün önce, Türkiye Büyük Millet
Meclisine sunar. Bütçe kanunu Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülür ve malî
yılbaşına kadar karara bağlanır. Mali yılbaşına kadar bütçe kanununun kabul
edilmemesi halinde, bütçe kanunu kabul edilinceye kadar bir önceki mali yıl
bütçe kanunundaki hükümler uygulanır.
(4) Bütçe kanununun Genel Kurulda görüşülmesi sırasında,
gider artırıcı veya gelirleri azaltıcı önerilerde bulunulamaz.
(5) Merkezî yönetim bütçesiyle verilen ödenek,
harcanabilecek tutarın sınırını gösterir. Carî yıl bütçesindeki ödenek artışını
öngören değişiklik tasarıları ile carî ve izleyen yılların bütçelerine malî yük
getiren tasarı ve tekliflerde, öngörülen giderleri karşılayabilecek malî kaynak
gösterilmesi zorunludur.
(6) Merkezi yönetim kesin hesap kanunu tasarısı, ilgili
olduğu mali yılın sonundan başlayarak en geç altı ay sonra Bütçe Komisyonu
tarafından Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur. Kesin hesap kanunu tasarısı,
yeni yıl bütçe kanunu tasarısıyla birlikte görüşülür ve karara bağlanır. Kesin
hesap kanunu tasarısının hazırlanması ve görüşülmesi ile ilgili diğer usul ve
esaslar kanunla düzenlenir.
Piyasaların geliştirilmesi
Madde–3 (1) Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet
piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici ve
tüketicileri koruyucu tedbirleri alır; piyasalarda fiilî veya anlaşma sonucu
doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler.
(2) Dış ticaretin ülke ekonomisinin yararına olmak üzere
düzenlenmesi amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine
vergi ve benzeri yükümlülükler dışında ek malî yükümlülükler koymaya ve bunları
kaldırmaya kanunla Başkana yetki verilebilir.
Kamulaştırma
Madde-4
Devletleştirme ve Özelleştirme
Madde-5
Yabancı Ülkelerde Yaşayan Vatandaşlar
Madde-6
SON HÜKÜMLER
Anayasanın değiştirilmesi
Madde–1 (1) Anayasanın değiştirilmesi Türkiye Büyük
Millet Meclisi üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazılı olarak teklif
edilebilir.
(2) Anayasa değişikliği Meclis üye tamsayısının en az
beşte üç çoğunluğu ile kabul edilir.
(3) Başkan Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları
onaylayarak yayınlayabilir veya veto edebilir ya da halkoylamasına sunabilir.
(4) Başkanca veto edilen kanunu, Meclis tarafından, üye
tamsayısının beşte üçünün kararı ile halkoylamasına sunulabilir.
(5) Meclis, veto edilen anayasa değişikliğine dair
kanunu, üye tamsayısının en az üçte iki çoğunluğu ile aynen kabul ederse Başkan
bu kanunu onaylayarak yayınlar.
(6) Halkoylamasına sunulan Anayasa değişikliklerine
ilişkin kanunların kabul edilmesi için, geçerli oyların yarısından çoğunun
kabul oyu olması gerekir.
(7) Anayasanın değiştirilmesi hakkındaki tekliflerin
görüşülmesi ve kabulü, bu maddedeki kayıtlar dışında, kanunların görüşülmesi ve
kabulü hakkındaki hükümlere tâbidir.
CHP'nin kısmi anayasa taslağı
BAŞLANGIÇ
Çatalhöyük’ten bu yana toprağı yoğurup, uygarlığı inşa
eden, bin yıldır dostlukla yaşayan; Balkanlardan, Kafkaslardan, Orta Asya’dan,
Mezopotamya’dan yollara düşen, Anadolu’da buluşan kadim uygarlıkların mirasçısı
olan Türkiye Cumhuriyeti Ahalisi;
Çanakkale’de, Sakarya’da, Afyon’da, “İstiklal Destanını”
dünyaya haykırmış, mazlum uluslara rehber olmuş; Mustafa Kemal Atatürk’ün
önderliğinde her türlü ayrımcılığı reddederek, farklılıkları ve kültürel
çoğulculuğu, ulusal bütünlük anlayışı içinde zenginliklerin kaynağı olarak
kabul eden eşitlik anlayışıyla ve “Türk Ulusu” adıyla;
İnsan onuruna, insan haklarına, hukukun üstünlüğüne,
sosyal adalete, katılımcı ve çoğulcu demokrasi anlayışına dayalı laik
Cumhuriyetin kurum ve kurallarını düzenleyen; tarihi ve kültürel mirasımızla
çevre değerlerimizi koruma ve yaşatma amacı taşıyan bu Anayasayı ortak iradesi
ile oluşturmuş;
Köken, dil, cinsiyet, inanç ayrımı yapmaksızın, bize
yadigar olan, “Türkiye” adıyla andığımız bu güzel ülkeyi yurt edinmiş nesiller
olarak;
“Ay yıldızlı” bayrak altında;
Egemen irademizin ve Cumhuriyetimizin kurucusu Mustafa
Kemal Atatürk’ün “çağdaş uygarlık hedefi” ile “ebedi barış idealine”
bağlılığımızın ifadesi olarak;
Seçilmiş Temsilcilerimizle birlikte, bu Anayasayı kabul
ediyor, ilerleyen bilimin ışığında, sürekli değişen dünyanın gereklerine uygun
olarak, yurttaşlar arasında dayanışma ve gönüllü birlikteliğe dayalı bir
anlayışla;
Gelecek kuşakların özgürlüğü, huzur, refah ve mutluluğu
için;
Bu Anayasa’ya sahip çıkacakları ve meşruiyetini yitirmiş
herkese karşı direnme hakkını kullanacakları inancı ile gelecek kuşaklara
emanet ve tevdi ediyoruz.
Genel Esaslar
Devletin şekli
Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
Cumhuriyetin nitelikleri
Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve
adalet anlayışı içinde, insan haklarına dayalı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı,
başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir
hukuk Devletidir.
Devletin bütünlüğü, resmî dili, bayrağı, millî marşı ve
başkenti
Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir
bütündür.
Dili Türkçedir.
Bayrağı, şekli kanununda belirtilen, beyaz ay yıldızlı al
bayraktır.
Millî marşı “İstiklal Marşı”dır.
Başkenti Ankara’dır.
Değiştirilemeyecek hükümler
Anayasanın 1 inci maddesindeki devletin şeklinin
Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile, 2 nci maddesindeki Cumhuriyetin
nitelikleri ve 3 üncü maddesi hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif
edilemez.
Devletin temel amaç ve görevleri
Devletin temel amaç ve görevleri, yurttaşlarına özgürlük,
refah ve güvenlik sağlamak; ülkenin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, insan
onurunu, Cumhuriyet’i ve demokrasiyi korumak; kişinin temel hak ve
özgürlüklerini ve hukuk devletini güvence altına almak; sosyal adalet ilkesiyle
bağdaşmayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmak, kişinin maddi ve
manevi varlığını geliştirmesi için gerekli koşulları hazırlamaktır.
Egemenlik
Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir.
Millet, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre,
yetkili organları eliyle kullanır.
Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye,
zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan
almayan bir devlet yetkisi kullanamaz.
Ulusalüstü yetkileri bulunan kuruluşlara üyeliği
gerektiren uluslararası anlaşma hükümleri saklıdır.
Yasama yetkisi
Yasama yetkisi Türk Ulusu adına Türkiye Büyük Millet
Meclisinindir. Bu yetki devredilemez.
Yürütme görevi
Yürütme görevi, Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu
tarafından kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir.
Yargı yetkisi
Yargı yetkisi, Türk Ulusu adına bağımsız mahkemelerce
kullanılır.
Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü
Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı organlarını,
idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk
kurallarıdır.
Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.
Malî ve Ekonomik Hükümler
Vergi Ödevi
Herkes, kamu giderlerini karşılamak üzere, malî gücüne
göre, vergi ödemekle yükümlüdür.Vergi kanunları, vergi yükünün adaletli ve
dengeli dağılımı amacına uygun olarak konulur.
Vergi, harç ve benzeri mali yükümlülükler kanunla
konulur, değiştirilir veya kaldırılır.
Vergi, harç ve benzeri mali yükümlülüklerin muaflık,
istisnalar ve indirimleriyle oranlarına ilişkin hükümlerinde kanunun belirttiği
yukarı ve aşağı sınırlar içinde değişiklik yapma yetkisi Bakanlar Kuruluna
verilebilir. Kanunda belirtilen aşağı sınır sıfır olamaz.
Yerel yönetimlere tahsis edilen vergiler için, kanunun
belirttiği yukarı ve aşağı sınırlar içinde kalmak, kanunda belirtilen süre,
esas ve koşullara uygun olmak şartıyla, ilgili yerel yönetimlerin seçimle
oluşan karar organlarına bunların oranlarını belirleme yetkisi verilebilir.
Dış ticaretin ülke ekonomisinin yararına olmak üzere
düzenlenmesi amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine
vergi ve benzeri mali yükümlülükler koymaya ve bunları kaldırmaya kanunla
Bakanlar kuruluna yetki verilebilir.
Sayıştay
Sayıştay, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kamu
idareleriyle sosyal güvenlik kurumlarının bütün gelir ve giderleri ile
mallarını TBMM adına denetler ve sorumluların hesap ve işlemlerini kesin hükme
bağlar. Sermayesinin yarıdan fazlası doğrudan veya dolaylı olarak devlete ait
olan kamu kuruluş ve ortaklıkları ile kanunlarda belirtilen inceleme, denetleme
ve karara bağlama işlerini yapar.
Yerel yönetimlerinin hesaplarının denetimi ve kesin
hesaba bağlanması Sayıştay’ca yapılır. Sayıştay’ın kesin kararlarına karşı ilk
derece mahkemesi olarak Danıştay’da dava açılabilir.TBMM Sayıştay üyelerini üye
tamsayısının beşte üç çoğunluğuyla ve gizli oyla seçer. Sayıştay üyelerinin en
az üçte birinin hukuk fakültesi mezunu olması şarttır. TBMM’nin yapacağı
seçimden önce adaylar, Mecliste grubu bulunan her siyasal partinin eşit sayıda
temsil edileceği bir komisyon tarafından dinlenir. Bu komisyon, her bir adayın
başvuru dosyasını inceleyerek hazırlayacağı raporu Türkiye Büyük Millet Meclisi
Genel Kuruluna sunar. Sayıştay’ın
kuruluşu, işleyişi, görev ve yetkileri, denetim usulleri, üyelerinin
nitelikleri kanunla düzenlenir.
Malî Hükümler
Bütçe
Bütçenin hazırlanması ve uygulanması
Devletin ve kamu iktisadî teşebbüsleri dışındaki kamu
tüzelkişilerinin harcamaları, yıllık bütçelerle yapılır.
Mali yıl başlangıcı ile merkezi yönetim bütçesinin
hazırlanması ve uygulanması kanunla düzenlenir. Bütçe kanununa, bütçe ile
ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz.
Cumhurbaşkanı, bütçe ile ilgili olmayan hükümleri bir
daha görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderebilir.
Bütçenin görüşülmesi
Bakanlar Kurulu, merkezi yönetim bütçe tasarısı ile millî
bütçe tahminlerini gösteren raporu, malî yıl başından en az yetmiş beş gün
önce, Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar.
Bütçe tasarıları ve rapor, kırk üyeden kurulu Bütçe
Komisyonunda incelenir. Bu komisyonun kuruluşunda, iktidar grubuna veya
gruplarına en az yirmi beş üye verilmek şartı ile, siyasî parti gruplarının ve
bağımsızların oranlarına göre temsili göz önünde tutulur.
Bütçe Komisyonunun elli beş gün içinde kabul edeceği
metin, Türkiye Büyük Millet Meclisinde görüşülür ve malî yıl başına kadar
karara bağlanır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, Genel Kurulda, kamu
idare bütçeleri hakkında düşüncelerini, her bütçenin tümü üzerindeki görüşmeler
sırasında açıklarlar; bölümler ve değişiklik önergeleri, üzerinde ayrıca
görüşme yapılmaksızın okunur ve oylanır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri, bütçe kanunu
tasarılarının Genel Kurulda görüşülmesi sırasında, gider artırıcı veya
gelirleri azaltıcı önerilerde bulunamazlar.
Bütçelerde değişiklik yapılabilme esasları
Merkezi yönetim bütçesiyle verilen ödenek, harcanabilecek
miktarın sınırını gösterir. Harcanabilecek miktar sınırının Bakanlar Kurulu
kararıyla aşılabileceğine dair bütçelere hüküm konulamaz. Bakanlar Kuruluna
kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapmak yetkisi verilemez. Carî
yıl bütçesindeki ödenek artışını öngören değişiklik tasarılarında ve carî ve
ileriki yıl bütçelerine malî yük getirecek nitelikteki kanun tasarı ve
tekliflerinde, belirtilen giderleri karşılayabilecek malî kaynak gösterilmesi
zorunludur.
Ek bütçeye ilişkin kararlar Maliye Bakanlığının önerisi
ile Bakanlar Kurulu tarafından alınır.
Kesin hesap
Kesin hesap kanunu tasarıları, kanunda daha kısa bir süre
kabul edilmemiş ise, ilgili oldukları malî yılın sonundan başlayarak, en geç
yedi ay sonra, Bakanlar Kurulunca Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulur.
Sayıştay, genel uygunluk bildirimini, ilişkin olduğu kesin hesap kanunu
tasarısının verilmesinden başlayarak en geç yetmişbeş gün içinde Türkiye Büyük
Millet Meclisine sunar.
Kesin hesap kanunu tasarısı, yeni yıl bütçe kanunu kabul
edildikten sonra, Kesin hesap Komisyonu gündemine alınır. Bu Komisyon’un
Başkanı Ana Muhalefet Partisinden seçilir.
Kesin hesap kanunu tasarısı ve genel uygunluk
bildiriminin Türkiye Büyük Millet Meclisine verilmiş olması, ilgili yıla ait
Sayıştay’ca sonuçlandırılamamış denetim ve hesap yargılamasını önlemez ve
bunların karara bağlandığı anlamına gelmez.
Kamu iktisadî teşebbüslerinin, fonların, piyasaların
denetimi
Sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya
dolaylı olarak Devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıklarının Türkiye Büyük
Millet Meclisince denetlenmesi esasları kanunla düzenlenir.
Kaynakları kanunla belirlenmedikçe fon kullanılamaz.
Fonlar Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimi dışında bırakılamaz.
Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının
sağlıklı ve düzenli işlemeleri ile rekabeti sağlayıcı ve geliştirici,
tüketicileri koruyucu önlemleri alır; piyasalarda fiilî veya anlaşma sonucu
doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi önler.
Ekonomik Hükümler
Planlama
Kaynakların yenilenebilir niteliğini koruyarak, adil ve
hakça paylaşımını gözeterek ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmayı ve
sürdürülebilir gelişmeyi planlamak ve bu amaçla gerekli teşkilatı kurmak
Devletin görevidir.
Devlet, yerel, bölgesel ve ulusal düzeyde gelişme ve
kalkınma planları yaparken ekonomik, sosyal ve kültürel unsurlar arasındaki
dengeyi ve uyumu gözetir. Planlar, sağlıklı ve dengeli bir çevrede doğal
dengenin ve çevrenin korunmasını, üretim güçlerinin etkili kullanımını,
bölgeler arasındaki eşitsizliklerin azaltılmasını, halkın yaşam düzeyinin
yükseltilmesini sağlar.
Kamu Kaynaklarının Kullanılması
Devlet, kamu kaynaklarının kullanımı ile iktisadi ve mali
düzenlemelerinin gerekçelerini saydamlık ve hesap verebilirlilik ilkeleri
çerçevesinde kamuya açıklar.
İktisadi ve mali alanlarda kamu kaynaklarının etkin
verimli kullanılması için gerekli tedbirler alınır.
Ekonomik ve Sosyal Konsey
Ekonomik ve Sosyal Konsey ekonomik ve sosyal yaşam ile
çevreyi doğrudan etkileyen konularda hazırlanan kanun tasarı ve teklifleri,
Kanun hükmünde kararname tasarıları, tüzük ve yönetmelikler ile kalkınma
planları ve yıllık programlara ilişkin olarak TBMM ya da Bakanlar Kuruluna
bunların talebi üzerine veya kendiliğinden görüş bildirir. Konsey, hazırladığı
raporları TBMM’ye, Bakanlar Kuruluna ve kamuoyuna sunar.
Konsey, yerel yönetimler, işveren ve çalışanların örgütleri
ile ilgili bakanlıkların ve sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerinden
oluşur. Konsey en az yılda dört kez kendiliğinden toplanır. Ekonomik ve Sosyal
Konseyin başkanı Konsey üyeleri tarafından seçilir.
Konseyin kuruluşu ve çalışma usulleri saydamlık ve
özerklik ilkelerine uygun olarak kanunla düzenlenir.
Çeşitli Hükümler
İnkılâp kanunlarının korunması
Anayasanın hiçbir hükmü, Türk toplumunu çağdaş uygarlık
seviyesinin üstüne çıkarma ve Türkiye Cumhuriyetinin lâiklik niteliğini koruma
amacını güden, aşağıda gösterilen inkılâp kanunlarının, Anayasanın halkoyu ile
kabul edildiği tarihte yürürlükte bulunan hükümlerinin, Anayasaya aykırı olduğu
şeklinde anlaşılamaz ve yorumlanamaz:
1. 3 Mart 1340 tarihli ve 430 sayılı Tevhidi Tedrisat
Kanunu;
2. 25 Teşrinisâni 1341 tarihli ve 671 sayılı Şapka
İktisâsı Hakkında Kanun;
3. 30 Teşrinisâni 1341 tarihli ve 677 sayılı Tekke ve
Zaviyelerle Türbelerin Seddine ve Türbedarlıklar ile Bir Takım Unvanların Men
ve İlgasına Dair Kanun;
4. 17 Şubat 1926 tarihli ve 743 sayılı Türk Kanunu
Medenisiyle kabul edilen, evlenme akdinin evlendirme memuru önünde yapılacağına
dair medenî nikâh esası ile aynı kanunun 110 uncu maddesi hükmü;
5. 20 Mayıs 1928 tarihli ve 1288 sayılı Beynelmilel
Erkamın Kabulü Hakkında Kanun;
6. 1 Teşrinisâni 1928 tarihli ve 1353 sayılı Türk
Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkında Kanun;
7. 26 Teşrinisâni 1934 tarihli ve 2590 sayılı Efendi,
Bey, Paşa Gibi Lâkap ve Unvanların Kaldırıldığına Dair Kanun;
8. 3 Kânunuevvel 1934 tarihli ve 2596 sayılı Bazı
Kisvelerin Giyilemeyeceğine Dair Kanun.
Son Hükümler
Anayasanın değiştirilmesi
Anayasanın değiştirilmesi Türkiye Büyük Millet Meclisi
üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazıyla teklif edilir. Anayasanın
değiştirilmesi hakkındaki teklifler Genel Kurulda iki defa görüşülür. Türkiye
Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının üçte iki çoğunluğunun gizli oyuyla
teklifi kabul eder.
Anayasanın değiştirilmesi hakkındaki tekliflerin
görüşülmesi ve kabulünde, bu maddedeki kayıtlar dışında, kanunların görüşülmesi
ve kabulü hakkındaki hükümler uygulanır.
Cumhurbaşkanı Anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları,
bir daha görüşülmek üzere Türkiye Büyük Millet Meclisine geri gönderebilir.
Meclis, geri gönderilen Kanunu, üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile kabul
eder.
Meclis üye tamsayısının üçte iki çoğunluğu ile kabul
edilen Anayasa değişikliğine ilişkin kanun halkoyuna sunulur. Anayasa
değişikliği kanunu, toplam kayıtlı seçmenlerin ve oylamaya katılanların üçte
ikisinin oyu ile kabul edilmezse reddedilmiş sayılır. Halkoyunda kabul edilen
anayasa değişikliği kanunu Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girer.
Anayasanın bütünüyle değiştirilmesi dışında, konu
itibariyle birbiriyle bağlantısı olmayan hükümler üzerinde ayrı oylamalar
yapılır.
Olağanüstü hal, sıkıyönetim, seferberlik ve savaş halinde
anayasa değişikliği yapılamaz.
Başlangıç ve kenar başlıklar
Anayasanın dayandığı temel görüş ve ilkeleri belirten
Başlangıç Kısmı, Anayasa metnine dahildir.
Madde kenar başlıkları, sadece ilgili oldukları
maddelerin konusunu ve maddeler arasındaki sıralama ve bağlantıyı gösterir. Bu
başlıklar, Anayasa metninden sayılmaz.
BDP'nin kısmi anayasa taslağı
BAŞLANGIÇ
Biz Türkiye Halkı,
Bütün bireylerin ve halkların, evrensel insan hak ve
özgürlüklerine sahip olduğu inancını taşıyoruz. Irk, dil, din, mezhep,
cinsiyet, cinsel yönelim, etnik köken ve benzeri hiçbir ayrım yapmaksızın
herkesin eşit olduğunu kabul ediyoruz. Türkiye’de yaşayan tüm farklı kimlikler,
kültürler, diller ve inançlar bu anayasanın güvencesi altındadır.
Farklılıklarımızı, toplumsal bütünlüğümüzün harcı olarak görüyoruz. Bütün
eylemlerinde adaleti gözetmesini ve her durumda insanların hak ve
özgürlüklerini güvence altına almasını devletin temel görevi sayıyoruz. Ebedi
barış idealini taşıyan bireyler ve topluluklar olarak meşru müdafaa halleri
dışında savaşı ve başka halkların özgürlüğüne karşı güç kullanmayı
reddediyoruz.
İnsan onurunu, hukukun üstünlüğünü, özgürlüğü ve eşitliği
esas alan, doğanın dengesini koruyarak doğayla uyumlu bir birlikteliği gözeten
ve herkesin mutlu bir şekilde yaşamasını hedefleyen demokratik bir düzen
kurmayı hedefliyoruz. Bu anayasayı da bu değerlere bağlılığımızın ve birlikte
yaşama irademizin bir beratı olarak kabul ve teyit ediyoruz.
BİRİNCİ KISIM
DEMOKRATİK DEVLET DÜZENİNİN ESASLARI
Türkiye Cumhuriyeti Devletinin Nitelikleri
Madde 1 - (1) Türkiye Cumhuriyeti, insan haklarına
dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletidir.
(2) Devlet; ideolojilere, dinlere, inançlara ve yaşam
tarzlarına ilişkin çoğulculuğu tanır ve toplumun çoğulcu yapısı karşısında
tarafsız kalır. Hiçbir ideoloji, din, inanç ve yaşam tarzı devlet tarafından
himaye edilemez veya vesayet altına alınamaz.
(3) Devletin idari yapısı ademi merkezi sistem esasına
göre düzenlenir. Devletin toprak bütünlüğüne dokunulamaz.
Devletin Sembolleri
Madde 2 - Devletin bayrağı, şekli yasada belirtilen,
beyaz ay yıldızlı al bayraktır. Milli marşı “İstiklal Marşı”dır. Başkenti,
Ankara’dır.
Devletin Resmi Dili
Madde 3 - (1) Devletin resmi dili, Türkçedir. Tüm
vatandaşların resmi dili öğrenme görevi ve hakkı vardır.
Türkiye halkının kullandığı diğer ana diller bölge
meclislerinin kararıyla ikinci resmi dil olarak kullanılabilir.
(2) Herkes, özel yaşamında ve kamusal makamlarla olan
ilişkilerinde resmi dilin yanı sıra kendi anadilini kullanma hakkına sahiptir.
(3) Devlet, ülkenin ortak kültürel mirasını oluşturan
bütün dillere saygı duymak, dilleri korumak, dillerin kullanılmasını ve
gelişmesini sağlamakla yükümlüdür.
Devletin Temel Amaç ve Görevleri
Madde 4 – (1) Devletin temel amaç ve görevi; insan
onurunu korumak, kişilerin hak ve özgürlüklerini kullanmalarının önündeki bütün
engelleri kaldırmak, insanın maddî ve manevî varlığının geliştirmesi için
gerekli şartları hazırlamaktır.
(2) Devlet; halkın huzur, güvenlik ve refahını sağlamak,
siyasi ve kültürel farklılıklarına dayalı çoğulcu yapısını tanımak ve
desteklemekle yükümlüdür.
İktidarın Kaynağı
Madde 5 - (1) Türkiye halkı, iktidarın yegâne kaynağıdır.
Halk, iktidarını, esasları kanunlarla gösterilmiş olan seçimler, halk oylaması
ve halk inisiyatifi aracılığıyla ve Anayasanın koyduğu esaslar dâhilinde
yasama, yürütme ve yargı organları eliyle kullanır.
(2) Yasama yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisine ve
Bölge Meclislerine aittir.
(3) Yürütme görevi, anayasa ve kanunlar çerçevesinde,
ademi merkezi yönetim esaslarına uygun olarak Cumhurbaşkanı, Bakanlar Kurulu ve
Bölge Başkanlıkları tarafından yerine getirilir.
(4) Yargı görevi, anayasa ve kanunlar çerçevesinde,
bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılır ve yerine getirilir.
(5) Uluslararası ve uluslar üstü kuruluşlara üyelikten
kaynaklanan sınırlamalar saklıdır.
DÖRDÜNCÜ KISIM
MALİ ve EKONOMİK HÜKÜMLER
Kamu Maliyesinin İlkeleri
(1) Kamu gelirlerinin toplanması ve kamu harcamaları;
etkililik, yararlılık, şeffaflık, hesap verebilirlik ve katılımcılık ilkelerine
dayanır. Kamu adına toplanan her türlü gelir ve kamu adına yapılan her türlü
harcama kamuoyunun ve Türkiye Büyük Millet Meclisinin bilgisine ve denetime
açıktır.
(2) Kamu maliyesinin yönetimi; mali disiplin sağlanmasını,
kalkınma planları ve programlarında belirtilen hedefler doğrultusunda,
gelirlerle harcamanın denkliğini, toplumsal refah ve yaşam standartlarının
fiili eşitlik ilkesine uygun olarak artırılmasını, sürdürülebilir ekonomik
kalkınma koşullarını geliştirmeyi ve istihdam yaratmayı hedefler.
(3) Ekonomik ve sosyal kalkınma demokratik olarak
planlanır; devlet, toplumun ülke ekonomisinin yönetimine katılım ve denetim
rolünün geliştirilmesi için gerekli önlemleri alır. Planlı kalkınmayı
sağlayacak ve destekleyecek bir bilim ve teknoloji politikasını uygular.
(4) Ekonominin planlanmasında, ülkenin bilim ve yeni
teknolojilere dayalı, doğal kaynakları tüketmeyen sanayi politikalarıyla
gelişmesi, toplumun refahı, gelir ve zenginliklerin adil paylaşımı, yoksulluğun
ortadan kaldırılması, çevrenin korunması, gelirlerin öncelikli olarak eğitim,
sağlık, sosyal güvenlik ve barınma gibi temel toplumsal ihtiyaçlara ve
alternatif enerji kaynaklarına aktarılması, sosyal adalet ve fırsat eşitliğinin
sağlanması, servet ve gelir dağılımındaki eşitsizliklerin giderilmesi, doğal
kaynaklar ve ekolojik dengeyi koruyan bir enerji politikasının uygulanması
gözetilir.
(5) Ekonomi yönetimi bölgeler arası eşitsizliğin
giderilmesini, kadınların ve ayrımcılığa uğrayan kişi ve kesimlerin ekonomik
statülerinin geliştirilmesini esas alır.
Bütçe ve Kesin Hesap
(1) Bütçenin amacı, kamu harcamalarını karşılamak, gelir
ve zenginliklerin adil, dengeli ve eşitsizlikleri fiilen ortadan kaldıracak
şekilde dağılımını sağlamaktır.
(2) Devletin harcamaları ile kamu iktisadî teşebbüsleri
dışındaki kamu tüzel kişilerinin harcamaları, kanunla belirlenen usul ve
sürelere uygun olarak bütçelerle yapılır. Bütçe kanununa, bütçe ile ilgili
hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz. Bütçe kalkınma planlarına uygun
olarak, gizli ödenek ve fonların varlığına engel olacak şekilde düzenlenir.
Kamusal faaliyetleri bütçe kapsamı dışına çıkartacak yasa çıkarılamaz.
(3) Bakanlar Kurulu, merkezî yönetim bütçe kanunu
tasarısı ile millî bütçe tahminlerini içeren raporu, malî yılbaşından en az
yetmişbeş gün önce, Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar. Mecliste görüşülür ve
malî yılbaşına kadar karara bağlanır.
(4) Bütçe kanunu tasarılarının Genel Kurulda görüşülmesi
sırasında, gider artırıcı veya gelirleri azaltıcı önerilerde bulunulamaz.
(5) Merkezî yönetim bütçesiyle verilen ödenek,
harcanabilecek miktarın sınırını gösterir. Bakanlar Kurulu bütçede değişiklik
yapamaz; harcanabilecek miktar sınırını aşmaya yönelik karar alamaz. Bütçe
kanununa bu yönde yetki veren hükümler konamaz. Cari yıl bütçesindeki ödenek
artışını öngören değişiklik tasarıları ile cari yıl ve izleyen yılların
bütçelerine malî yük getiren tasarı ve tekliflerde, öngörülen giderleri
karşılayabilecek malî kaynak gösterilmesi zorunludur.
Ulusal savunmaya ayrılan pay ayrı ayrı hesaplanmak
kaydıyla eğitim, sağlık, sosyal güvenlik için ayrılan ödeneklerden fazla
olamaz.
Bütçede kaynak dağılımında din ve mezhepler arasında
eşitlik ve pozitif ayrımcılık ilkesi gözetilir.
(6) Kesin hesap kanun tasarısının görüşülmesi ve kabulü
ile ilgili usul ve esaslar kanunla düzenlenir.
Piyasaların Geliştirilmesi ve Düzenlenmesi
(1) Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet
piyasalarının düzenli ve dengeli bir rekabet içinde ekonomik hak ve
özgürlükleri gözeterek işlemesini sağlamak amacıyla geliştirici tedbirleri
alır; piyasalarda fiilî veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme ve kartelleşmeyi
ile kamunun çıkarlarına zarar veren diğer uygulamaları önler.
(2) Dış ticaretin ülke ekonomisinin yararına olmak üzere
düzenlenmesi amacıyla ithalat, ihracat ve diğer dış ticaret işlemleri üzerine
vergi ve benzeri yükümlülükler dışında ek malî yükümlülükler koymaya ve bunları
kaldırmaya kanunla Bakanlar Kuruluna yetki verilebilir.
PLANLAMA
Planlı kalkınma
Ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınma plana bağlı olarak
gerçekleştirilir.
Kalkınma planlarının amacı, gelecek kuşakları düşünerek
doğal varlık ve kaynaklarını tüketmeyen, sürdürülebilir bir gelişme ve dengeli
ekonomik büyümeyi sağlama, sektör ve bölgelerin birbiriyle uyum içinde
gelişmesi, gelir ve zenginliklerin adil bölüşümü, sosyal ve kültürel
politikaların ekonomi politikası ile koordinasyonu, yaşam ve çevre kalitesinin
korunması ve geliştirilmesini teşvik etmektir.
Merkezi Planlama Örgütü
Anayasada öngörülen planlama ilkelerinin bilimsel
temellerde gerçekleşmesini sağlamak amacıyla Merkezi Planlama Örgütü kurulur.
Planlama örgütü uzmanlık ve cinsiyet eşitliği ilkesi gözetilerek özerk bir
kurum olarak yapılandırılır.
Kalkınma projeleri, Yerel ve Bölgesel Yönetimler ile
Sivil Toplum, işçi, kadın ve meslek kuruluşlarının katılımı ile hazırlanır.
Bölgesel eşitsizlikleri gidermek için Merkezi Kalkınma
Fonu oluşturulur.
Merkezi planlama örgütünün kuruluşu, bölgesel ölçekte
örgütlenmesi, görevleri, ve kalkınma planlarının bütünlüğünü bozacak
değişikliklerin önlenmesini sağlayacak ilkeler temel bir yasayla düzenlenir.
Türkiye İstatistik Kurumu
Ekonominin ve mali sistemin verimli ve adil biçimde
işleyebilmesi için bağımsız, güvenilir ve bilimsel bilgi sağlama işlevi Türkiye
İstatistik Kurumu tarafından yerine getirilir.
Kurum siyasi otoriteden bağımsız, çalışmalarında ve idari
yapısında özerktir.
Türkiye İstatistik Kurumu Başkanı, Türkiye büyük millet
meclisi tarafından nitelikli çoğunlukla seçilir, cumhurbaşkanı tarafından
atanır. Başkanın görev süresi dokuz yıldır. Bir kişi iki defa başkan seçilemez.
Ekonomik, Sosyal ve Çevre Konseyi
Ekonomik ve Sosyal Konsey, ekonomik ve sosyal politika
alanında danışma ve uyumdan sorumlu organdır, ekonomik ve sosyal kalkınma
planlarının hazırlanmasında yer alır ve ayrıca yasanın düzenlendiği diğer
görevleri yerine getirir.
Ekonomik, sosyal, ya da çevresel nitelikteki her türlü
plan, program, yasa teklifi görüş için Konseye sunulur. Konsey, kendisine
sunulan yasa, kararname ve karar tasarıları ile yasa teklifleri hakkında
görüşünü bildirir.
Ekonomik, Sosyal ve Çevre Konseyinin bir ya da birkaç
üyesi konseye sunulmuş olan tasarı ve teklifler hakkındaki Konsey görüşünü
Türkiye Büyük Millet Meclisi ve ilgili komisyonlarda açıklamak üzere Konsey
tarafından görevlendirilir.
Ekonomik, Sosyal ve Çevre Konseyinin iki yüz üyeyi
aşmayacak şekilde cinsiyet eşitliği gözetilerek oluşumu, görevleri, yetkileri,
hükümet temsilcileri, işçi sendikaları, meslek örgütleri, çevre, engelli ve
gençlik kuruluşları ile yerel ve bölgesel temsilcilerin konseye katılımı yasa
ile düzenlenir.
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası
Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası, özerk olarak
yapılandırılır. Siyasi otoriteden bağımsız olarak, kamu adına ve uluslar arası
kurallarla uyum içinde para politikasını oluşturma ve uygulama işlevlerini
yerine getirir.
Merkez Bankası Başkanı, siyasi partilere üye olamaz,
makamının onuruyla bağdaşmayan bir kamusal faaliyet gerçekleştiremez. Merkez
Bankası başkanının adaylığı, seçimi, atanması görev ve yetkileriyle ilgili
hükümler özerklik ve liyakat ilkesine göre yasayla düzenlenir.
Mali Sistemi Düzenleyici Kurumlar
Yasa, Rekabet Kurulu, Menkul kıymetler borsası, Sermaye
Piyasası Kurulu ve Enerji Piyasası Denetleme Kurulu’nun özerkliğini düzenler.
Denetim
Türkiye Büyük Millet Meclisi, bütçenin denetimini kesin
hesap yasası ve Sayıştay tarafından hazırlanan genel uygunluk bildirimleri
yoluyla yapar.
Sermayesinin yarısından fazlası doğrudan doğruya veya
dolaylı olarak devlete ait olan kamu kuruluş ve ortaklıklarının Türkiye Büyük
Millet Meclisince denetlenmesi ilkeleri yasayla düzenlenir.
Kaynakları yasayla belirlenmedikçe fon kullanılamaz.
Fonlar Türkiye Büyük Millet Meclisi denetimi dışında bırakılamaz.
Enerji politikaları
Temiz, sürdürülebilir, ucuz, uygun, yenilenebilir enerji
kaynaklarının üretilmesi ve kullanılmasını hedefleyen bir enerji politikası
izlenir.
Enerji üretimi planlaması yapılırken doğal ve tarihi
varlıkların korunması gözetilir.
Kooperatifler
Devlet, kooperatiflerin ve birliklerin toplumsal
işlevlerini tanır, uluslararası kooperatifçilik ilke ve ölçütleriyle uyumlu
olarak kurulmasını sağlar ve faaliyetlerini destekler. Kooperatiflerin
yararlanacağı bütçe ve mali yardımları ve kredi kullanma ve teknik yardım
koşullarını belirler. El sanatlarının korunması ve geliştirilmesi için gerekli
koşulları hazırlar. Üretim, satış, işleme ve hizmet kooperatifleri kurulmasına
ve birlik oluşturulmasına destek verir.
ÖZEL HÜKÜMLER
Savaş Zararlarının Tespiti ve Tazmini İle İlgili Önlemler
Savaşın zararlarının saptanması, savaş yüzünden yerinden
edilenlerin geri dönüşü ve ekonomik açıdan desteklenmesi, tahrip edilen yaşam
alanlarının ve mayınlanan tarım arazilerinin iyileştirilmesi, zararların
telafisi ve tazmini için bir meclis komisyonu kurulur. Komisyonun çalışma
biçimi, oluşturuluşu, sivil toplumun katılımı tazmin telafi ve tespit
yöntemleri ile bütçeden ayrılacak fon yasa ile düzenlenir.
Azınlık Vakıfları Mülkiyet Hakları Ve Malların İadesiyle
İlgili Hüküm
Azınlıklık vakıflarına ait, hazine ve vakıflar genel
müdürlüğü adına tescil edilmiş taşınmazların iadesi ve el konulma ile üçüncü
şahıslara satılmış ya da birleştirilmiş mallarla ilgili geriye dönük, iade
tazminat ve telafiler için gerekli yasal düzenlemeleri yapmak ve uygulamak, tüzel
kişilikleri ve mülkiyet haklarını uluslar arası hukuka uygun olarak düzenlemek
devletin yükümlülüğündedir.
Romanlara Yönelik Özel Önlemler
Roman yurttaşların hayat standartlarının yükseltilmesi,
ayrımcılığın sosyal kültürel ve ekonomik alandaki izlerinin silinmesi, roman
kültürüne ve yaşam tarzına uygun olarak barınma, eğitim, sağlık ve istihdam
konusunda alınacak önlemler yasayla belirlenir.
BEŞİNCİ KISIM
SON HÜKÜMLER
Anayasanın Değiştirilmesi
(1) Anayasanın değiştirilmesi Türkiye Büyük Millet
Meclisi üye tamsayısının en az üçte biri tarafından yazılı olarak teklif
edilebilir. Anayasanın değiştirilmesi hakkındaki teklifler Genel Kurulda iki
defa görüşülür.
(2) Anayasa değişikliği Türkiye Büyük Millet Meclisi üye
tamsayısının en az beşte üç çoğunluğu ile kabul edilir. Üye tamsayısının beşte
üçü ile üçte ikisi arasında bir çoğunlukla kabul edilen Anayasa değişikliği
hakkındaki kanun Cumhurbaşkanı tarafından halkoyuna sunulur.
(3) Türkiye Büyük Millet Meclisinin üye tamsayısının üçte
iki çoğunluğunun oyuyla kabul edilen Anayasa değişikliği hakkındaki kanun
yayımlanmak üzere Cumhurbaşkanına gönderilir. Cumhurbaşkanı, gerekli görürse bu
kanunu halkoyuna sunabilir. Anayasa değişikliğinin halkoylamasına sunulacağı
hallerde kanun Cumhurbaşkanlığınca Resmî Gazetede yayınlanır.
(4) Halkoyuna sunulan Anayasa değişikliklerine ilişkin
kanunların kabul edilmesi için, halkoylamasında kullanılan geçerli oyların
yarısından bir fazlasının kabul oyu olması gerekir.
(5) Türkiye Büyük Millet Meclisi, anayasa
değişikliklerinin halkoylamasına sunulması halinde, bu değişikliklerden
hangilerinin birlikte hangilerinin ayrı ayrı oylanacağını karara bağlar.
(6) Anayasanın değiştirilmesi hakkındaki tekliflerin
görüşülmesi ve kabulü, bu maddedeki kayıtlar dışında, kanunların görüşülmesi ve
kabulü hakkındaki hükümlere tâbidir.
MHP'nin kısmi anayasa taslağı
BAŞLANGIÇ
Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün öncülüğünde yapılan
Kurtuluş Savaşı ile kurulan Türk Devleti’nin, ezelden beri hür yaşamış Türk
Milleti’nin ve Aziz Türk Vatanı’nın ebediyen varlığı, bağımsızlığı, bölünmez
bütünlüğü ve egemenliğin kayıtsız şartsız millete aidiyeti ilkeleri üzerinde
inşa edilen bu Anayasa;
Türk vatandaşlarının insan şeref ve haysiyetine dayalı
temel hak ve hürriyetlerini, herkesin hukuk önünde eşitliğini ve hiç kimseye
hiçbir sebeple ayrımcılık yapılamayacağını hukuk devleti ve demokratik toplum
düzeni gereklerine uygun olarak teyit eder.
Bu anayasa özü ve sözü ile birlikte yorumlanır ve
uygulanır.
Bu anayasa, inşa ettiği kültür ve medeniyet değerleri ile
insanlığın evrensel değerlerine katkıda bulunan Türk Milleti’nin gelecek
nesillerine, milli birlik ve kardeşlik duygusuyla ve sadakatle bağlı kalmak
üzere emanet edilir.
Genel Esaslar
Devletin şekli
MADDE– Türkiye Devleti bir Cumhuriyettir.
Cumhuriyetin nitelikleri
MADDE– Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî
dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk
milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,
demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir.
Devletin bütünlüğü, resmî dili, bayrağı, millî marşı ve
başkenti
MADDE– Türkiye Devleti, ülkesi ve milletiyle bölünmez bir
bütündür.
Dili Türkçedir.
Bayrağı, şekli kanununda belirtilen, beyaz ay yıldızlı al
bayraktır.
Millî marşı “İstiklal Marşı”dır.
Başkenti Ankara’dır.
Değiştirilemeyecek hükümler
MADDE– Anayasanın 1 inci maddesindeki Devletin şeklinin
Cumhuriyet olduğu hakkındaki hüküm ile 2 nci maddesindeki Cumhuriyetin
nitelikleri ve 3 üncü maddesi hükümleri değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif
edilemez.
Devletin temel amaç ve görevleri
MADDE– Devletin temel amaç ve görevleri; kişinin temel
hak ve hürriyetlerini, sosyal
hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette
sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve
manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak; Türk
Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti
ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak;
bilimin gelişmesini desteklemek; kültür coğrafyamızda yer alan akraba devlet ve
topluluklar ile her türlü kültürel ve iktisadi ilişkilerin geliştirilmesi
suretiyle bölge ve dünya barışının korunmasına katkıda bulunmaktır.
Egemenlik
MADDE– Egemenlik, kayıtsız şartsız Milletindir.
Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara
göre, yetkili organları eliyle kullanır. Egemenliğin kullanılması, hiçbir
surette hiçbir kişiye, zümreye veya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya
organ, kaynağını Anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz.
Yasama yetkisi
MADDE– Yasama yetkisi, Türk Milleti adına Türkiye Büyük
Millet Meclisi’nindir. Bu yetki devredilemez.
Yürütme görevi ve yetkisi
MADDE– Yürütme görevi ve yetkisi, Cumhurbaşkanı ve
Bakanlar Kurulu tarafından,
Anayasaya ve kanunlara uygun olarak yerine getirilir.
Yargı yetkisi
MADDE– Yargı yetkisi, Türk Milleti adına bağımsız
mahkemelerce kullanılır.
Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü
MADDE– Anayasa hükümleri, yasama, yürütme ve yargı
organlarını, idare makamlarını ve diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel
hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykırı olamaz.
Sayıştay
MADDE- (1)
Sayıştay, merkezî yönetim bütçesi kapsamındaki kamu idareleri ile sosyal güvenlik
kurumlarının gelir ve giderleri ile mallarını Türkiye Büyük Millet Meclisi
adına denetlemek ve sorumluların hesap ve işlemlerini yargılamak suretiyle
kesin hükme bağlamak ve kanunlarla verilen inceleme, denetleme ve hükme bağlama
işlerini yapmakla görevlidir. Sayıştay’ın kesin hükümleri hakkında ilgililer
yazılı bildirim tarihinden itibaren on beş gün içinde bir kereye mahsus olmak
üzere karar düzeltilmesi isteminde bulunabilirler. Bu kararlar dolayısıyla adli
ve idari yargı yoluna başvurulamaz.
(2) Vergi, benzeri malî yükümlülükler ve ödevler hakkında
Danıştay ile Sayıştay kararları arasındaki uyuşmazlıklarda Danıştay kararları
esas alınır.
(3) Mahallî idarelerin ve sermayesinin yarısından fazlası
doğrudan doğruya veya dolaylı olarak kamuya ait olan kuruluş ve ortaklıkların
hesap ve işlemlerinin denetimi ve kesin hükme bağlanması Sayıştay tarafından
yapılır.
(4) Sayıştay üyelikleri kanunda gösterilen niteliklere
haiz başvuran adaylar arasından
Sayıştay Genel Kurulunca her boş üyelik için 5 katı
sayıda belirleyeceği adaylar arasından TBMM Plan ve Bütçe komisyonu Kur’a ile
seçilir.
(5) Sayıştay Genel Kurulu aday belirleme seçimlerinde her
bir adayın Genel Kurul tam
sayısının 2/3 oranında oy alması gereklidir. Genel Kurul
seçim takviminin başlamasından itibaren seçimleri tamamlar. Aksi halde,
başvuran adayların tamamı Palan ve Bütçe Komisyonu seçimlerine katılır.
(6) Sayıştay’ın kuruluşu, işleyişi, denetim usulleri,
mensuplarının nitelikleri, atanmaları, ödev ve yetkileri, hakları ve
yükümlülükleri ve diğer özlük işleri, Başkan ve üyelerinin teminatı kanunla
düzenlenir.
Alternatif 1: Sayıştay kararlarının kesin olması
Alternatif 2: Sayıştay kararlarının Danıştay’ın
denetimine tabi olması.
Not: Alternatifler Anayasa Uzlaşma Komisyonu’nda müzakere
edilecektir.
Malî ve Ekonomik Hükümler
BİRİNCİ BÖLÜM
Malî Hükümler
Bütçe ve kesin hesap
Madde
(1) Devletin ve kamu iktisadi teşebbüsleri dışındaki
diğer kamu tüzel kişilerinin
harcamaları, kanunla belirlenen usul ve sürelere uygun
olarak bütçelerle yapılır. Bütçe
kanununa, bütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm
konulamaz.
(2) Bakanlar Kurulu, merkezi yönetim bütçe kanunu
tasarısı ile milli bütçe tahminlerini içeren raporu, mali yıl başından en az
yetmiş beş gün önce, Türkiye Büyük Millet Meclisine sunar. Türkiye Büyük Millet
Meclisinde görüşülür ve mali yıl başına kadar karara bağlanır.
(3) Bütçe kanunu tasarılarının Genel Kurulda görüşülmesi
sırasında, gider artırıcı veya
gelirleri azaltıcı önerilerde bulunulamaz.
(4) Merkezi yönetim bütçesiyle verilen ödenek,
harcanabilecek miktarın sınırını gösterir. Bakanlar Kurulu, kanun hükmünde
kararname ile bütçede değişiklik yapamaz; harcanabilecek miktar sınırını aşmaya
yönelik karar alamaz. Bütçe kanununa bu yönde yetki veren hükümler konamaz.
Cari yıl bütçesindeki ödenek artışını öngören değişiklik tasarıları ile cari ve
izleyen yılların bütçelerine mali yük getiren tasarı ve tekliflerde, öngörülen
giderleri karşılayabilecek mali kaynak gösterilmesi zorunludur.
(5) Kesin hesap kanun tasarısının görüşülmesi ve kabulü
ile ilgili usul ve esaslar
TBMM İçtüzüğü ile düzenlenir.
Planlama
Madde
Planlama, anayasal yetki yerine hükümete istişarî
nitelikte görüş bildirdiğinden ve kanunla düzenlenmiş olduğundan Anayasada yer
almasına gerek yoktur.
Piyasaların geliştirilmesi ve tüketicinin korunması
Madde-
(1) Devlet, para, kredi, sermaye, mal ve hizmet
piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici ve
tüketicileri koruyucu tedbirleri alır. Tekelleşme ve kartelleşmeyi önler.
(2) Dış ticaret işlemleri üzerine ülke ekonomisi yararına
vergi ve benzeri yükümlülükler dışında ek mali yükümlülükler koymaya ve bunları
kaldırmaya kanunla Bakanlar Kuruluna yetki verilebilir.
(Tüketicinin Korunması başlığıyla Anayasa Uzlaşma
Komisyonunda Tam mutabakatla kabul edildi.)
Tabii servetlerin ve kaynakların aranması ve işletilmesi
Madde- Tabii servetler ve kaynaklar. Devletin hüküm ve
tasarrufu altındadır. Bunların aranması ve işletilmesi hakkı Devlete aittir.
Arama ve işletmenin Devletin özel teşebbüsle ortaklık suretiyle veya doğrudan
doğruya özel teşebbüs eliyle yapılması, kanunun açık iznine bağlıdır.
(Doğal Servetlerin ve Kaynakların Aranması ve İşletilmesi
başlığıyla Anayasa Uzlaşma Komisyonunda tam mutabakatla kabul edildi.)
Ormanların korunması ve geliştirilmesi
Madde- (1) Devlet, ormanların korunması ve sahalarının
genişletilmesi için gerekli tedbirleri alır. Bütün ormanların gözetimi Devlete
aittir. Yanan ormanların yerinde ve orman içinden nakledilen köyler halkına ait
arazilerde derhal yeni orman yetiştirilir. Bu yerlerde başka çeşit tarım ve
hayvancılık yapılamaz. Bu yerler imara açılamaz.
(2) Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz ve kanuna
göre buralar Devletçe yönetilir, işletilir ve işlettirilir. Bu ormanlar
zamanaşımı ile mülk edinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkına konu
olamaz.
(3) Ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyete müsaade
edilemez. Münhasıran orman suçları için genel ve özel af çıkarılamaz.
(4) Aşağıda belirtilen durumlar ve yerler dışında orman
sınırlarında daraltma yapılamaz;
a) Orman olarak muhafazasında bilim ve fen bakımından
hiçbir yarar görülmeyen ve
tarım alanlarına veya başka alanlara dönüştürülmesinde
kesin yarar olduğu tespit edilen yerler.
b) 31/12/1981 tarihinden önce bilim ve fen bakımından
orman niteliğini tam olarak kaybetmiş olan tarla, bağ, meyvelik, zeytinlik gibi
çeşitli tarım alanlarında veya hayvancılıkta kullanılmasında yarar olduğu
tespit edilen araziler.
c) Şehir, kasaba ve köy yapılarının toplu olarak
bulunduğu yerler.
(5) Dördüncü fıkranın (a), (b) ve (c) bentlerinde
belirtilen yerlerin değerlendirilmesi veya gerçek ve tüzel kişilere satılması
veya bedeli karşılığı kullanım hakkı verilmesi kanunla düzenlenir. Satış veya
kullanma hakkı verilmesinde öncelik, fiilen bu arazileri kullananlar veya orman
köylülerinindir.
(Ormanlar ve Orman Köylüsü başlığı ile Anayasa Uzlaşma
Komisyonunda CHP ve MHP Önerisi olarak görüşüldü.)
İnkılap Kanunlarının Korunması
Madde
“Genel Esaslar” kısmı ile birlikte müzakere edilecek
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.