Taniel Varujan / Դանիէլ Վարուժան

1915 ın Kurbanlarından Büyük Ozan Taniel Varujan'ın (Çibukkaryan)Doğumun 129. Yılı ve Şehit Oluşunun 98. Yılı Anısına. 20 Nisan 1884- 24 Nisan 1915

1915 Ermeni Büyük Felaketi Osmanlı İmparatorluğun İttihatcı hükümetinin ,yüzyıllardır Anadolu topraklarında yaşayan kadim bir halkı yerlerinden, yuvalarından, vatanlarından koparıp sürmek ve  adete kıymak  hedefiyle ,11 Nisan 1915 tarihinde 260 dan fazla Ermeni aydınını topluca tutuklayıp ve meçhule doğru sürgün etmesiyle  başladı:Bu dram esnasında milyonlarca insan kırıldı, kıyıldı, yok oldu:

O zamanın 11 Nisan'ı, bizim bugünkü takvimimizle 24 Nisan tarihine denk düşüyor: 1915 te yitirilen şehit Ermeni aydınların anısı  ilk defa 1919 da Teotik -- Teotoros Lapcinyan-  imzası ile <HUŞARTSAN ABRİL 11 i>>(11Nisan Anıtı) adlı kitap yayınlanarak anıldı:

Kendisi de tehcire tabi tutulan ve mucize kabilinden kurtulup sağ kalabilen Teotoros Lapcinyan(Teotik) bu kitabı yayınlayarak bir anlamda birlikte belirsiz bir yere sürgün edildiği sürgün arkadaşlarına ve milletine karşı vicdani görevini yerine getirmiş oldu:

Bu anı kıtabının dışında ayrıca ,O zamanlar  İstanbul'un Taksim –Elmadağ semtindeki eski Ermeni Mezarlığında ,24 Nisan şehitleri anısına <<11 Nisan Şehitleri Anıt>>ı vardı , Elmadağ'daki eski Ermeni mezarlığı ve 11 Nisan Şehitleri Anıtı bugün yok:

Bugün biz bu büyük kıyımımın 100.cu yılı,öncesinde tüm şehitlerimizi anıyor, onların aziz hatıraları önünde saygı ile eğiliyoruz:

Bu Kırımın kurbanlarından bir de 20 Nisan 1884 yılında  doğan ünlü Ermeni ozanı  Taniel Varujan dır:

Taniel Varujan ,1884 de Sıvas ın Pırtnik  köyünde doğdu,çoçukluğu gündüzleri doğanın içinde,köylerinin nehir kenarlarında,geceleri ise annesinin ona ,gurbette kayıp olan babasının  hüzünlü hayat hikayelerini dinlemekle geçti:

İlk öğrenimini köy okulunda daha sonra 12 yaşında göç ettiği İstanbul,Pera(Beyoğlu)Sakız Ağaçı ,daha sonraları ise Kadıköy Ermeni Katolik okullarında temel eğitimine devam etti:Taniel Varujan, Sultan Hamid'in insanlık dışı zülüm ve işkencelerine daha çoçuk  yaşlarınada tanık oldu,işkence görenlerin içinde Taniel Varujan'ın babası da vardı :Senelerdir aile yakınları ve kendisi tarafından arayıp bulamadıkları,daha sonra hapiste işkence görmüş ve zincire vurulmuş vaziyette buldukları babasının bu acı  durumu onun iç dünyasını derinden etkilemiş ,ruhsal travma yaşamasına neden olmuştur:

Taniel Varujan 1902 de öğrenim gördüğü okul yönetimi tarafından önce Venedik Murat Rafaelyan Ermeni okulununa ,daha sonraları Brüksel Kant Üniversitesine  eğitim için gönderildi, öğrencilik yıllarında siyaset bilimyile ilgilendi,sosyoloji ve edebiyat  dallarında incelemeler yapt:Öğrencilik yıllarda  <Pazmaveb>, <Keğuni>,<Anahid>,<Şirag>,<Razmig>,<Hayrenik>  gazetelerinde şiirler yayınlamaya başladı ve bir anda üne kavuştu:

Üniversiteden mezun olduğunda , İstanbul da  Meşrutiyet ilan edilmişti,  bu nedenle  İstanbul'a döndü: Siyasi Bilimler Eğitimi almış olmasına rağmen,o kendini öğretemenliğe adadı, 1909-1912 yılları arası  Sıvas ve Tokat'ta Ermeni Liselerine müdürlük yaptı, daha sonra Beyoğlundaki Ermeni Katolik okulunun  yönetimin başına geçti:

Eserlerinden, SARSURNER(Ürpertiler),ÇART(Kıyım),DRDUNÇ YEĞİA DEMİRCİBAŞYANİN(Y.Demircibaşyanın Yakınmaları), TZEĞİN SİRDI(Soyun Yüreği),HETANOS YERKER(Putperest  Şarkılar), birkaçı:Tanıel Varujan geriye, o zaman yayına verilemiyen <HATZİN YERKI>(Ekmeğin Öyküsü) adlı eserini bırkamıştır, bu eseri, şairin eşi zamanın baskıcı Osmanlı  yönetiminin elinden  zorlukla kurtabilmiş ve korumuş ve eser daha sonraları yayınlanmıştır:

Aşk, sefalet,vatan sevgisinin şairi olan ,ünlü ozan,kendine özgü muhteşem hayal gücü ve yaratıcı özelligi ile tanınır.

Nisan 1924 de baskıcı Osmanlı yönetimi  tarafından tutuklanarak Çankırı'ya  sürgüne  gönderildi,kanlı bir felakete ve vahşete kurban oldu,sürgün yollarında bedeni parçalanarak  şehit düştü:

Şehitlerimizin aziz  hatırası önünde diz çöker, Tanrıdan  rahmet dilerim:

Dr.med.Sarkis Adam

  

DÜNYA'YI TAKDİS

               Taniel Varujan

Dünyanın doğu tarafında

Barış olsun.

Tarlanın geniş arklarından

Kan değil, ter aksın

Ve çınlarken akşam, köy çanı

İlahilerle herkes duaya dursun

Dünyanın batı tarafında

Bereket olsun.

Her yıldızdan çiy yağsın

Her başaktan altın saçılsın,

Ve koyunlar yamaçlarda otlarken

Filiz, çiçek bitsin yerden…

Dünyanın kuzey tarafında

Bolluk olsun.

Buğdayın altın denizinde

Yüzsün daima orak, tırpan,

Buğdayin geniş ambarı açıldığı zaman

Mutluluk sarsın dört yanı.

Dünyanın güney tarafında

Ağaçlar meyvelerle dolsun.

Peteklerden ballar damlasın

Kadehlerden şarap aksın

Ve gelinler yoğururken ak ekmeği

Söylensin sevginin şarkıları...

                        (çeviri:S.A)

  Sarkis Adam [sarkis_adam@yahoo.de]

1915 ի Մեծ  Եղեռնի  Զոհ  Հայ Մտաւորականներէն

 Նահատակ Բանաստեղծ ԴԱՆԻԷԼ ՎԱՐՈՒԺԱՆ-Չիպուքքարեան-ի

Ծննդեան 129րդ.Տարեդարձին եւ Նահատակութեան 98րդ.Տարելիցի

                                           Առթիւ

                        20 Աբրիլ1884 -  24 Աբրիլ1915

1915 ին Հայոց մեծ Եղեռնը  սկսաւ , Օսմանեան Կայսրութեան  Իթթիհատական իշխանութեան  նախաձեռնութեամբ հին տոմարով ,11 ապրիլ 1915 թուականին  Իսթանպուլիէն, աւելի քան ,260 հայ մտաւորականներու հաւաքական  կերպով ձեռբակալութիւնով :Անոնք աքսորուեցան դէպի անորոշութիւն ,ի միտ ունենալով  պատմական ժողովուրդ մը, հազարամեակներ  ապրած իր հողերէն արմատախիլ ընել ,արտաքսել ու բնաջնջել.

Այդ ատենի 11Ապիլ 1915 թուականը, մեր այսօրուայ օրացոյցով կը համապատասխանի 24 Ապրիլ 1915ի: 1915 ին նահատակուած հայ մտաւարականները, առաջին անգամ յիշատակուեցան,1919  թուականին, Մեծ Եղեռնի 4.րդ տարելիցին <<Յուշարձան Ապրիլ  11 ի> > անուն  գիրքով, որուն հեղինակն է Թէոդիկ- Թէոդորոս Լափչինեան -  որ ինքն ալ աքսորեալներէն մէկն է եղած, բայց բարեբախտաբար  ընդդիմադիր խմբակի մը կողմէ կեղծ անձնագիր մը ստանալով փրկուած է ,ու հրաշքով  մնացած է ողջ:Այս գիրքի հրատարակութիւնը ,Թէոդիկի համար որոշ իմաստով խղճի պարտք մը եղած էր ,իր ժողովուրդի ու ի մասնաւորին իր աքսորեալ ընկերներուն նկատմամբ ,որոնց բախտակիցը եղած էր ,ինք աքսորի ճամբուն վրայ:

Այդ ժամանակներուն ,ատենի Իսթանպուլ Թաքսիմ-Էլմատաղ   թաղի Հայ գերազմանատան մէջ  Կառուցուած  էր նաեւ  <Ապրիլ 11 Նահատակներու Յուշարձան>>մը , որ ներկայինս  անհետացած է խորհուրդաւոր կերպով:

Մենք այսօր, Մեծ Եղեռնի 100 .րդ սեմին,յարգանքով  կ'երկրպագանենք  մեր նահատակներուն  անթառամ յիշատակներուն առջեւ:

Մեծ Եղեռնի   ականատես նահատակ հայ մտաւորականներէն մին է նաեւԴանիէլ Վարուժան : 

Դանիէլ Վարուժան ծնած է,20 Ապրիլ 1884 ին Սվազի Բրդնիք գիւղը,ան հասակ առած է գեղեցիկ բնութեան մը մէջ, իր ծննդավայր գիւղի գետեզերքներու շուրջ:Գեշերները մայրը անոր պատմած է պանդուխտութեան մէջ գտնուող իր հօր մասին:

 Դանիէլ Վարուժան իր նախնական կրթութիւնը կ'ստանայ եւ գրիչի հետ կը ծանօթանայ իր գիւղի հայ վարժարանի մէջ: Փոքր տարիքին պանդուխտած է Պօլիս  եւ 1896 թուականին իր ուսումը կը շարուանկէ Պօլիսի մէջ,սկզբը Բերա Սագըզ Աղաճը Վենետիկեան  Մխիթարեան  վարժարան  ապա  Գատըքէօյ: Ան կը տեսնէ Օսմանեան կայսր Սուլթան Համիտի կազմակերպած անմարդկային դէպքերուն հետեւանքները ու հալածանքները: Այդ օրերուն հալածեալներէն էր նաեւ Դանիէլ Վարուժանի հայրը,որուն հարազատները երկար ժամանակ կը փնտրէին  եւ վերջապէս զինքը գտան բանտի մէջ,շղթայուած  վիճակով :Հօրը այս ողբալի վիճակը խանգարած էր Դանիէլ Վարուժանի ներաշխարհը:

1902 թուականին  Մխիթարեան Միաբանութեան կողմէ  զինք կ'ուղարկուի  Վենետիկ Մուրատ Ռաֆայէլեան  վարժարան, ապա կը ղրկուի  Պելճիքա  համալսարան: Ուսանողութեան  շրջաններուն կը հետաքրքրուի  քաղաքական ու հասարակական գիտութիւններով, կ'ուսումնասիրէ գրականութիւն ու ընկերաբանութիւն եւ նաեւ այս շրջանին կ'սկսի աշխատակցիլ <Բազմավէպ>ի,<Գեղունի>ի , <Անահիտ>ի, <Շիրակ>ի , >Ռազմիկ>ի  եւ <Հայրենիք>ի թեթերուն հետ, իր հրաշալի քերթուածներով , որոնցմով

Դանիէլ Վարուժան յայտնութիւն կը դառնայ:

Համասլարանէն  ուսումնաւարտ ըլլալէն վերջ ,Օսմանեան  Սահմանադրութիւնն  արդէն  հռչակուած էր , ան կուգայ Պօլիս  եւ Պօլսահայութիւնը  բախտը կ'ունենայ  բանաստեղծը  ճամչնալ իր  տաղանդին  բարձրութեան  մէջ.

Դանիէլ Վարուժան համալսարանի մէջ , որպէս ուսանող պատրաստուած էր դիւանագիտական  ասպարէզի համար, սակայն , այն կը շեղի այս գաղափարէն ու ինքզինք կը նուիրէ ուսուցչութեան, 1902-1912 թուականներու միջեւ, իբր տնօրէն կը պաշտօնավարէ  Սվազի եւ Թօքաթի  ազգային վարժարներուն մէջ: Երբ որ Պօլիս կը վերադառնայ  տեսուչ կը կարգուի Բերայի Կաթօլիկ Հայ  Լուսաւորչեան  դպրոցին.

Դանիէլ  Վարուժանի  երկերէն ,<Սարսուռներ>,<Ջարդը>, <Տրտունջք Եղիայ  Տէմիրճիպաշեանի>, <Ցեղին Սիրտը>,<Հեթանոս Երգեր>, նշանաւորներէն մի քանիներն են : Ան կը թողու  բանաստեղծութեան անտիպ  հատոր մը,<ՀԱՑՒՆ ԵՐԳԸ>, զոր Տիկինը  հազիւ  կրցաւ փրկել  թուրք բռնապետութեան ձեռքէն:Աւելի վերջերս,այս հատորը տպագրուած ու հրատարակուած է Իսթանպուլի մէջ:

Սիրոյ , Չքաւորութեան  եւ հայրենիքի  անզուգական երգիչ ու հոյակապ քերթողը Դանիէլ Վարուժան  օժտուած էր  վառ երեւականութեամբ  եւ արտադրելու  աննախընթաց կարողութեամբ .

Ապրիլ  1915 ին ձեռբակալուեցաւ Թուրք բռնապետութեան կողմէ  եւ  տարագրուեցաւ  Չանքըրը : Ան ողբերգական օրերու եւ արիւնալի աղէտի զոհերէն մէկը եղաւ ու աքսորի ճամբուն վրայ յօշոտեցին ,31 ամեայ հայ բանաստեղծին մարմինը:

Կը ծնրադրեմ մեր բիւրաւոր  նահատակներուն խնկելի յիշատակին առջեւ

Տօքթ.Սարգիս Ատամ

Դանիել Վարուժան - Անդաստան

           

Արևելյան կողմն աշխարհի

Խաղաղությու՜ն թող ըլլա․․․

Ոչ արյուններ, քրտինք հոսին

Լայն երակին մեջ ակոսին

Ու երբ հընչե կոչնակն ամեն գյուղակի`

Օրհներգությու՜ն թող ըլլա:

Արևմտյան կողմն աշխարհի

Բերրիությու՜ն թող ըլլա․․․

Ամեն աստղե ցող կայլակի,

Ու ամեն հասկ ձուլե ոսկի.

Եվ ոչխարներն երբ սարին վրա արածին`

Ծիլ ու ծաղի՜կ թող ըլլա:

Հյուսիսային կողմն աշխարհի

Առատությու՜ն թող ըլլա․․․

Ոսկի ծովուն մեջ ցորյանին

Հավետ լողա թող գերանդի.

Ու լայն ամբարն աղուններուն երբ բացվի`

Բերկըրությու՜ն թող ըլլա:

Հարավային կողմն աշխարհի

Պտղաբերություն թող ըլլա․․․

Ծաղկի` մեղրը փեթակներուն,

Հորդի գինին բաժակներուն.

Ու երբ թխեն հարսերը հացը բարի`

Սիրերգությու՜ն թող ըլլա: