Ali Gündoğdu
Bahçecik, eskiden İzmit ilçesi sınırları içinde bir
beldeydi. Belediyesi kapatıldı, adı haritadan silindi. Ama Bahçecik tarihini
silip atmak o kadar kolay değildir. Bahçecik'in nüfusu 20. yüzyılın ilk yıllarına kadar
ağırlıkla Ermenilerden oluşmaktaydı. Bu Ermeniler 16. yüzyıl sonlarında Sivas
yakınlarındaki Bardizag köyünden yola çıkarak buraya yerleşmişti. Bu halkın
1570-1580'lerde çıkan Celali ayaklanmalarından kaçarak Bitinya bölgesine
yerleştikleri düşünülmektedir. Ermeni göçmenler tarafından kurulan Bardizag,
IV. Murad tarafından 1625 yılında yayımlanan bir fermanla resmen tanınmıştır.
Sivas'taki asıl Bardizag köyünün ismi de cumhuriyet döneminde Bahçecik olarak
değiştirilmiştir.
Bardizag'dan 16. yüzyıl sonlarında ayrılarak bugünkü Bahçecik'e
gelen Ermeni halkın eski köylerine gönderme yaparak Bardizag olarak andığı
kasaba, İstanbullu Ermenilerin gözde yazlık mekanları arasında yer almaktaydı.
Bardizag'da konuşulan Ermenice, Sivas'ta konuşulan aksana yakındı. Bu nedenle
Bitinya bölgesinin yani İzmit sancağının en düzgün Ermenicesinin burada
konuşulduğu söylenir. Bardizag Ermenicesi, Adapazarı, Arslanbey ve diğer civar
köylerdeki ağır aksanlı dilden açıkça farklıydı.
Bahçecik'te 1830'da taştan inşa edilen bir Ermeni
apostolik kilisesi bulunmaktaydı. Kilise, Nusaybinli Yakup'un (St. James of
Nisibis/Mdspina Sourp Hagop) ismini taşımaktaydı. 31 Mart 1831'de açılan
kilise, 1922'den sonra yıktırılmıştır. Bahçecik yakınlarındaki bir tepenin
üstünde de Aziz Minas adına bir de şapel bulunmaktaydı. Bu şapele, adaklar ve
dilekler için gidilirdi.
Bahçecik'te Amerikalı misyonerler tarafından kurulan bir
okul da yer almaktaydı. Bu okulun adı Bitinya Lisesi'dir. Okul Ermeniler
tarafından Amerigian Partsrakouin Varjaran olarak bilinmektedir. Bunun dışında
Mehitaryan Okulu (Venedik Katolik okulu) ile bir veya iki anaokulu da
bulunmaktaydı. 1860 yılında Bahçecik'te 670 kız ve erkek öğrenci öğrenim
görmekteydi.Bitinya Lisesi'nin kız bölümü önce Adapazarı'na, sonra İstanbul'a
taşınmıştır. Bu okul bugün hala Üsküdar Amerikan Kız Lisesi adıyla eğitime
devam etmektedir.
Okulun başında Kanadalı bir misyoner olan papaz Robert
Chambers ile karısı Elizabeth Lawson vardı. İkisi de Ermeniceyi çok iyi
biliyorlardı. Daha önce de Erzurum'daki bir okulu yönetmişlerdi.Bitinya
Lisesi'nin mezunlarının çoğu Robert Koleji'nde yüksek öğrenim görerek din
adamlığı, gazetecilik, yatırımcılık ve doktorluk gibi mesleklere yöneliyordu.
Birinci Dünya Savaşı öncesinde okulun mezunlar derneğinin katkılarıyla yapılan
bazı binalar hala ayaktadır.
Bu dönemde Bahçecik'te üretilen üzüm, kuru incir, şarap,
zeytinyağı, zeytin, sabun ve seramik ürünleri, Seymen limanından İstanbul'a
gönderilmekteydi. Sepet üretimi de yaygındı.Vahram Muradyan'a göre 1905 yılında
Bahçecik'te 120 sepet imalatçısı vardı. Bölgenin daha ağaçlık olduğu 19. yüzyıl
ortalarına kadar odun kömürü ticareti de yaygındı Nalbantlık da bölgenin ticari
faaliyetleri arasındaydı. Tarım ürünleri arasına tütünün de önemli bir yeri
vardı. İpekböcekçiliği de ekonomik faaliyetler arasındaydı. Bölgede dut da
yetişir ve pazarlanırdı.
Birinci Dünya Savaşı öncesinde Ağustos 1914'te
Bahçecik'ten 18-45 yaş arası 1.000 ile 1.500 arası Ermeni erkek Osmanlı Ordusu
tarafından askere alınmıştır. Osmanlı hükümetinin aldığı tehcir kararı Temmuz
1915 sonlarında Bahçecik'e ulaşmıştır. Beş gün içinde Bahçeciklilerin çoğu
mallarının tümünü Müslüman halka satmıştır. 4 Ağustos 1915'te Bahçecik'ten ilk
grup İzmit istasyonundan trenle Anadolu'ya gönderilmiştir. Bir hafta içinde
kasabanın neredeyse tamamı, toplam 9.000 kişi Bahçecik'ten tehcir edilmiştir.
Buradaki halk, Eskişehir, Konya, Pozantı, Osmaniye ve Katma (Suriye) üzerinden
Deyrizor'a (Suriye) gönderilmiştir. Tehcir sırasında hayatta kalanlar, Halep,
Şam, Humus, Beyrut ve Musul ile Irak, Suriye ve Lübnan'daki diğer şehirlere
dağılmışlardır.
Tehcirden kaçarak dağlarda saklanan 250 civarında
Ermeniden çok azı hayatta kalmıştır. Birinci Dünya Savaşı'nın ardından
imzalanan Mondros Mütarekesi sonrasında 2.000 civarında Bahçecikli, İtilaf
Devletleri'nin himayesinde memleketlerine geri dönmeyi başarmıştır. Bu kişiler,
Bahçecik'teki eski hayatlarını canlandırabilmeleri için, Amerikan, İngiliz ve
Ermeni cemiyetlerinden yardımlar almışlardır. 1922 yılında Yunan işgalinin sona
ermesinin ardından Bahçecik'teki son Ermeniler de buradan ayrılmışlardır.
Yorumlar
1
Murat- İlimizde o dönemler ermeniler yoğun olarak
bahçecik arslanbey ve akmeşe de yaşıyordu. Bahçecikteki amerikan kolejinden
başka bugün acısu vergi dairesinin yerinde şimdiki bina yapılması için 1983 de
yıktırılan fransız koleji vardı. O okulun kilisesi bugün acısu karakolunun
yanındaki + planlı taş binadır. İzmitteki ermeni mahallesi orduevi ile heykel
arasında ve kız sanat okuluyla d 100 yolunun arasındaydı. 1960 da açılan d 100
karayolunun geçtiği yerde tam ortadaki ermeni kilisesi de yol için yıkılmıştır.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.