1915'te Sürgün Yolunda Katledilen Ermeni Aydınları: Աքսորի Ճամբու Վրայ Նահատակուող Հայ Մտաւորականներ:

Osmanlı döneminde ,1915 Ermeni Felaketini başlatan İttihat ve Terraki yönetimi tarafından,binlerce yıldır yaşadığı topraklardan kadim bir halkı kovmak ve yok etmek amacıyla ,eski takvimle 11 Nisan 1915 tarihinde İstanbul'dan 260 dan fazla Ermeni aydını topluca meçhule doğru sürgün edilmişlerdir:11 Nisan 1915 tarihi günümüz takvimine göre 24 Nisan 1915 tarihine denk gelmektedir:

Տօքթ.Ռուբէն Սեւակի Ծննդեան 129.Ամեակի Առթիւ:

Dr.Rupen Sevak

(Dr.Rupen Çilingiryan)

Tıp doktoru, Şair,Düşünür.

Osmanlı döneminde ,1915 Ermeni Felaketini başlatan İttihat ve Terraki yönetimi tarafından,binlerce yıldır yaşadığı topraklardan kadim bir halkı kovmak ve yok etmek amacıyla ,eski takvimle 11 Nisan 1915 tarihinde İstanbul'dan 260 dan fazla Ermeni aydını topluca meçhule doğru sürgün edilmişlerdir:11 Nisan 1915 tarihi günümüz takvimine göre 24 Nisan 1915 tarihine denk gelmektedir:

1915'te katledilen Ermeni aydınları ilk defa 1919 yılında ''11 Nisan Anıtı''(Huşartzan April 11 i)adlı kitabın yayınlanması ve zamanın İstanbul-Taksim semtindeki Ermeni mezarlığındaki 11 Nisan Şehitleri için yapılan ''Anıt'' ile anıldılar:Fakat ,bu ''Anıt'' gizemli bir şekilde ortadan kaybolmuştur:

1915'in 100 cu yıldönümü eşiğinde , sürgün yolunda katledilen ,Ermeni aydınlarından Osmanlı Ordusuna hizmet eden Tıp doktoru,şair, düşünür,kanaat önderi Dr.Rupen Sevag-Çilingiryan'ın doğumunun 129.cu yıl dönümnde onların hatıraları önünde saygı ile eğilerek onları anmayı bir görev olarak addediyorum:

Dr.med.S.Adam

D

Doğumunu 129 cı Yılı:

Rupen Çilingiryan ismi ile 15 Şubat 1885 yılında İstanbul-Silivride doğdu,ilk

öğrenimini Silivri ilk okulkunda tamamladıktan sonra öğrenimine

Bahçecik(Bardizak)(İzmit yakınarı) deki Berberyan Eremeni  okulunda

devam etti 1905 tarihinde bu okuldan mezun oldu:Edebiyata ve bilime

yatkınlığını fark eden başöğretmenin tavsiyesiyle Lozan'da Tıp öğrenimi

gördü:Lozan Tıp fakültesinden mezun olan Dr.Rupen Çilingiryan  uzun bir

süre hekim olarak  çalıştı ve hekimlik mesleğinde uzmanlaştı :Ozanlığı

ve bilim adamlığını şahsında birleştiren  Rupen, Hipokrat yemini  uğruna ozanlık sazını elinden düşürmedi:Sürekli  sazı ile

İnsanlık,Kardeşlik,Vatan

ve Sevgi ezgileri yaktı:1909 tarihindeki Adana kıyımından etkilenerek

1910 yılında GARMİR KİRK(kırmızı Kitap)ını yayınladı:VERCİN HAYER (Son Ermeniler)adlı şiirinde sanki , Ermenilerin gelecekte  yaşayacaklarının adete bir habercisi gibi konuyu işlemektedir:LLEMANİ LİCI(Leman Gölü)şiiri başlı başına bir şaheserdir:

1914te Alman olan eşi ile İstanbul-Beyoğlu(Pera)una yerleşen Rupen hekimliğine devam etti , hekim olarak birçok trajik olaylara şahit oldu,''Bir hekimin defterinden Koparılmış Sayfalar'' adlı günlüğünü  AZADAMARD

gazetesinde yayınladı  ve bu dizi büyük bir beğeni kazanarak okundu:İlk şiirlerini 1905 de Masis dergisinde yayınladı,Rupen Sevag yanlızca bir şair değil , aynı zamanda  nesir yazarı,düşünür, hekim, ve kanaat önderi

olarak yaşadığı  toplumun yaşamında  çok önemli roller oynamıştır:Rupen Sevag , eserlerinde , aşk,doğa, sosyal sorunlar ve ilişkiler , vatan severlik, millet perverlik , toplumsal hak ve özgürlük, eşitlik 

konularını işlemiştir ,eserlerinde ölçü,sanat çeşitliliği , ve ahenkli  bir müzik hakimiyeri göze çarparken , şiirlerinin ayrıcalığı,1909 Adana olayları etkisinde kalarak ürettiği eserlerde milli duygularra yaptığı

vurgular öne çıkar:

Rupen Sevag sosyal adaletsizliğe karşı tepkisini SOKAK SÜPÜREN İNSANİYET adlı

eserleri ile gösterir :Sevag'ın aynı zamanda çok yetenekli ir ressam olduğu  söylenir:

Birinci Dünya  savaşı öncesi Ermeni Hekimler İstanbul'da ülke için emsal teşkil edecek

bilimsel bir seminer düzenlediler ,Dr.Sevag bu seminere sunumuyla en aktif şekilde katkısını getirdiçok yaralı oldu, büyük takdir topladı:Bakırköy'de (Makrıküğ) askeri hekim olarak görev yaparken 

aniden tutuklandı ve Çankırı'ya sürgün edildi:Rupen Sevag, 1915 de şair Tanıyel Varujan,Siamanto-Adom Yarcanyan ,Gomidas(Soğomon Soğomonyan) gibi daha birçok Ermeni aydınları gibi faili meçhul olarak yok

edildiler  ve şehit mertebesine erdiler:Bugün Erivan'da onun adı ile anılan RUPEN SEVAK OKULU ,Nis'te RUPEN SEVAG ANIT-MÜZE EVİ  bulunmaktadır:

Aziz hatırası önünde saygı ile eğilirim:

Dr.med.Sarkis Adam.

Rupen Sevag'ın '' PASTEL'' adlı şiirinden bir iki mısra:

(ermenice aslına bağlı kalarak Türkçe ceviri:Dr.S.Adam)

Ruhum pastelden bir resimdir

Orada göze hitap eden bir şey yok,ne de parlaklık

Orada her şey sis içinde eriyor.

Issız mavi bir dağın doruğunda,

İmanımın köhne ,harab kubbesi,

Şüphenin uçurumundan aşağı bakıyor.

Tepeye doğru,tepeye doğru hayatımın

Ekilmemeiş yolu tek başına gidiyor.Ruhum pastelden bir resimdir:

 Ռուբէն Սեւակ / 1915 Ի   Աքսորի Ճամբու  վրայ  Նահատակուող Հայ Մտաւորական.

                                    ՌՈՒԲԷՆ  ՍԵՒԱԿԻ  ԾՆՆԴԵԱՆ

                                            129.րդ. Ամեակի Առթիւ

                                           (15.2.1885-- 1915)

                                            Բանաստեղծ եւ  Բժիշկ

1915 ի Հայոց մեծ եղեռնին , Օսմանեան Կայսրութեան  Իթթիհատական իշխանութեան 

նախաձեռնութեամբ , հին տոմարով 11 ապրիլ 1915 թուականին  Իսթանպուլէն,

աւելի քան 260 հայ մտաւորականները հաւաքական  կերպով ձեռբակալուեցան  ու

աքսորուեցան դէպի անորոշութիւն , ի միտ ունենալով  պատմական ժողովուրդ մը,

հազարամեակներ  ապրած իր հողերէն արտաքսել ու բնաջնջել.

11 Ապիլ 1915ը, մեր այսօրուայ օրացոյցով կը համապատասխանի 24 Ապրիլ 1915ի, 1915 ին

նահատակուած հայ մտաւարականները, առաջին անգամ յիշատակուեցան 1919 

թուականին, Մեծ Եղեռնի 4.րդ տարելիցին <<Յուշարձան Ապրիլ 11 ի> > անուն  գիրքով եւ ատենի Իսթանպուլ Թաքսիմ թաղի Հայ գերազմանատան մէջ  կառուցուած <Ապրիլ 11 Նահատակներու

Յուշարձան>>ով, որ ներկայինս  անհետացած է խորհուրդաւոր կերպով.

Հայոց Գերազմանատունը եւ Յուշարձանը կը գտնուեր, այսօրուայ  Իսթանպուլ ,Էլմատաղ-Հարպիյէ  թաղի  Տիւան պանթոկի եւ Իսթանպուլի  պետական Ռատիոյկայանին տարածքին վրայ:

Մենք այսօր, Մեծ Եղեռնի 100րդ տարելիցի սեմին,1915 ի աքսորի  Ճամբուն վրայ

Նահատակուող Հայ  Մտաւորականներէն, Բժիշկ. Բանաստեղծ, եւ հանրային գործիչ

Տօքթ. ՌՈՒԲԷՆ  ՍԵՒԱԿ -Չիլինկիրեանի ծննդեան  129.րդ ամեակին , կ'ուզենք մեր յարգանքի

տուրքը  մատուցանել , եւ յարգանքով երկրպագանել մեր  նահատակներուն  անթառամ յիշատակնրուն առջեւ ու վերստին յիշել զանոնք.

 

        1915 Ի Աքսորի Ճամբուն Վրայ Նահատակուող Հայ Մտաւորականներէն.

                                  ՌՈՒԲԷՆ ՍԵՒԱԿ.

                            Տօքթ..Ռուբէն Չիլինկիրեան.

                          (  Ծննդեան,  129.րդ ամեակը )

 

Ռուբէն Չիլինկիրեան ծնած է,15 .2.1885  թուականին Սիլրվրի, իր նախնական կրթութիւնը ստացած է տեղւոյն հայկական նախավարժարանի մէջ, ապա անցնելով Պարտիզակ իր ուսումը կը

շարունակէ , Պէրպէրեան  վարժարան ,ուրկէ  ընթացաւարտ  կ'ըլլայ1905 ին.:

Գրական կարողութեան կողքին ունենալով  խոր հակում գիտութեանց,

ուսուցչապետին խորհուրդով ու օժանդակութեամբ  կը մեկնի Լօզան , ուր կ'ուսանի բժշկագիտութիւն, , հազիւ բժշկական ֆաքիւլթէ էն վկայուած, կը ծառայէ  հիւանդանոցներու եւ դարմանատուներու մէջ , որպէս բժիշկ.Երազողն ու գիտունը կ'ապրէին իր մէջ,: Չի կրցաւ լքել  Քնարը, Հիբոքրատի արուեստին սիրոյն  եւ երգեց Մարդկութիւնը, Հայրենիքը,  ու Սէրը. 1910  լոյս տեսաւ <ԿԱՐՄԻՐ ԳԻՐՔԸ>Կլիկիոյ կոտորածէն ազդուած: Իր ընդարձակ քերթուածը<<ՎԵՐՋԻՆ ՀԱՅԵՐԸ>>  մարգարէութիւն մըն է կը կարծես , Հայկական վերջին  մարտիրոսագրութեան, իսկ իր գլուխ գործոցն է, <<ԼԵՄԱՆԻ ԼԻՃԸ>> բանաստեղծութիւնը.

1914 ին Գերման կնոջ հետ կու գայ   հաստատուիլ Իսթանպուլ ,եւ իր բժշկական արուեստը կիրարկելու զուգահեր <Ազատամարտ> պարբերաթերթի մէջ կ'սկսի <Բժիշկին Գիրքէն Փրցուած Էջեր> յօդուածաշարքը զորը գնհատանքով կարդացուեցաւ. Պատերազմի շրջանին երբ Իսթանպուլի մէջ  հիւանդապահութեան համար դասընթացքներ սկսաւ հայ բժիշկներու կողմէ, Ռուբէն Սեւակ  ամիջապէս ստանձնեց գործոն պաշտոներ  օգտաշատ բանախօսութիւններով. Իբր Պագըրգիւղի

<Մագրիքէօյ> բանակին զինեալ ծառայութիւնը կատարած միջոցին

տարագրուեցաւ  Չանքըրը.

Ռուբէն Սեւակի <<ԲԱՍԹԷԼ>> անուն քերթուածէն մի քանի տողեր.

                          ԲԱՍԹԷԼ:

Դաշտանկար մըն է հոգիս Բասթէլի,

Ուր ոչինչ կայ աչքի խօսող , ոչին~չ վառ,

Ուր ամէն ինչ մըշուշի մէջ կը հալի:

Կապոյտ սարի մը կատարին ամայի,

բաղեղապատ խարխուլ գմբէթն Հաւատքիս

Տարակոյսին անդունդն 'ի վար կը նայի:

Բըլուրն 'ի վեր , բըլուրն ' ի վար , իմ կեանքիս

Խոպան ճամբա'ն  է որ կ'երթայ մինաւոր...

Բասթէլի մութ դաշտանկար մ'է հոգիս:( Տոքթ. Ռուբէն Սեւակ  )

Աստուած Ռուբէն Սեւակին եւ մեր բոլոր   նահատակներուն  հոգին լուսաւորէ.

                                                                                                                                                     .

                                                                                         Տօքթ. Սարգիս Ատամ