“1915’ten 2015’e Tehcir-Taktil-Soykırım

“Diyarbakır’da Bir Yıl: 1915” Ayhan Aktar. “Toplumsal Hafızanın İzinde: 1915 Diyarbekir ve Kürtler” Namık Dinç.

 Perşembe Konuşmalarının yedinci buluşmasında her zamanki formatımızın biraz dışına çıkıyor ve iki konuşmacımızı aynı anda ağırlıyoruz. 1915 Ermeni Tehciri’nin Diyarbakır’da nasıl gerçekleştirildiği ve günümüzde nasıl hatırlandığına odaklanan bu konuşmanın konukları İstanbul Bilgi Üniversitesi öğretim üyesi Ayhan Aktar ve Toplum ve Kuram Dergisi'nden Namık Dinç.

Ayhan Aktar, konuşmasında Osmanlı arşiv belgelerinin yardımıyla Diyarbakır’da yaşanan 1915’i ele alacak. Talât Paşa’nın kara kaplı defterindeki sayılara göre, Diyarbakır vilayetinde 1914’te 56 bin 166 Ermeni yaşıyordu. Oysa vilayette soykırımı örgütleyen Vali Dr. Reşit Bey 31 Ağustos 1915’te Dahiliye Nezaretine yolladığı telgrafta, şehirde ordunun ihtiyacı olan malların üretiminde çalışan, sadece 200 tane zanaatkâr Ermeni'nin kaldığından bahsetmişti. Kısacası, III. Ordu’nun ihtiyacı olan nal, çarık, çizme, at arabası, at eyeri, üniforma gibi malzemeyi üretme becerisine sahip 200 Ermeni zanaatkâr dışında kalan tüm Ermeni nüfusu, Suriye çöllerine sürülmüştü. Dr. Reşit, 18 Eylül 1915’te merkeze yolladığı ikinci bir telgrafta, sürülen Diyarbakır Ermenilerinin sayısına bu kez de çevre illerden tehcir edilen ve Diyarbakır’dan geçenleri de ilave ederek vilayet dışına sürülen toplam Ermeni nüfusunun 120 bine ulaştığını yazıyordu. Bu kadar geniş bir nüfusun ortadan kaldırılması, Vali Dr. Reşit'in Diyarbakır'da bir “Terör Yönetimi” kurmasıyla mümkün olmuştu. Aktar, konuşmasında hangi toplumsal ve siyasal mekanizmaların yardımıyla bu kadar kapsamlı bir imha politikasının hayata geçebildiğine ilişkin bulgularını paylaşacak.

Namık Dinç ise İsmail Beşikci Vakfı’nın katkılarıyla Ekim 2013’te başlayan ve bir yıl süren “1915 Diyarbekir, Kürtler” isimli sözlü tarih projesinden hareketle yapacağı konuşmasında 1915 Soykırımı’nın Diyarbakır kolektif belleğinde yansımalarından söz edecek. Kürtler arasında 1915 Soykırımı’nın yaygın bir şekilde konuşuluyor olması tespitinden hareketle yola çıkan bu proje, Diyarbakır merkez, ilçe ve köylerinde yaşayanların 915 Ermeni Soykırımı’na dair hafıza, hatırlama ve aktarma biçimlerine odaklandı. Bir yıllık araştırma sonucunda varılan sonuçlardan biri, bugünün Diyarbakır’ında 1915’e dair 100 yıldır kesintiye uğramadan gelmiş çok canlı bir hafıza varlığının devam ettiği. Nesiller boyu aktarılagelen bu hafıza bugün Kürtlerin kendi mağduriyeti üzerinden hatırlanmakta ve ağırlıklı olarak tarihsel suçluluk, vicdan ve adalet arayışı üzerinden dile gelmekte.  

“Diyarbakır 1915” bağlamında farklı yöntemlerin sunduğu bulguları birlikte düşünmenin, büyük resmin yanı sıra belirli bir bağlama ilişkin detaylı bir perspektifin de ne kadar önemli olacağını göstereceğine inanıyoruz.

Tarih: 25 Aralık 2014 Perşembe

Saat: 18:30

Yer: Tarih Vakfı, Ragıp Gümüşpala Caddesi No: 10, Eminönü (Marmara Belediyeler Birliği Binası)

İlgili Kişi:

Esra Şavkın

Marjinal Porter Novelli

0212 219 29 71

esras@marjinal.com.tr

Ayhan Aktar

İstanbul Bilgi Üniversitesi öğretim üyesi olan Ayhan Aktar, Boğaziçi Üniversitesi Sosyoloji Bölümü’nde lisans, Kent Üniversitesi’nde yüksek lisans, İstanbul Üniversitesi’nde doktora derecelerini aldı. Kapitalizm, Az Gelişmişlik ve Türkiye’de Küçük Sanayi (1990), Varlık Vergisi ve "Türkleştirme" Politikaları (2000), Türk Milliyetçiliği, Gayrimüslimler ve Ekonomik Dönüşüm (2006), Aktar’ın önemli kitapları arasında sayılabilir. Aktar ayrıca, Sarkis Torosyan’ın Çanakkale’den Filistin Cephesi’ne başlıklı anlılarını ve Yorgo Hacıdimitriadis'in Aşkale-Erzurum Günlüğü’nü yayına hazırladı.

Namık Kemal Dinç

Kürdoloji Çalışmaları Grubu bünyesinde Kürt tarihi konusunda araştırmalar yapan Namık Kemal Dinç, Toplum ve Kuram Dergisi ve Zan Sosyal Siyasal İktisadi Araştırmalar Vakfı’nın kurucuları arasında yer aldı. 2011 yılından beri  İMC-TV’de tarih programları ve editörlük yapıyor. İsmail Beşikci Vakfı bünyesinde yürütülen “1915 Diyarbekir ve Kürtler” projesinin koordinatörlüğünü yaptı. Proje sonunda ortaya çıkan “Yüz Yıllık Ah! Toplumsal Hafızanın İzinde 1915 Diyarbekir” isimli kitabı Adnan Çelik ile birlikte kaleme aldı.

http://www.tarihvakfi.org.tr/EtkinlikDetay/-diyarbakir%E2%80%99dabiryil1915-ayhanaktar-toplumsalhafizaninizinde1915diyarbekirvekurtler-namikdinc/17