Sinan Onuş / BBC Türkçe
BBC Türkçe'nin araştırmasına göre,1964 yılından bu yana
ilk kez birden fazla gayrimüslim adayın seçilme şansı yüksek. Listelerdeki
azınlık kökenli isimler içinde şansı en yüksek görülen aday Selina Özuzun
Doğan. 38 yaşındaki aday, İstanbul'da 2. bölgede ilk sırada. Halkların
Demokratik Partisi ise, azınlık ve gayri müslim adaylar konusunda en zengin
listeye sahip parti. Ermeni cemaatinden Garo Paylan İstanbul'da 3. bölge,
ikinci sıradan aday. Filor Uluk Benli, 2. bölge onuncu sıradan, Murad Mıhçı da
1. bölge 11. sıradan HDP listesine girdiler. Avrupa Parlamentosu eski
milletvekili, Ezidi aday Feleknas Uca da Diyarbakır'da 4. sırada yer alıyor. Adalet
ve Kalkınma Partisi'nde ise Ermeni gazeteci Markar Esayan 2. Bölge 12. sıradan
aday.
***
Kampanya ise partilerin seçim beyannamelerini
açıklamalarıyla da ivme kazandı.
Adaylar da sokaklarda. Bu seçimlerin en belirgin
özelliklerinden biri, gayrimüslim adayların sayısının çokluğu oldu.
BBC Türkçe'nin araştırmasına göre,1964 yılından bu yana
ilk kez birden fazla gayrimüslim adayın seçilme şansı yüksek.
Listelerdeki azınlık kökenli isimler içinde şansı en
yüksek görülen aday Selina Özuzun Doğan. 38 yaşındaki aday, İstanbul'da 2.
bölgede ilk sırada.
Halkların Demokratik Partisi ise, azınlık ve gayri müslim
adaylar konusunda en zengin listeye sahip parti.
Ermeni cemaatinden Garo Paylan İstanbul'da 3. bölge,
ikinci sıradan aday.
Filor Uluk Benli, 2. bölge onuncu sıradan, Murad Mıhçı da
1. bölge 11. sıradan HDP listesine girdiler.
Avrupa Parlamentosu eski milletvekili, Ezidi aday
Feleknas Uca da Diyarbakır'da 4. sırada yer alıyor.
Adalet ve Kalkınma Partisi'nde ise Ermeni gazeteci Markar
Esayan 2. Bölge 12. sıradan aday.
Peki siyasi partiler bu seçimlerde neden daha fazla gayrı
müslim aday göstermeyi tercih ettiler?
Azınlıklar konusunda araştırmaları bulunan yazar Rıfat
Bali, bu soruyu yanıtlarken "Liberal veya herkesi kucaklayıcı olarak
kendini tanıtan siyasi partiler çoğunlukçu, çok kültürlücü, herkesi kucaklayıcı
görünme adına oy potansiyeli olmamasına rağmen onları aday gösteriyor"
görüşünü dile getiriyor.
Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana azınlıkların
temsiliyeti konusunda parlamentoda istikrarlı bir tablo oluştuğunu söylemek
zor.
1935-1964 yılları arasında gayrimüslim azınlık mensubu
milletvekilleri çok az sayıda da olsa TBMM'de yer bulabiliyor.
Ama sonraki 32 yıl azınlık kökenli milletvekillerinin
TBMM'ye giremedikleri bir dönem yaşanıyor.
1996 yılında Cefi Jozef Kamhi, Doğru Yol Partisi'nden
milletvekili seçilince bu dönem sonra eriyor, ama ardından da 2011'e kadar
benzer bir durum yaşanıyor, TBMM'de gayrimüslim milletvekili yer almıyor.
2011 yılında seçimlere bağımsız giren ve bugün HDP Mardin
Milletvekili olan Süryani Erol Dora, TBMM'deki tek azınlık mensubu milletvekili
oluyor.
Dora, HDP listelerinde Mardin 3. sıradan yeniden aday.
Peki partilerin aday gösterme konusunda istekli
olmamalarının nedeni ne? Nüfuslarının düşük olması bundaki etkenlerden biri
olabilir mi?
Azınlıklar konusunda uzman yazar Rıfat Bali, geçmişte
gayrimüslim azınlıkların nüfusunun az olmadığını belirtiyor ve "O zaman
İstanbul'un nüfusu 15 milyon değil, 1 milyondu. Azınlık nüfusu da daha fazlaydı
ve oransal olarak bir kıymetleri vardı" diye konuşuyor.
Kıbrıs krizi ve sonrası
Türkiye, 6-7 Eylül 1955'te başta Rumlar olmak üzere
gayrimüslim azınlığa karşı İstanbul'da yaşanan saldırıların travmasını yaşamaya
devam ediyor. Bu saldırılara rağmen de o dönemde gayrimüslim milletvekilleri
Meclis'te yerlerini alıyor.
Rıfat Bali, 1964'ten sonra "kayda değer bir
gelişme" olmadığını söylüyor, ama nüfusun azalması dışında 1964'te
başlayan Kıbrıs krizi gibi nedenlerle azınlıkların konjonktürel açıdan toplum
dışına itildiklerini söylüyor.
Bali, "Dolayısıyla siyasetçiler de onları unuttu.
Zaten önemleri de azalmıştı" diyor.
'Biz de bu ülkenin vatandaşlarıyız'
CHP'nin İstanbul'dan ilk sıradan aday gösterdiği Ermeni
cemaatine mensup Selina Özuzun Doğan'ın babası Yervant Özuzun da eski bir
siyasetçi.
Selina Özuzun Doğan'ın adaylığında onun payı büyük.
Yervant Özuzun, uzun yıllardır CHP'li. Geçmişte üç dönem
belediye meclis üyeliği, iki dönem de Bakırköy Belediyesi başkan yardımcılığı
görevini yürüttü.
BBC Türkçe'ye, kızının adaylığını önemsediğini söyleyen
Özuzun "Biz de bu ülkenin vatandaşlarıyız" diyor ve Selina Özuzun
Doğan'ın adaylık sürecini şöyle anlatıyor:
"Genel Başkanın (Kemal Kılıçdaroğlu) her liste
başına kadın kontenjanı açıklaması olmuştu. Biz de 'neden bizden biri olmasın'
dedik ve kızıma önerdim. İsmini, genel merkeze bildireceğimi söyledim. O
düşünmemişti, sürpriz oldu onun için. İyi de oldu. Bu, hem 'Yeni CHP'ye yakışan
hem de bugünün dünyasıyla örtüşen bir durum oldu."
Yervant Özuzun, kendisinin neden aday olmadığını sorusuna
ise "Yaşım 70'i geçti. 10 sene evvel olsaydı düşünürdüm ama Meclis'e gelip
yapabileceğim hizmetin sınırına geldim. O nedenle bizden sonraki kuşaklar
gelsin dedim" diye yanıt veriyor.
HDP'nin politikaları diğer partileri etkiledi mi?
Seçimlere ilk kez parti olarak girecek HDP'nin, kadın ve
'öteki' olarak tarif edilen tüm renklerin siyasette temsil edilmesine yönelik
vurgusu biliniyor.
HDP'nin birçok kesimce olumlu karşılanan bu siyaseti,
"Diğer partilerde de etkili olduğu için mi gayrimüslim adaylar bu kez
çoğaldı" sorusunu akla getiriyor.
Yervant Özuzun, etkisi olduğunu düşünüyor. HDP'nin
söylemlerinin Türkiye'nin değişiminin göstergesi olarak niteleyen Özuzun,
"Tüm partiler de çağa uyacak" ifadesini kullanıyor.
Rıfat Bali ise "Hiç sanmıyorum" diyor.
Gayrimüslim azınlıklara mensup kişilerin adaylıkları
gündeme geldiğinde hangi cemaate mensup olduklarına ilişkin yorumlar, onların
mesleki beceri ya da unvanlarından daha çok konuşuluyor.
Rıfat Bali, kendileri öyle hissetmese bile bu tür
cemaatlere mensup kişilerin sadece gayrimüslim kimliğe indirgenmeleri nedeniyle
aday olmaya çok sıcak bakmadıklarını söylüyor.
Bali ayrıca gayrimüslim azınlıkların genel olarak her
siyasi partiye eşit mesafede durmayı tercih ettiklerini aktarıyor.
Yervant Özuzun da gençlerdeki ilginin beklenen ölçüde
olmadığını söylüyor ve ekliyor: "Teşvik ediyoruz ama gençler 20-30 yıl
evvelki gibi politik değil."
Gayrimüslim milletvekillerinin yıllara göre dağılım
Yazar Rıfat Bali, 2009 yılında Toplumsal Tarih dergisinde
"Cumhuriyet Döneminde Azınlık Milletvekilleri" başlıklı bir makale
yayımladı. Bu makalede gayrimüslim milletvekillerini de ayrıntılı olarak ele
aldı. Bali'nin, HDP Milletvekili Süryani Erol Dora'yı bizim eklediğimiz listesi
şöyle:
Berç Türker (Keresteci), Ermeni, Bağımsız, 1935-1946
Nikola Taptas, Rum, Bağımsız, 1935-1943
Abravaya Marmaralı, Musevi, Bağımsız, 1935-1943
İstamat Zihni Özdamar, Türk, Ortodoks, Bağımsız,
1935-1946
Mihal Kayaoğlu, Rum, Bağımsız, 1943-1946
Avram Galanti Bodrumlu, Musevi, Bağımsız, 1943-1946
Nikola Fakaçelli, Rum, CHP, 1946-1950
Vasil Konos, Rum, CHP, TBMM'ye katılmadan istifa etti.
Salamon Adato, Musevi, DP, 1946-1954
Ahilya Moshos, Rum, DP, 1950-1954
Andre Vahram Bayar, Ermeni, DP, 1950-1954
Aleksandros Hacopulos, Rum, DP, 1950-1960
Zakar Tarver, Ermeni, DP, 1954-1960
Hanri Soryano, Musevi, DP, 1954-1957
Yusuf Salman, Musevi, DP, 1957-1960
İzak Altabev, Musevi, DP, 1957-1960
Hristaki Yoannidis, Rum, DP, 1957- 1960
Mıgırdiç Şellefyan, Ermeni, DP, 1957-1960
Erol Dilek, Musevi, Kurucu Meclis Devlet Başkanı
Temsilcisi, 1961
Hermine Agavni Kalustyan, Ermeni, Kurucu Meclis Devlet
Başkanı Temsilcisi, 1961
Kaludi Laskari Rum, Kurucu Meclis Devlet Başkanı
Temsilcisi, 1961
Berç Sahak Turan, Ermeni, Cumhuriyet Senatosu Üyesi,
1961-1964
Cefi Jozef Kamhi, Musevi, DYP (sonra DTP), 1996-1999
Erol Dora, Süryani, HDP (bağımsız seçildi), 2011-2015
Kaynak: BBC
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.