Hayatta kalan Garegin Gevorgyan’ın, Van sancağının Van
kazasında bulunan Van-Tosp’un Averak köyünün katliamıyla ilgili tanıklığı. Timar
kazasından Averaklı Garegin Gevorgyan’ın anlattığına istinaden (45 yaşındadır):
Averak’ın 182 evi ve 1.150 sakini, Surp Stepannos adında bir kilisesi (1), bir
okulu (yeni yapılı), 1.600 koyunu, 1.500 sığırı vardı. Köyün yıllık geliri
6.400 ölçü tahıl ve 10.000 bağ samandı.
Köyün bir kısmı yakılmıştır.
20 Temmuz 914’teki genel seferberlikte, 20-45 yaşındaki
tüm erkekleri Averak’tan askere aldılar. Askerliğe elverişli herhangi bir kişi
zamanında teslim olmadığında zaptiyeler, içinden herhangi bir eşya alınmasına
izin vermeden evini yakarlardı. Mesela zaptiye Mahmat Kafoya (Vanlı),
Yeğyazaryan Garegin’in evini, Sianos Manukyan’ın evini vs. yaktı.
Seferberlikte, Averak’tan zorla 250 ölçü buğday, 200 ölçü arpa, 4 litre yağ, 8
ölçü bulgur, 80 koyun, 30 inek, 200 çift çorap toplayıp götürdüler (aynı
Mahmat Kafoya). Zaptiyeler, Averak’tan zorla 25 Osmanlı lirası da aldılar.
Karapet Harutyunyan, askerlikten muaf olmak için 41 Osmanlı lirası bedel ve
yukarıda belirtilen Mahmat’a rüşvet olarak bir kile buğday vs. verdi.
7 Nisan 915 ’te Vanlı Mahmat Bey, Köprüköylü1 Ağa Bey,
Vanlı Siya Bey (Kemal Bey’in oğlu) ve Arif Bey (Tırkaşen’li) önderliğinde 2.000
Kürt ve düzenli ordu, üç top ve hükümet mavzerleriyle (küçük çap) silahlı
olarak Averak’a saldırdı (şafakta). Köyün silahlı gençleri tüm gün boyunca
karşı koydu, karanlık bastıktan sonra ise tüm halkla birlikte Van’a çekildiler.
Bu çatışmada Averaklılardan toplam 50 kişi öldürüldü.
Averaklılar, 18 Temmuz 915’te Van ahalisiyle birlikte
Kafkasya’ya göç etti. Berkri (Muradiye) vadisinde Kürtler saldırdı ve 4 kayıp
verdiler. Tüm göç yolunda ise 400 kişi öldü.
Averaklılar, günümüzde Erivan’ın çevresindeki köylerde
yaşamaktadır. Günümüzde, Averaklılardan 20 erkek memlekete dönmüştür.
1) Kilise, birinin “Voskeporik Avetaran”, diğerinin ise
“Tagavor Avetaran” olarak anıldığı iki eski elyazması Incil’e sahipti. Kilise
ayrıca iki altın haç, 40 gümüş haç, iki gümüş dsındsğa (zil, müzik aleti), iki
gümüş kışots (ekseni etrafında çevrilerek ses çıkartmaya yarayan madeni müzik
aleti), iki gümüş sıkih (ayin esnasında içine şarabın doldurulup kutsandığı
kupa) ve iki gümüş burvara (buhurdanlık) sahipti.
Derleyen: Gareğin M. Nerkararyan
EMA, fon 227, liste 1, dosya 426, yaprak 10, orijinal, el
yazısı.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.