Mehmet Fatih Öztarsu*
Şubat ayında resmi temaslar çerçevesinde İran'a ziyarette
bulunan Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, İran Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani
ile önemli bir görüşme gerçekleştirdi. Yapılan ziyaret sonucunda ise 11 anlaşma
imzalandı. Basına yaptığı açıklamada, Azerbaycan ve İran'ın ortak
tarih, kültür ve din mirasına sahip olduğunu ve iki halkın tek ruh iki beden
gibi olduğunu vurgulayan Ruhani, yaptırımların kalkmasından sonra bölgede daha
aktif bir İran'ın olacağı mesajını verdi.
Ziyaretle ilgili yapılan resmi açıklamada, imzalanan
anlaşmaların ekonomi, gümrük, tarım ve sağlık gibi alanları içerdiği
belirtildi. İran'ın Azerbaycan'daki yatırımlarını artırma, Hazar Denizi'nde
enerji kaynaklarını ortak arama girişimleri ve İran vatandaşlarına yönelik vize
serbestisi gibi ele alınan önemli konular ilişkilerde yeni bir döneme
girildiğini gösteriyor. Özellikle bir zamanlar Hazar'daki keşif çalışmaları
sebebiyle savaşın eşiğine gelen ve Hazar'ın paylaşımı konusunda ihtilaflar
yaşayan iki ülkenin bugün bu bölgede ortak çalışmalar yapma kararı alması
önemlidir.
Vize rejiminin aşama aşama yumuşatılacağını belirten
İranlı yetkililer, iki ülke arasındaki etkileşimin gittikçe arttığını ve bu
konuda yeni adımlar atmak gerektiğini dile getiriyor. Bu süreçte İranlı
vatandaşlara vizenin kaldırılması artık daha çok konuşulacaktır.
Yapılan görüşmede ele alınan bir diğer önemli konu ise
Kuzey Güney Ulaştırma Koridoru bünyesinde Azerbaycan-İran demiryolu hattının
tamamlanmasıyla ilgiliydi. Bakü, İran'ın Ermenistan üzerinden alternatif hat
oluşturma girişiminden rahatsızlık duyuyor. Projede kendi sorumluluğuna
düşenleri 2016 sonuna kadar tamamlayacağını belirten Azerbaycan, bu konuda da
İran'la sıkı temaslarını sürdürecektir.
Bölgesel sorunlara karşı enerji politikası
İlişkilerin geliştirilmesine yönelik tüm bu konular bir
yana, Azerbaycan uzun vadeli ve son derece stratejik bir başka adım atarak
bölgedeki denklemleri değiştirmeyi hedefliyor. Özellikle işgal altındaki Dağlık
Karabağ ve harici rayonlar konusunda Azerbaycan'ın elini güçlendirecek olan bu
adım, İran'ın da bölgede baskın aktör olma konumunu güçlendirecektir.
Görüşmelerde iki ülke arasında enerji işbirliğini
geliştirmeyi hedefleyen Khudaferin ve Gız Galası hidroelektrik kompleksinin
yapımıyla ilgili karar alındı. Bahsi geçen ve Sovyetler döneminde de üzerine
projeler çizilen Khudaferin su rezervuarı iki ülke arasında, Aras Nehri
üzerinde bulunuyor. Azerbaycan'ın Ermenistan tarafından işgal edilmiş olan
Cebrayıl bölgesi ile İran'ın Khomarlu şehri arasında yer alan bu rezervuar hem
su kaynaklarının verimli idaresi hem de bunun enerjiye dönüştürülmesi için
kullanılacak. Azerbaycan Ekonomi Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, bir kısmı
Ermenistan işgalinde bulunan bölgenin İran kısmında Azerbaycan'ın yatırım
yapacağı ve bölgeyle ilgili faaliyetlerin artırılacağı belirtildi. Yapılan
açıklamaya göre anlaşma dâhilinde Azerbaycan'ın toprak bütünlüğünün vurgusu da
yer alıyor. Bu bölgenin daha doğusunda yer alan İmişli-Parsabad elektrik
hattının da tamamlandığını belirten bakanlık, nehir hattının yeni dönemde etkin
biçimde kullanılacağını ve Azerbaycan'ın bölge için enerji üretim merkezi
olacağını duyurdu.
Azerbaycan Ekonomi Bakanlığı sitesinde “tarihi anlaşma”
olarak yer alan bu girişim stratejik açıdan büyük önem taşıyor. Azerbaycan işgal
altındaki bölgelerde farklı biçimde hâkimiyet kurarak enerji ve ekonomi
atılımlarıyla buralarda söz sahibi olabilir ve bunun uluslararası hukuk
yönünden altyapısını şimdiden oluşturabilir. Bu aynı zamanda İran'ı Karabağ
konusunda daha etkin bir aktör haline getirecektir. Bölgedeki su kaynaklarının
yönlendirilmesi ve enerji projelerinde Ermenistan'ı saf dışı bırakma
girişimleri Azerbaycan'ın artık savunma dışında yeni alanlara yöneldiğini
gösteriyor. Bu gelişmelerin tam da Rusya'nın Ermenistan'a silahlanma için 200
milyon dolarlık kredi vermesinden sonra yaşanması oldukça manidar.
*Strategic Outlook Analisti
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.