Ermeni Soykırımı’nın hemen ardından gelen on yıllar,
Ermeni Diyasporası için travmadan çıkmaya ve yeni bir ortamda ayakları üzerinde
durmaya çalışma, Ermenistan ve Sovyetler Birliği’nin diğer yerlerindeki
Ermeniler için de, aynı şekilde travmayı iyileştirmeye ve SSCB atmosferine uyum
sağlamaya çabalama dönemiydi. Peki, Türkiye’deki Ermeniler için nasıl bir dönemdi bu?
Ülkenin iç kesimlerinde soykırımdan hayatta kalanlar vardı ve kimliklerinin
farkında olan birçoğu – belki de kimliklerinin gayet iyi farkında olduklarından
– Müslüman, Türk ya da Kürt kimliğine geçtiler. Ama, sonradan resmi olarak
İstanbul adını alacak olan Konstantinopolis’te de bir Ermeni toplumu vardı.
Yıllar içinde yeni Türkiye Cumhuriyeti varlığını sağlamlaştırırken, İstanbul
Ermenileri de Anadolu ve Küçük Asya’nın şehir ve köylerine görevliler
göndermeye, Ermenileri tespit edip, çocuklarına dini ya da seküler Ermenice
eğitim vermek için İstanbul’a getirmeye başladılar. Aslına bakılırsa bugün
İstanbul’daki Ermenilerin çoğunluğu eski Konstantinopolisli Ermenilerin
(Bolşohay) nesillerinden gelmiş değildir; Türkiye’nin başka yerlerinden
getirilen Ermenilerin çocukları ve torunlarıdır.
Hrant Dink’in öyküsü de bu sürecin bir parçasıdır. 1954
yılında, Türkiye’nin güneyindeki Malatya kentinde doğan Hrant Dink çeşitli
Ermeni kurumlarında eğitim gördü. Yüksek öğrenimini İstanbul Üniversitesi’nde
Zooloji dalında tamamladıktan sonra sosyal ve siyasal aktivizm yaşamı başladı.
Türkiye’de ideolojilerin büyük bir çatışma içinde olduğu, siyasal şiddetten de
nasibi alan ve silahlı Kürt hareketinin de başladığı bir dönemdi. Dink’in başı,
görüşleri ve Ermeni kökeni nedeniyle birkaç kez derde girdi; ama bir kitap evleri
zincirini yöneterek İstanbul’da yaşamaya ve çalışmaya devam etti.
Büyük dönüşüm 1996’da, Türkiye’deki ilk iki dilli Ermeni
gazetesi olan Agos’un kuruluşuyla başladı. Elbette İstanbul’da uzun yıllardır
Ermeni gazeteleri yayınlanmaktaydı; ama hem Türkçe, hem de Ermenice yayınlanan
bu yeni gazete Ermenilerin sesinin Türkiye’de daha geniş toplumsal kesimler
tarafından duyulmasını sağladı. Gazete aynı zamanda Ermeni Diyasporası’nın ve
yeni bağımsızlığını kazanmış Ermenistan’ın, o zamana kadar büyük ölçüde gözden
uzak kalmış Türkiyeli Ermenilerle bağ kurmasına yardımcı oldu. Agos’un kurucusu
Hrant Dink, 19 Ocak 2007’de öldürüldüğü güne kadar gazetenin yayın
yönetmenliğini yaptı.
Dink’in öldürülmesi Türkiye’nin toplumsal yaşamında bir
yol ayrımı oldu. O, gün ortasında, Agos binasının hemen önünde 17 yaşında bir
Türk milliyetçisi tarafından vurulmuştu. Haber uluslararası basında manşet oldu
ve katilin tek başına hareket etmediğine inanan Türkiye toplumunda büyük bir
infiale yol açtı. Sözünü sakınmaması nedeniyle okları üzerine çektiği açıktı ve
zaten ölüm tehditleri alıyordu. Bu tehditlerin yetkililer tarafından gözardı
edilmesi bir yana, çok geçmeden katilin polisler tarafından övgüyle
karşılandığının ortaya çıkması cinayetin örgütlü olduğu inancını pekiştirdi.
Soruşturma ve dava da, katilin 22 yıl hapis cezasına çarptırılmasına rağmen
dava ile ilgili tartışmalar da hâlâ devam ediyor.
Hrant Dink cinayeti İstanbul’daki Ermeni toplumunda,
Ermenistan’daki ve Diyaspora’daki Ermenilerde, Türkiye’deki sivil toplumun
büyük bir bölümünde dinmeyen sarsıntılar yarattı. Cinayetin her yıldönümünde
Ermeniler, Türkler, Kürtler ve diğerleri de içinde olmak üzere, yüzbinlerin
katıldığı anma ve yürüyüşler düzenleniyor. Agos yayınlanmaya ve kurucu yayın
yönetmeninin çizdiği yolda yürümeye devam ediyor. Öte yandan onun mirasını
taşıyan Hrant Dink Vakfı Türkiye’de demokratikleşme için, azınlık ve insan
haklarına saygı için, aynı zamanda Türkiye ile Ermenistan arasındaki
ilişkilerin geliştirilmesi için çalışıyor.
1. Hrant Dink Foundation
100y100f_073
Hrant Dink’in, ellerinde Ermenice, Türkçe ve Kürtçe
“Hepimiz Hrant Dink’iz” ve “Hepimiz Ermeniyiz” yazılı dövizler taşıyan yüz
binin üzerinde kişinin katıldığı 2007’deki cenaze töreni.
Fotoğraf: Kerem Özcan (6 fotoğraf), birleştiren Diliff
(yazarlar tarafından yüklenmiştir) [izin için sayfaya bakınız], Wikimedia
Commons
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.