Murat Güzel
Soykırım ve katliam araştırmaları alanında dünya çapında bir şöhrete sahip Fransız tarihçi ve siyaset bilimci Sémelin, kitabında yakın tarihteki arındırma ve yok etme politikalarını ele alıyor… Katledenleri niye katlettikleri anlamamız beklenir handiyse. Sormak gereklidir, anlamak gereklidir; katlettiler ama niye katlettiler? Aslında söylem tam böyle kurgulanmaz. Tecavüz eylemine bulaşan sanığı anlamamızı isteyenlerin, “bakalım mağdure neler yaptı da kışkırttı sanığı?” diyenlerin anlama çabasına yön veren saiklerdir belki de geçerli olan: Tecavüz eyleminde suçlanan mağdur gibidir katliama tabi olanların konumu da. Onlar da kuyruk sallamasalardı, dekolte giymeselerdi vb. Aslında bu söylemlerin ortak noktası ortadaki suçun varlığını inkar etmekten çok, o affedilemez suçu varlığıyla birlikte kabul edip affettirme güdüsü, sanıkları suçlarıyla birlikte aklama girişimidir.
Soykırım ve katliam araştırmaları alanında dünya çapında bir şöhrete sahip Fransız tarihçi ve siyaset bilimci Sémelin, kitabında yakın tarihteki arındırma ve yok etme politikalarını ele alıyor.
MURAT GÜZEL / AÇIKGÖRÜŞ KİTAPLIĞI
Özellikle Türkiye’de Dersim katliamının tartışıldığı şu günlerde sık sık gündeme gelen bir savunma mekanizması vardır. Yaşanan tarihsel-siyasal bağlam vurgulanır, katledilenlerin hataları sıralanır (İngilizlerle işbirliğine gitmişlerdir, isyan etmişlerdir, devleti tanımamışlardır, iç güvenliği tehdit edici bir çıbana dönmüşlerdir vb.) hatta neredeyse öldürülenlerin katliamcıları, kendilerinin öldürülmesi konusunda kışkırttığı düşündürülmek istenir.
Katledenleri niye katlettikleri anlamamız beklenir handiyse. Sormak gereklidir, anlamak gereklidir; katlettiler ama niye katlettiler? Aslında söylem tam böyle kurgulanmaz. Tecavüz eylemine bulaşan sanığı anlamamızı isteyenlerin, “bakalım mağdure neler yaptı da kışkırttı sanığı?” diyenlerin anlama çabasına yön veren Saiklerdir belki de geçerli olan: Tecavüz eyleminde suçlanan mağdur gibidir katliama tabi olanların konumu da. Onlar da kuyruk sallamasalardı, dekolte giymeselerdi vb. Aslında bu söylemlerin ortak noktası ortadaki suçun varlığını inkar etmekten çok, o affedilemez suçu varlığıyla birlikte kabul edip affettirme güdüsü, sanıkları suçlarıyla birlikte aklama girişimidir. Buna, yani mutlak etik bir tavra rağmen, yine de siyasi ve sosyolojik yönden katliamlara katılan katillerin ne tür saiklerle bu eylemlerini meşrulaştırmaya çalıştıklarını araştırmak ve çözümlemek katliamların siyasi, tarihsel ve toplumsal bağlamlarına dikkat kesilmek katliam mekanizmasının kendine has mekanizma ve retoriğine ışık tutmak gerekli bir çaba addedilebilir.
Soykırım ve katliam araştırmaları alanında dünya çapında bir şöhrete sahip Fransız tarihçi ve siyaset bilimci Jacques Sémelin, yakın tarihteki arındırma ve yok etme politikalarını ele alarak insanların nasıl birer katil haline gelebildiklerine, kendilerini nasıl haklı gördüklerine, akladıklarına; kısaca, bu cinayet mekanizmasının nasıl işlediğine ışık tutmaya çalışıyor.
‘Anlayıcı sosyoloji’
Özellikle Yahudi soykırımı, eski Yugoslavya’daki etnik temizlik, Ruanda’daki Tutsi soykırımı, Türkiye’deki ve Kamboçya’daki katliamları örnek alarak yürüttüğü araştırmasında Sémelin psikpopatolojik “öldürmeyi isteme” duygusuyla “öldürme eylemi” arasındaki büyük uçurumun hangi karmaşık siyasi, toplumsal, psikolojik vb. kolektif ve bireysel dinamiklerin iç içe geçtiği bir süreçle aşıldığını anlamaya, çözümlemeye ve göstermeye yöneliyor. Jacques Sémelin, ikili bir meydan okumayla soykırım, katliam örneklerinden yola çıkarak, Weberci “anlayıcı sosyoloji”nin yaklaşımıyla vakaları çözümlüyor, kıyaslıyor; Foucault’un Hapishanenin Doğuşu adlı eserinden ilham alarak katletme eyleminin bir iktidarın, düşman addettiklerinin bedenini damgalayarak, yok ederek, ona acı vererek üstünlüğünü ortaya koymak için sahip olduğu en parıltılı ve gösterişli pratik olduğunu söylüyor.
1 yorum:
Katliam ya da kıyım yapmanın; başlangıcı, devamı ve sonlanmasına kadarki geçen sürecin bütününü kapsayan bir ‘mekanizması’ diye bir model ya da değişik zamanlarda, değişik koşullarda, aynı sonucu verdiren sabit bir ‘teorisi’ var mıdır bilmiyorum. Toplum bilimci değilim ama ben, katliam ya da kıyım yapmaya doğru giden yolun peyderpey inşa edildiğine, müdahalede geç kaldıkça koşulların ve şartların, gözüne kestirdiği müstakbel mağdurun başına çorap örmeyi hızlandırdığına inanıyorum. Bu adeta, bir ürün çıktısı almak için bir makinenin start düğmesine basmak gibi. Bir kez düğmeye basıldıktan sonra, ‘beklenen’ ürünü oluşturmak için bir araya gelmiş-getirilmiş parçalar, sadece izlemek, gözlemek, takip etmek dışında başka hiçbir müdahaleye gerek duymadan üzerlerine düşen görevi yerine getirirler ve sonuçta beklenen ürün elde edilmiş olur.
Başlangıçtan beri doğal yerleşkelerinde yaşarken Ermeni toplumunun başına gelenleri de, beşeriyetin henüz başa çıkamadığı, kendini alıkoyamadığı, elinde olmadan sergilediği (daha sonra, ‘istenmeden meydana gelen tatsız olaylar’ dedirten) ‘ilkel güdünün kırdığı cevizler yaşanmışlığı’ ile açıklamak mümkün. Bütün olan bitenler içerisinde başlangıcından bugünkü haline kadar neredeyse aynı beşeri refleksler ve fenomenler saklı: ‘Beklenen’ çıktı ürünü (katliam, kıyım vb.) alabilmek için, yaratılmış motivasyonlar, olayın başlangıcından bitimine kadar gereksinim duyulan itici gücün kaynağı bu motivasyonları oluşturan, besleyen, canlı tutan bir negatif algı evreni bunlardan bazıları. Daha sonra kurgulanan olayın meydana geliş süreci ve takiben ortaya çıkan ‘genelleştirme, suça ortak arama, inkar, yok sayma, eskisinin silinip yerine yenisinin konması gayretine malzeme olan resmi hafıza aracı ile kazanımları koruma politikaları, olanın tersini ispat, yapmak istemiyordum arkamdan ittiler benzeri hafifletici nedenler arama ve hatta tanrının ve insanlığın koyduğu hiçbir kural ile açıklanamayan akıllara zarar tespitler… (Örneğin olayların ocak, şubat, mart, nisan, mayıs … kronolojik olarak sıralamasını yaptıktan sonra, suçladığı millet unsurlarını, ‘herşey apaçık ortadayken (!) nasıl olurda mayıs ayında olanların, nisan ayında olanların öncülü, sorumlusu, nedeni olduğunu anlamazlar’ çarpık ifadesi ile zan altında bırakmaya çalışmak gibi… Ya da bir örnek daha; muhatabının bir benzeri daha olmayan insanlık dışı mağduriyetini izlerkenki kendi yüzündeki şeytani zevki, aslında muhatabının zulmünden kurtulmanın verdiği rahatlama ile aynı tutmak ve savunma yaparken de bu ikincisini öne sürmek gibi…
Kabahat ve özür. Birbirini takip eden iki kavram. Ama özür kabahatin ilacı değil. Özür kabahati bütün sonuçları ile tazmin eden, her şeyi zamanda geri ilk günkü haline götüren sihirli bir formül değil. Yalnızca özür, affedilmek için yeterli değil. Aslında sorun affetmek, affedilmek de değil. Sorun, bilinen bütün araçlar kullanılarak geniş çaplı bir ‘tazmin’ ya da ‘kaybolmuş, gaspedilmiş hakların yerine konması, ikame edilmesi’ sorunudur.
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.