****
Son dönemde İran ile Azerbaycan arasındaki siyasi
ilişkilerin gerildiğini gözlemliyoruz. 22 Mayıs 2012 tarihinde İran'ın
Azerbaycan Büyükelçiliği bir açıklama yaparak Büyükelçi Muhammed Bagır
Bahrani'nin İran'a çağrıldığını açıkladı. İranlı yetkililer gerekçe olarak
Azerbaycan'da dini değerlere hakaret edildiği için büyükelçinin geri
çağrıldığını ifade etti.
Daha önce İran Büyükelçiliği önünde eylem yapan
Azerbaycan vatandaşları Tahran yönetiminin Ermenistan politikasını yanlış
bulmuş ve eleştirmişti. Bunun yanı sıra Bakü'de düzenlenen
"Eurovision" şarkı yarışması aleyhine Tebriz'de gösteri düzenlenmesi
de eleştiri konusu olmuştu.
Azerbaycan-İran ilişkileri bu durumdan olumsuz olarak
etkilenmeye devam ediyor ve her iki ülkenin devlet yetkilileri karşılıklı olarak
birbirlerini suçluyorlar.
Daha 2012 yılının başlarında Azerbaycanlı yetkililer
ülkeye sızmaya çalışan saldırı gruplarının yakalandığını ifade etmişti. İddiaya
göre bu gruplar İran istihbarat birimleri ile ortak hareket ederek ABD ve
İsrail vatandaşlarına karşı silahlı saldırı hazırlığı yapmaktaydı. Buna
karşılık İran da Azerbaycan'ın İsrail ile işbirliği yaparak İranlı nükleer
bilimcilerin öldürülmesine katkı sağladığını öne sürüyor.
Azerbaycan medyasında yer alan haberlere göre Tebriz ve
Urumiye gibi İran şehirlerinde Azeriler yönetim aleyhinde gösteriler
düzenlemekte ve gösteriler emniyet birimlerinin sert müdahalesi ile son
bulmaktadır.
Genç Azeri şairler Şehriyar Gerani ve Farid Hüseyin'in
Tebriz'de gözaltına alınması iki ülke arasındaki krizin daha da derinleşmesine
neden oldu.
Kısa süre önce medyada yansıyan haberlere göre
Azerbaycan'ın deniz kıyısına komşu bölgelerinde İran'a ait savaş gemileri
askeri tatbikat yaptı. Ancak bu haber daha sonra Azerbaycan yetkilileri
tarafından yalanlandı.
Karşılıklı suçlamalar
Azerbaycan'da da İran aleyhinde gösteriler düzenlendi.
Gösteriler sırasında İran'daki Azerbaycan aleyhindeki tutumun durdurulması
talep edildi. Eyleme katılanlar İran siyasi ve dini liderlerinin resimlerini
taşıdı. Resimlerin birinde İran dini lideri Hamaney'e hakaret edilmekteydi.
Azeri yetkili Ali Hasanov'un iddiasına göre İran'da Bakü yönetimi aleyhinde
yalan haberler yayılıyor ve bu haberlerden birisi de Bakü'de eşcinsellerin
yürüyüş düzenleyeceğine dair... Bunun yanı sıra İran'da Cuma namazlarından
sonra da sürekli Azerbaycan aleyhinde hutbeler veriliyor. Hasanov, "Onlar
bizi Şii devleti olarak görmek istiyor. Ancak biz laik bir ülkeyiz ve inançlı
insanlara saygı duyuyoruz, İslam'dan uzak durmamayı tercih ediyoruz. Kuran-ı
Kerim ve sünnete uygun İslam'ı savunmaktayız." şeklinde konuştu.
İran haber ajansları ise, büyükelçilerinin, Bakü'de İran
devlet yetkilileri ve dini lidere karşı hakaretlerin gündeme taşındığı için
geri çağrıldığını öne sürüyor. Bunlara ek olarak Azerbaycan Siyonizm'e hizmet
etmek, İslam yasalarını göz ardı etmek ve İslam karşıtı politika uygulamakla
suçlanıyor.
Azerbaycan siyasi uzmanlarının tepkisi
Azerbaycan Dışişleri Bakanlığı'ndan Elman Abdullayev
İranlı büyükelçinin Tahran'a ülkesiyle sorun yaşandığı için çağrılmadığını ve
bu konuda kendilerine Azerbaycan'ın İran Büyükelçiliği tarafından bilgi
verildiğini ifade etti. Abdullayev ayrıca iki ülke arasındaki gerilimi
"Eurovision" şarkı yarışmasının Bakü'de düzenlenmesine de bağlıyor.
Abdullayev'e göre Azerbaycan kültürünün gelişimi ile çok sayıda turist ve resmi
ziyaretçinin ülkeye gelmesi İran tarafından kıskançlıkla karşılanıyor.
Azeri siyasiler İran'ın siyasi hamlelerini olumsuz yönde
değerlendirmektedirler. İktidardaki Yeni Azerbaycan Partisi'nin liderlerinden
Siyavuş Novruzov İran'ın saldırgan politikasını ülkenin uluslararası
yalıtılmışlık durumuna bağlıyor: "İran ne istiyor? Güçleri ABD'ye yetmediği
için Azerbaycan aleyhinde açıklamalar yapıyorlar. İranlıların İslam anlayışı
sorgulanmalı." diyerek sözlerine devam eden Novruzov, İran-Ermenistan
ilişkilerinin gelişmekte olmasını da eleştirdi. Milletvekili Novruz Memmedov
ise İran büyükelçisinin ülkeler arasındaki ilişkilerin geliştirilmesine hizmet
etmediğini iddia etti.
Milli meclisin diğer bir vekili Aydın Mirzezade ise
Azerbaycan ile İran arasındaki gerilimin kısa süre içinde ortadan kalkacağına
inandığını ifade etti. İran ile Ermenistan arasındaki ilişkileri analiz eden
Mirzezade iki ülke arasındaki ticaret hacminin 1 milyar dolara ulaştığını
hatırlatarak İran'ın Azerbaycan ile ilişkilerinin gerilmesinin Erivan'ın
baskıları sonucu olabileceğini de ifade etti.
Azeri siyasi uzman Kabil Hüseyinli ise bu krizin
Azerbaycan ve İran'ın karşılıklı çıkarlarına uygun olmadığını söylüyor.
Hüseyinli, iki ülke içinde de ilişkilerin gerilmesine hizmet eden güçlerin
bulunmasına rağmen sorunun kısa süre içinde ortadan kalkacağına inandığını
belirtti. Hazar denizinin statüsünün belirlenmesi konusunu da ele alan
Hüseyinli, gerilimin bu konuda da tarafları olumsuz yönde etkilediğini öne
sürdü. Azerbaycan Milli Meclisi Başkan Yardımcısı Bahar Muradova ise İran'ın
Azerbaycan'ı kendi eyaleti olarak gördüğünü ve Azerbaycan'ın laik yönetimini
kabullenemediğini iddia etti. Muradova'ya göre Tahran yönetimi ülkesinde 30
milyon Azeri'nin bulunduğunu göz önüne alarak Azerbaycan'ın laik gelişiminin
kendi vatandaşları aleyhinde kötü örnek olduğunu düşünüyor.
Ahmedinecad'un umutları
İran Devlet Başkanı Mahmud Ahmedinecad ise iki ülke
arasındaki gerilimin önlenebileceğini umut ediyor. Azerbaycan'ın 28 Mayıs'taki
cumhuriyet bayramı sırasında İlham Aliyev'e mektup gönderen İran lideri şunları
belirtti: "Azerbaycan ile İran arasındaki ilişkilerin gelişmesinin iki
ülkenin de çıkarlarına hizmet edeceğini düşünüyorum." Mektupta ayrıca
Azerbaycan halkının dost ve kardeş halk olduğu da ifade edildi.
Azerbaycan-İran ilişkilerinin gerilmesi, Suriye krizi ve
İran nükleer sorunu göz önünde tutularak da değerlendirilmeli. Bunun yanı sıra
iki ülkenin farklı siyasi tercihlerinin olabileceği de unutulmamalı: İran İslam
Cumhuriyeti devrim muhafızlarının kontrolü altında tutuluyor; Azerbaycan ise
kendisini laik bir ülke olarak tanımlıyor.
İran hâlâ Azerbaycan'ın bağımsızlığını ve laik yönetim
tercihini kabullenemiyor. Bunun yanı sıra İran Azerilerinin Azerbaycan'ı
alternatif olarak görmesi de Tahran yönetimini rahatsız ediyor. Yaşanan krizi
iki ülkenin de çıkarlarına uygun olmadığı göz önünde tutulursa, sorunun kısa
süre içinde ortadan kalkacağı tahmin edilebilir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.