Mutfak, kültürümüzün ve dünya vizyonumuzun
aynası olarak değerlendiriliyor. Aynı zamanda tarihin bir yansıması olarak
görülüyor. Ermeni Mutfağı kitabının yazarı Nathalie Maryam Baravian, “Mutfak
bize kimliğimizi getiriyor” diyor.
1915 Ermeni soykırımının
mağdurlarından birinin kızı olan Baravian, kendisini üçüncü kuşak bir Ermeni
olarak tanımlıyor. 2007’de Fransa’da Actes Sud yayınlarından çıkan “La Cuisine
Armenienne” (Ermeni Mutfağı) adlı kitabı, aynı yıl Yabancı Mutfak Büyük Ödülü
(Gourmand Awards) ve Eugénie Brazier Büyük Ödülü’ne layık görüldü.
Baravian’ın kitabı basit bir
yemek tarifinden ibaret değil. Trajik ve hareketli bir tarihe tanıklık ediyor
ve dünyanın en eski mutfaklarından birini günümüze taşıyor. Kitap, mutfak
üzerinden okuyucuyu Ermeni tarihine ve bu kültürün köklerine götürüyor.
Baravian, “Ermeni mutfağı bir
bakıma aktarım zincirindeki bir boşluğu doldurmaya çalışıyor ve kaybolma
endişesini tatmin ediyor” derken, Ermeni mutfağının kendisine büyük annesinden
kalma “En değerli elle tutulur miras” olduğunu söylüyor.
ANF ve Fransızca yayın yapan
haber sitesi ActuKurde’e konuşan Baravian, geleneksel mutfağın önemine işaret
ederken, tarih boyunca yaşanan etkilenmeleri anlattı ve bu mirastan geriye
nelerin kaldığına ışık tuttu.
NE YEDİĞİNİ SÖYLE, SANA KİM
OLDUĞUNU SÖYLEYEYİM
*Bir halkın kültüründe
mutfağın yeri nedir ya da daha genel anlamda mutfağı nasıl tanımlamak gerekiyor
-Aşçılık bir besini uygun
hale getirme sanatından çok daha fazlasıdır. Bir kültürün yansıması, bir yaşama
sanatı, bir paylaşım sanatıdır. Bulunduğumuz alandaki ilişkilerimiz, ana
toprağımızdaki ilişkilerimiz ve zaman, dönemsel ritimler, ritüel kutlamalarımız
ve dinsel takvimimiz konusunda bilgi veriyor. Bize kimliğimizi getiriyor.
Brillat-Savarin’ın (ünlü Fransız gastronom, 1755-1826) şu sözüne haklılık
veriyor: Ne yediğini söyle, sana kim olduğunu söyleyeyim.
*Kitabınızda, Ermeni
mutfağının izini sürerken tarihe ve kökenlere iniyorsunuz. Şu vurgu dikkat
çekiyor: Ermeni mutfağı, Ermeni halkının tarihine tanıklık ediyor. Peki, bu
trajik tarih, mutfak kültürüne nasıl etki etti?
-Ermeni mutfağı 3 bin yıllık
uzun tarihinin yansımasıdır. Osmanlı İmparatorluğu’nda Türk, Arap, Kürt ve
Yunan kültürleriyle seküler yakınlığı, Ortadoğu ülkelerine doğru yaşanan sürgün
ve aynı zamanda Rusya ile etkileşim bu kültürün tadını da melezleştirdi.
Osmanlı dönemi öncesinde, Ermeni mutfağında Bizans ve Moğol kültürünün izlerini
de bulmak mümkün. Aynı zamanda, bu mutfak yemekleri ve özel hazırlama
yöntemleri ile kendi özelliklerini de korumasını bildi.
Yine kitabınızda, mutfağı bir
paylaşım ve neşe anı olarak tanımlıyorsunuz. Mutfak ile davranışlar ve düşünme
biçimlerinin aktarıldığını ifade ederken, mutfak geleneğinin tarih boyunca
anneden kıza devredilerek taşındığını belirtiyorsunuz. Bu geleneksel aktarım
kültüründen geriye ne kaldı?
-Uzun süre babaannemle olmam
benim için büyük bir şanstı. Müstesna bir kişilik ve harika bir aşçıydı. Kitabı
yazmamdaki esin kaynağı da oydu ve kitabımı ona adadım. Çok küçük yaşta
Türkiye’yi terk etmek zorunda kalmıştı. Asla unutulmayacak geçmişle aramdaki
bağdı. Binlerce şey arasında bize, annesinin ve büyük annesinin mutfağını,
yemek tariflerini, ama aynı zamanda jestleri ve atalarımızdan kalma tecrübeleri
aktardı. O anneme, annem de bana aktardı. Şimdi de yazı yolu ile aktarma sırası
bende. Benim hikâyem üçüncü kuşak Ermenilerin birçoğuna benziyor. Bu nedenle bu
kitabıma değer biçtiklerine inanıyorum.
MUTFAK BİR KÜLTÜRÜN EN İYİ
BÜYÜKELÇİSİDİR
-Aile içerisinde veya Ermeni
dostlar arasında, atalarımızdan kalma yemekleri paylaşmaya devam ediyoruz.
Bilmeyenlere de bu mutfağımızı keşfettirmeyi seviyoruz, zira mutfak bir
kültürün en iyi büyükelçisidir. Örneğin, aile içerisinde Noel günü Anuş Abur
(tatlı çorba ya da Ermeni Noel Tatlısı) yapılıp paylaşılır, aynı şekilde
Paskalya çörekleri ve soğan kabuğu ile yapılan yumurtalar da.
*Geleneksel aktarım ya da
kültürel değerler, “moderne ve uygar” denilen bu çağda kaybolma tehlikesi
altında mı?
-Tarihteki rastlantılara
rağmen, Ermeniler ağırlandıkları ülkelere, kendi kimliklerini muhafaza ederek
entegre olmayı başardılar. Bu hayatta kalabilmek içindi. Her ne kadar daha
zorlu olsa da halen aynı durumu sözkonusu ve bu ülkelerde (kültürel)
“sulandırma”ya karşı mücadele etmek gerekiyor. Ermeniler kültürlerini,
dillerini, çok sayıda dernek ve okul yolu ile aktarmak için her yerde
örgütleniyorlar.
MODERNİTEYE DİRENEN
GELENEKSEL MUTFAK
*Bugün tanık olduğumuz,
kitaplardan veya televizyondan mutfağı öğrenmek, geleneksel kültürel aktarımın
yerini alabilir mi?
-Geleneksel aktarım esas
olarak sözlüydü. Büyük annemin yemek yapışını görmek için onunla uzun süre
yaşama şansım oldu. Kitaplar ve televizyonlar ya da hatta internet siteleri
bunun yerini doldurmaz ama bunu korumaya ve aktarmaya yardım ediyor zira üçüncü
kuşak ve bilhassa dördüncü kuşağın ne yazık ki bu şansı yok zira ana toprakları
ile doğrudan bağları yok. Okuyucuların kitabımda değer biçtiği şeyin, sadece
geleneksel yemek tarifleri değil, ama aynı zamanda tümüyle kültürümüzün bir
unsuru olan bu mutfağın hafızasını tanıma ve korumaya hizmet eden bir mutfağı
çevreleyen aile anıları ile küçük ve büyük öyküler olduğuna inanıyorum.
*Fast food kültürü ve yeni
kuşağın beslenme biçimi konusunda ne düşünüyorsunuz?
-Bugün zaman giderek daha da
kısalıyor, özellikle de şehir toplumunda. Ermeni mutfağı da, genellikle uzun
hazırlık zamanı gerektiren tüm büyük mutfaklar gibi, moderniteye zorlukla
uzlaşıyor. Bununla birlikte, yemek kitaplarının başarısı, mutfağa ayrılan
televizyon programları, mutfak ve “sığınak kültürü”ne (geleneksel mutfak) dönüş
için artan bir ilgiye tanıklık ediyor.
*Türk Cumhuriyeti’nin
kuruluşuna kadar, Kürtler ve Ermeniler aynı topraklarda binlerce yıl birlikte
yaşadılar. Bu aynı zamanda ortak bir mutfak anlamına geliyor. Ermeni mutfağına
ilişkin araştırmalarınızda bu ortak kültürün izleriyle sık sık karşılaştınız mı?
-Doğalında Osmanlı kültürü
dönemin toplumunun farklı bileşenlerinden oluşuyordu. Yunanlar, Ermeniler,
Araplar, Kürtler bu mutfağı etkilediler. Doğal olarak bu mutfaklar arasında
ortak çok nokta bulunuyor çünkü aynı toprağı paylaştılar. Bu nedenle en zoru
Ermeni mutfağını ayrıştırmak oldu. Sadece örnek olarak, mezeler, bulgur, dolma,
kadayıf herkes tarafından paylaşılıyor. Kim tavuktan, kim yumurtadandır bilmek
zor… Ama araştırmalarım ve farklı tanıklıklar sayesinde, Ermenilere özgü
yemekleri tespit edebildim. Örneğin, sucuk ve pastırma ile mantı Ermenilere
ait.
ANF NEWS AGENCY
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.