Son zamanlarda İran-Ermenistan arasındaki ekonomik,
siyasi, kültürel ve ticari ilişkilerde ciddi bir ilerleme yaşanmaktadır. Nükleer
silah elde etmek isteyen İran’a karşı başta ABD olmakla Avrupa devletlerinin
ekonomik ve siyasi yaptırımları arttıkça İran Ermenistan ile daha da
yakınlaşmaktadır. İran ve Ermenistan resmileri karşılıklı ziyaretlerde
bulunarak ikili ilişkilerde yeni sayfalar açmaktadırlar.
ABD ve Avrupa’nın İran’a karşı baskıları arttıkça İran
komşu devletlerden Ermenistan, büyük devletlerden Rusya ve Çin ile ilişkilerini
geliştirerek manevra alanını genişletmeye çalışmaktadır.
Buna karşılık İran dini devlet özelliği taşımasına rağmen
Müslüman-şii Azerbaycan ile ilişkilerinde sorun çıkarmak için elinden gelen her
şeyi yapmaktadır. İran Azerbaycan vatandaşı iki gazeteciyi ülkesinde
tutuklamış, Hazar Denizi’nde Azerbaycan ile sınırda ve güney kara sınırında
gerginliği tırmandırmaktadır. Özellikle dini konularda Azerbaycan’ın iç
işlerine, müdahale ederek baskı uygulamaktadır.
Azerbaycan ile bu gerginlikleri yaşarken İran İçişleri
Bakanı Mustafa Muhammet Nacari 9 Temmuz’da Ermenistan’ı ziyaret etmiştir.
Nacari ziyaret zamanı Başbakan Yardımcısı ve Eyalet Yönetim Bakanı Armen
Gevorkyan, İçişleri Bakanı ve diğer resmilerle görüşmüştür.
Eyalet Yönetim Bakanlığından yapılan açıklamaya göre,
görüşmede ikili ilişkilerin genişletilmesi bağlamında özel konuların müzakere
edildiği, taraflar arasında ticari ilişkilerini son yıllara oranla artış
gösterdiği ve daha da geliştirileceği yönünde gerekli çalışmaların yapılacağı
vurgulanmıştır.
Eyalet Yönetim Bakanı Gevorkyan görüşmeleri
değerlendirirken ‘İkili ilişkilerle ilgili olarak gündemimizde Aras Nehri
üzerinde elektrik santrali, İran-Ermenistan demiryolu hattı projeleri gibi
perspektif vaat eden projeler vardır. Bu projelerin hayata geçirilmesi iki ülke
ekonomisinin kalkınması ve bölge ekonomisinin gelişmesi için özel öneme
sahiptir.’ demiştir.Gevorkyan, merkezi hükümetler arasındaki ilişkilerden başka
İran ile sınırda bulunan eyaletler arasındaki ilişkilerin de geliştirilmesinin
önemini vurgulayarak, bu konuda da projelerin hayata geçirilmesinin önemini
vurgulamıştır.
İran İçişleri Bakanı Nacari de iki ülke arasındaki
ekonomik ilişkilerin geliştirilmesinden duyduğu memnuniyeti dile getirmiş, bu
ilişkilerin sadece iki devlet için değil, bölge devletleri için de önem
taşıdığını vurgulamıştır. Nacari’nin Ermenistan ziyaretinden sonra yapılan
açıklamalarda ilginç olan İçişleri Bakanı olmasına rağmen daha çok ekonomik,
sosyal, kültürel ilişkilerle ilgili konuların müzakere edildiğinin
vurgulanmasıdır. Elbette, Nacari Ermeni meslektaşı, İstihbarat Başkanı ve diğer
resmilerle de görüşmüştür. Ama bu konularda yapılan görüşmelerle ilgili hiç bir
açıklama yapılmamıştır.
Nacari’nin Ermenistan ziyaretinde taraflar arasında
imzalanmış antlaşmaların mürekkebi kurumadan İran Cumhurbaşkanı Yardımcısı
Muhammet Cevat Muhammedizadeh 18 Temmuz’da Ermenistan’ı ziyaret edecek.
Ermenistan Ekoloji Bakanlığından yapılan açıklamaya göre, Cevat
Muhammedizadeh’in Ermenistan ziyareti zamanı Aras Nehri suyunun ortak
kullanımı, Barış Parkı’nın kurulması gibi konular müzakere edilecek ve bu
konularla ilgili çalışma grubunun hazırladığı protokol imzalanacaktır.
Ermenistan Ekoloji Bakanı Aram Arutyunyan 2011 yılında İran’ı ziyaret ederken
Cevat Muhammedizadeh ile görüşmüş ve bu konuları müzakere etmiştir.
Aras Nehri üzerinde elektrik santralinin kurulması
Azerbaycan bakımından özel öneme sahiptir. Zira taraflar bu santrali Ermenistan
işgali altında bulunan Azerbaycan topraklarında inşa etmeyi planlamaktadır. Bu
durum doğal olarak Azerbaycan’ı tedirgin etmektedir. İran Azerbaycan ile
ilişkilerinde toprak bütünlüğünü tanıdığını bildirse de, Ermenistan işgali altında
bulunan bölgede elektriksantrali projesini uygulamaya koymakla bölgede
gerginliği bir az daha tırmandırmaktadır. Ayrıca Barış Parkı’nın da işgal
altındaki bölgelerde kurulmasının planlanması konuyu biraz daha karmaşık duruma
sokmaktadır.
Ermenistan’ın bu konularla ilgili tavrını ve politikasını
anlamak mümkün olabilir. Ama Müslüman devlet olan İran’ın Hıristiyan Ermenistan
ile ilişkilerinde Azerbaycan’ın çıkarlarını ve güvenlik endişesini
görmemezlikten gelmesi dinin siyasete alet edildiğinin, İran için dinin değil,
siyasi ve ekonomik çıkarlarının önemli olduğunu göstermektedir. Elbette,
Azerbaycan bu duruma sessiz kalmayacak, konuyu ikili ilişkiler çerçevesinde
İran yetkilileri ile ve uluslararası ortamda müzakereye çıkaracaktır.
Dr. Hatem Cabbarlı, Avrasya Güvenlik ve Strateji
Araştırmalar Merkezi Başkanı
23 Haziran 2012
F.V
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.