VARTAVAR / ՎԱՐԴԱՎԱՌ

İsa Mesih'in Suret Değiştirme Yortusu  (İzzet Yortusu.) Ermenilerin asırlardır kutladığı bu yortu (Bayram) araştırıcılar tarafından çeşitli efsanelere ve anlatımlara bağlanır, bunlardan biri de, Hazreti Nuh’un Gemisi ve Sel Tufanı efsanesi ve anlatımıyla ilişkilendirilendir.  Bu bayram günü tüm ibadethaneler ve kiliseler renkarenk çiçeklerle ve güllerle süslenirler, belki de bu nedenle, bu bayramın halk diliyle VARTAVAR adı ile tanır diye düşünenler vardır.

Oysa bu bayramın geçmişi Hıristiyanlık öncesi paganizm devrine dayanır ve çeşitli efsanelere bağlanır. Ermenice'de  Vart=Gül, Var= saçan, yayan  anlamında kullanılır ancak, birçok dilbilimcilere göre bu iki kelime eski İran(Pers) kaynaklıdır. Vartavar günü Ermeniler birbirlerini ıslatırlar, suya atarlar, güvercinler uçururlar, şenlikler ve eğlenceler düzenlerler. Ermeni yaşamında, asırlardır gelenek olan bu olgu, Çoğu araştırmacılara göre , bu bayram , geleneksel olarak , Nuh  Hazretlerinin, sel tufanı sonrası kurtulan ailesi ve kendisi adına Tanrıya şükranlarını sunduğu günü, yağan yağmuru ve ıslanan çiçeklerden yayılan gül kokusunun yaratığı hareketliliği ve canlılığı, bu  bayramda (yortuda) güvercin  uçurma geleneği de hareketin ve canlığın sürekliliğini  anımsatır

Bugün kutladığımız  Ermeni Bayramların ve yortuların çoğunun tarihsel geçmişinin  Hıristiyanlık öncesi antik dönemlere, pagan  devrine  dayandı bilinmektedir, Ermeni ulusunun 301 yılında Hıristiyanlığı resmen devlet dini olarak  kabulünden sonra,halkın alışkanlığı ve geleneklerine bağlılığı göz önüne alınarak, Hıristiyanlık öncesinden kalan yortu, bayram, alışkanlık, anane, geleneklerin  hepsi de Hıristiyanlık dinine uyarlandı ve bağdaştırılarak özümsendi: Antik dönemlerden  beri kutlanan VARTAVAR yortusu , Hıristiyanlıkla birlikte  (BAYDZARAGERBUTYAN DİAYRN MERO HISUS KRİSDOSİ=) İsa Mesih'in Suret Değiştirmesi ile bütünleşmiş ve  özdeşleştirilmiştir .

Suret Değiştirme (İzzet Yortusu) (Baydzaragerbutyan Don), İsa Mesih'in yanında bulunan Musa ve İlyas Peygamberlerin eşliğinde, yüksek dağin tepesine çıkmış, nurlu yüzlü, güneş gibi aydınlanmış bir durumda, gözleri kamaştıran eşsiz bir güzellikte

bembeyaz giysileriyle, üç havarisine (talebesine) görünürken, etrafını saran bulutların içinden yükselen  <<BENİM  SEVGILI OĞLUM BUDUR,ONDAN MEMNNUM>> şeklindeki  yükselen ilahi sesin olgusu, Hıristiyan dünyasında asırlardır <İsa’nın Suret Değiştirme ve İzzet Yortusu > olarak kutlamaktadır:

Bu bayram bu sene 15 Temmuz 2012 Pazar gününe rastlamaktadır. Bu gün bu yortu Ermeni dünyasında dini ayinlerle ve törenlerle ve cismani  çeşitli şölenlerle kutlanacaktır.

Bu vesileyle  Vartavar, Vartkes, Vartuhi, Varteres,Varteni,Vartanauş,Vartiter,Vart, Nıvart,Lusvart, Sırvart,Baydzar,Roza,Badrig lerim isim günleri kutlu olsun.

Dr.med.Sarkis Ada

Sarkis Adam [sarkis_adam@yahoo.de]

ՊԱՅԾԱՌԱԿԵՐՊՈՒԹԻՒՆ  ՏԵԱՐՆ ՄԵՐՈՅ ՅԻՍՈՒՍ ՔՐԻՍՏՈՍԻ  ԿԱՄ                                                       ՎԱՐԴԱՎԱՌ.

Ըստ Հայոց Եկեղեցական տօնացոյցի, պայծառկերպութեան տօնը կամ վարդավառը այս տարի կը նշենք,15 Յուլիս       2012 Կիրակի օր: Ըստ լեզուբաններու վարդավառ  բառը Պարսկական ծագում ունի ,կը նշանակէ ջուր-(վարդ)-, սրսկել-ցանել-( վառ): Որոշ հեղինակներու կարծիքով ալ-<կրակավառ>-,-<հրավառ>- կը նշանակէ:

Պայծառակերպութեան տօնը Հայոց  եկեղեցւոյ  հինգ տաղաւար տօներէն մին է, որը, հեթանոսական  հին շրջաններուն տօնուէր է հայոց տօմարի  Նավասարդ ամսի  առաջին օրը, այսինքն Օգօստոս 11 ին, աւելի վերջ , Քրիստոնէական  եկեղեցին  վարդավառը յայտարարել է ,թափոր լեռան  վրայ  Յիսուս Քրիստոսի պայծառակերպութեան  երեւոյթին  նուիրուած տօն:

Պայծառակերպութիւն կը նշանակէ, պայծառ կերպարանք, պայծառ տեսք ունենալ :Հայոց եկեղեցին այս տօնը կ'անուանէ  նաեւ <Այլակերպութեան Տօն>: Գրիգոր Տաթեւացի  այս մասին կը գրէ հետեւեալը: <<Եւ ինչպէս~ վարդը բացուելով  կը յայտնուի ու կ'երեւի, այնպէս ալ Տէրն ալ այսօր պայծառակերպուելով  կը յայտնէ իր Աստուածութիւնը>:

Ըստ աւանդութիւններու, կան շատ հաւատածեալ հայեր ,որոնք կը հաւատան թէ, վարդավառի օրով գիշերը  սուրբերու վրայ լոյս կ'իջնէ, անոնք որոնք, կը տեսնեն այդ լոյսը կը կատարուի անոնց  նուիրական  ցանկութիւնները:

Վարդավառը Հայոց հնագոյն տօներէն մին է, այս պատճառաւ ալ հեթանոսական շրջանէն մնացած իրարու վրայ ջուր սրսկել, աղաւնի թռցնել ի նմամ , տօնի   վերաբերեալ  կարգ մը սովորութիւններ կը պահպանուած է:

Հին ժամանակներուն  վարդավառը կը տօնուէր, զանազան ջրային խաղերով, աւանդական ու ժողոցրդական երգերով   ու պարերով, մարդիկ իրարու  կը նուիրէին  վարդեր,սիրահար երետասարդներ աղաւնիներ կը թռցնէին ու եթէ աղաւնիները  երեք անգամ իր սիրաց աղջիկան տան վրայ պտտէին ,նոյն աշնան այդ երետասարներու միջեւ կը կատարուէր հասնախօսութիւն.

Կան շատ հետազօտներ որոնք,  վարդավառը կը կապեն  ի յիշատակ Արարատ լեռան վրայ յայտնուած Նոյան Տապանի հետ, ըստ որոշ գիտնականերու  կողմէ ալ կը կապուի <Ջրհեղեղի եւ Նոյի  Տապանէն Իջնելու Պահ>ին հետ, ըստ անոնց  երբ որ, Նոյ Հայրապետի ուղարկած աղաւնին վերադարձաւ իր կտուցին մէջ ձիթէնիի ճիւղ մը բերելով, տեսնելով այդ ճիւղը Նոյ  հասկցաւ որ, ջրհեղեղի ջուրերը  աստիճանաբար ցածի իջած է, ու իր որդիներուն պատուիրեց որ,տարին մէկ անգամ իրարու ջուր թափեն , որպէսզի չմոռնան ջրհեղեղը:

Հեթանոսական շրջանին Հայոց սիրոյ եւ գեղեցկութեան աստուածուհին  Աստղիկն էր,ան  ունէր  Վահագն անունով սիրահար մը, ըստ աւանդութեան  ստորագետնեայ  աստուածը  կը գողնայ Աստղիկը իր ընտանիքէն,Աստղիկի սիրացեալ Վահագն յաղթելով Վիշապին կ'ազատէ Աստղիկը եւ  յաղթանակի մեծ ուրախութիւնով  կը շրջի Արարատեան դաշտը ու մարդոց կը սրսկէ վարդաջուր, անոնց կը նուիրէ նաեւ կարմիր վարդեր: Ժողովուրդի լայն շրջանակներու կողմէ այս եղելութիւնը կը կապուի  նաեւ վարդավառի աւանդութեան  հետ:

Վարդավառի տօնին կը կատարուէին նաեւ, դէպի նշանաւոր լեռներու սրբավայրեր ու ջուրերու ակունքներ ուխտագնացութիւններ, որոնցմէ Մշոյ Սուրբ Կարապէտ Վանքի այդ ուխտագնացութիւններու  նշանաւորներէն մին է:

Վարդավառի տօնին  տարիցները  մատաղացուի համար հանգանակութիւններ կը հաւաքէին, այս մատաղի հիմնական նպատակը, դաշտերը չորութիւնէ եւ այլ  զանազան աղէտներ  պաշտպանել էր, իսկ երիտասարդներն ալ  բոցավառ  փայտակոյտներ կը վառէին  ու կրակի շուրջ խմբապարով , երգերով, խաղերով կը դիմաւորէին  լուսաբացը:

Ըստ աւանդութեան ինչպէս որ, առաջին խաղողն  խաղողօրհնեքին կուտենք, նոյնպէս ալ հին ժամանկանին , մինջեւ  վարդավառ խնձոր չեր ուտուէր.

 15 Յուլիս 2012 կիրակի օր, Համայն Հայ Աշխարհը  կը նշէ , Պայծառակերպութեան տօնը կամ Վարդավառ  եկեղեցական ու աշխարհիկ  բացառիկ արարողութիւներով ,հանդէսներով եւ զանազան տօնակատարութիւններով.

Այս առիթով  սրտագին շնորհաւորանքներ  մեր  բոլոր Վարդուհի, Վարդ, Վարդավառ,,Վարդանոյշ, Վարդենի, Վարդերես, Վարդիթեր,Վարսենիկ, Լուսվարդ, Պայծառ, Ռօզա,Սիրվարդ,Վարդգէս,Նուարդ  անուններու անուանակոչութեան տօնին.

Տօքթ.Սարգիս Ատամ.

Օգտագործուած Ակեր:

Հայ Ժողովուրդական Տոներ/Հրանուշ Խառատյան

Հայ Եկեղեցւոյ Տոները/Արտակ Արք.Մանուկեան

Հայ Եկեղեցւոյ Պատմութեան Դասգիրք.