Hasan
Cemal, ‘1915: Ermeni Soykırımı’ kitabı ile bir aydın olarak, hepimize, Türkiye’ye
büyük bir iyilik daha yaptı.Hiç kimse bu ödülü onun kadar hak edemezdi. Başka
bir deyişle, bu ödül ona yakıştığı kadar hiç kimseye yakışmayabilirdi.
Herhalde, salondaki tıklım tıklım kalabalık da böyle
düşünüyordu ki ‘Uluslararası Hrant Dink Ödülü’nün 2012 yılında İsmail Beşikçi
tarafından kazanıldığı ilan edildiği anda, dakikalar süren bir alkış koptu.
Ölümünden –daha doğrusu kahpece sırtından
kurşunlanmasından- bu yana her 15 Eylül’de Hrant’ın doğum günü, ‘Uluslararası
Hrant Dink Ödülü’ töreniyle kutlanıyor. Hrant’ın 58. yaşgününde bu yıl
bestelenmiş olan ‘Hrant Dink Oratoryosu’ndan bölümler dinledik. Harikulade bir
müzik şöleniydi. Tören sonrasında bestecisi Majak Toşikyan’a (Cenk Taşkan)
“Hrant’ı tanımış birisi olarak söylüyorum; Hrant Dink oratoryo haline
getirilsin dense Hrant’ın oratoryo hali ancak böyle bir şey olurdu” dedim.
‘Hrant Dink Oratoryosu’ kadar etkileyici olan, İsmail
Beşikçi’nin, Rakel Dink’in elinden ödülünü aldıktan sonra yaptığı konuşmaydı. O
da adeta bir ‘Bilim ve Düşünce Ahlakı Oratoryosu’ gibiydi. Sadece sosyoloji
alanındaki bilimsel çalışmaları nedeniyle en büyük ‘tabuları’ devirmeye cesaret
etmiş ve bunu başarmış olduğu için 73 yıllık ömrünün 17 yılını sekiz kez girip
çıktığı hapishanelere bırakmış olan gösterişsiz, küçücük adam, bir ders süresi
kadar olmayan kısa süre içinde müthiş bir tarih dersi verdi.
‘Yakın Doğu, Ortadoğu ve Uzak Doğu’ kavramlarının
Bizans’tan kaynaklandığını ve bunun nedenini anlatarak başlattığı konuşmasında,
‘Yakın Doğu’nun yani Anadolu topraklarının (çünkü Anadolu, Yunanca-Rumca ‘Doğu’
anlamına gelir), ‘yirminci yüzyılın ilk çeyreğinde imha edildiğini’ yumuşak bir
ses tonuyla ve itiraz edilemez bir kesinlikle anlattı. ‘Ermeni soykırımı’, söz
konusu bu ‘imha’nın en yüksek kan bedelli örneği olmuştu.
İsmail Beşikçi, “Ben, devletler tarafından bu konularda
özür dilenmesinin hiçbir sorunu çözeceğine inanmıyorum. Sorunlar ancak bu
konuların araştırılmasıyla, gerçeklerin ortaya çıkarılmasıyla çözülür” dedi.
Üzerinde pek durulan ‘özür’ konusunda çarpıcı bir tez ortaya atmış oldu.
Aklaşmadan önceki sapsarı saçlarından ötürü (Mülkiyeli
olduğumuzdan ötürü Beşikçi’yi 40 yıldan fazla bir süredir tanıma imtiyazına
sahibiz) ‘Sarı Hoca’ namlı İskilipli Türk, ‘Ermeni soykırımı’ sözcüklerini, o
çok üzerinde durduğu araştırma ve incelemeye dayalı bilginin gücüyle, adeta
bilimsel rahatlıkla telaffuz etti.
Ömrünün 17 yılını hapiste geçirmiş olmasına rağmen
‘gerçekler’den başka hiçbir şeye ‘teslim olmayan’ bir adamın saygı uyandıran
umursamazlığı ve cesareti var İsmail Beşikçi’de.
İsmail Beşikçi kadar eskiden tanıdığım, üstelik çok daha
yakından tanıdığım, benim çok yakın arkadaşım olan bir başka ‘Mülkiyeli’ var;
Hasan Cemal; Hasan, Hrant’ın 58. yaşgününe müthiş bir ‘hediye’ ile
katıldı; ‘1915: Ermeni Soykırımı’ adlı kitabıyla.
Hrant Dink’i ‘kalbimin kilidini açan adam’ diye anlatan
ve kitabının başından sonuna her satırında, satırarasında anan ve canlandıran
Hasan Cemal, ‘kalbinin kilidini açan’ adama daha iyi, daha güzel ve daha doğru
bir doğum günü hediyesi veremezdi. Zira Hrant’a verilecek en güzel hediye, onun
ömrü boyunca uğraştığı, hayatını uğrunda hayatını feda ettiği ‘şey’e katkı
olabilir.
O ‘şey’, Hrant’ın çok didindiği, Türk kardeşlerinin,
‘Ermeni hali’ni ‘idrakı’dır, anlamasıdır. Hasan Cemal’in yaptığı da budur.
Kendisini merkeze alarak, bizim kuşağın her ferdinin nasıl bir bilgisizlik
çölünden yola çıkarak, ‘vicdan’ güzergâhından geçip ‘bilgi’ye ulaşmasının,
‘tarihimizle’ ve dolayısıyla ‘gerçeklerle yüzleşme’ vahasına ulaşmanın
serüvenini anlatıyor Hasan Cemal.
Bu yönüyle, Hasan Cemal’in ‘1915: Ermeni Soykırımı’ adlı kitabı,
değeri çok ileride daha da iyi anlaşılacak ve hiç eksilmeyecek bir ‘sözlü tarih
çalışması’dır. Evet, adı üzerinde kitap yani yazılı bir metin ama bitirene dek
elinizden düşmeyecek bir kıvamda yazılmış olan metnin okumasını
tamamladığınızda; paha biçilmez bir ‘sözlü tarih belgesi’ olduğunu
anlayacaksınız.
Yakın arkadaşlığımızdan ötürü, Hasan’ın kitap
çalışmasından da kitabın adından da aylar öncesinden haberim vardı. İki ay
önce, kitabı yayınevine teslim ettiği günün ertesinde, yelkenlisiyle yüksek
dalgalar, fırtına demeden Ege’de yol aldık. Birkaç gün, iç dünyalarımızı,
başkalarıyla pek kolay paylaşmayacağımız türden ‘sırlar’ı paylaştık.
‘1915: Ermeni Soykırımı’nı kitapçılarda yerini almadan,
yani yayımlanmadan üç hafta önce okuduğumda, Hasan Cemal’in, sanki maviliklerde
sonsuzluğa yelken açmışız gibi hissettiğimiz o anlardaki tanık olduğum saf
içtenliğini, satırlarında gördüm. Kitabın en çarpıcı ve onu eşsiz bir ‘sözlü
tarih belgesi’ yapan da bence bu yönü.
Kitabın adı, Hasan Cemal’in o saf içtenliğinin zirve
noktasından başka bir şey değil. Kitabın adının öyle olmasına çok önem
vermişti; öyle olduğuna inandığı ve bunun olduğu gibi yazılmasından,
konuşulmasından bu ülkede korkulduğu için ‘tabu’nun aşılmasını şart ve kendi
sorumluluklarından biri olarak görüyordu.
Teknede konuşurken “Kitabın adını ne koydum biliyor
musun?” diye lafa girmişti: “1915: Ermeni Soykırımı.” Ben de takılmıştım; “Bu
kapak başlığını ve adını doğrulatmak için 200 küsur sayfa kitap yazmakla zahmet
etmişsin Hasancığım” demiştim. “1915’in soykırımdan başka bir şey olması mümkün
değil. Zira ‘soykırım’ sözcüğü, 1948 yılında Birleşmiş Milletler Soykırım
Sözleşmesi ile dillere girdi. Sözleşmeyi kaleme alan Raphael Lemkin kullandı
‘soykırım’ sözcüğünü. Sözcüğü icat eden Lemkin ve BM Soykırım Sözleşmesi’ni,
1915, o tanıma girsin diye kaleme aldı…”
Hasan, uzun uzun kitabı niçin yazdığının gerekçelerini
anlatmaya girişti. Benim söylediğim doğruydu ama tabii ki şaka yapıyordum.
Kitabının olağanüstü öneminin, daha tek satırını okumadan önce bile
farkındaydım.
Hasan Cemal, İttihatçıların üç büyüklerinden biri olan
Cemal Paşa’nın torunu. ASALA’ya ilham vermiş olan Los Angeles’taki ilk Türk
diplomat cinayetinin kurbanı Bahadır Demir, Mülkiye’den (SBF) sınıf arkadaşı,
dahası en yakın arkadaşlarından biri. 1973 Ocak ayında Bahadır Demir’in
tabutunu omuzlayanların başında Hasan Cemal geliyordu. Ermeni sorunu konusunda
kalemi alan hiç kimsede bu özelliklerin bulunması mümkün değil.
Bahadır Demir’in Los Angeles’a tayini çıktığında, Hasan
Cemal’e “Bakalım Paşa Dedenin yüzünden başımıza neler gelecek?” dediğini
kitaptan öğreniyoruz.
Milan Kundera’nın “İnsanın iktidara karşı mücadelesi,
hafızanın unutuşa karşı mücadelesidir” sözüyle açılan kitap, Nilüfer Göle’den
“Taşları oynattığınız zaman kızarlar. Kızılmaktan bıkmamak lazım. Aydın olmanın
bir parçası da kendine yönelik şiddet. Yalnız dışarıda değil kendi içinizde de,
taşları sürekli oynatmak zorundasınız” alıntısıyla kapanıyor.
Ve de şu son cümleyle: “Hrant Dink’in öldürülmesi,
soykırımı bir kez daha yaşattı bana. Bu, hepimize, Türkiye’ye yapılmış büyük
bir kötülüktür"
Hasan Cemal, ‘1915: Ermeni Soykırımı’ kitabı ile
‘kendisine şiddet uygulamaktan hiç bıkmayan’ bir aydın olarak, hepimize,
Türkiye’ye ‘büyük bir iyilik’ daha yaptı.
Sıra, geride kalanlarda; ‘taşları oynatmaları’ gerekiyor.
Hrant Dink, böyle olmasını istemez miydi?
CENGİZ ÇANDAR / RADİKAL
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.