1988 yılında Armen Aroyan, tanışmak, Antep’i yakından
tanımak ve diyalog başlatmak üzere bir arkadaşı ile Gaziantep’e geldi… Hayatımda ilk defa duyuyordum bu ismi… Cibin’in ismi,
Saylakkaya olarak değişmiş, önce onu öğrendik. Birecik köprüsünü geçtikten
sonra gidilen, Halfeti’ye bağlı bir köy Cibin... 1915’te tehcir kararı çıkınca Cibindeki Ermeni ailelerin büyük kısmı, kızlarını bilemedikleri, tehlikelerle dolu çöl yollarına götürmek istemediler. Müslüman komşularıyla araları gayet iyiydi. Tahminen 30 kadar Ermeni kız çocuğu bu şekilde geride kaldı. Müslüman aileler tarafından büyütüldüler ve o ailelerin erkek çocukları ile de evlendirildiler. Böylece, çoğu Cibinlinin annesi Ermeni olmuş oldu. Tabii, bu kızların hepsi Müslüman oldular ve Türkçe isimler aldılar...
***
1988 yılında Armen Aroyan, tanışmak, Antep’i yakından
tanımak ve diyalog başlatmak üzere bir arkadaşı ile Gaziantep’e geldi. Bana,
sadece üç gün kalacağını yazdığı için, ona göre bir proğram yapmıştım. Bir gün
Rotary Kulüp’de konuştu.-O tarihte sadece bir kulüp vardı ve ona da sadece
erkekler üye idi.- Bir başka gün Kavaklığa götürdük. Bir günde şehri gezdik,
özellikle Kiliseler hakkında çok bilgi vermişti, hatırlıyorum. Dördüncü gün
oldu. Ben, ayrılacak, gidecek diye beklerken, “ben gitmek istemiyorum, birkaç
gün daha kalacağım. Beni Cibin’e götürmenizi rica ediyorum” dedi. Allah Allah,
Cibin neresiydi? Hayatımda ilk defa duyuyordum bu ismi. Kadir Maz, o tarihlerde
Seç Otobüslerinde çalışıyordu. Armen Aroyan’ı ağırlamamda da çok katkısı
olmuştu. Ona telefon edip, Cibin’in neresi olduğunu sordum. “Yanıma gelin, bir
Cibinli çağırayım size anlatsın” dedi. Cibin’e gideceğimiz şoförü de yanımıza
alıp, hep birlikte Otogar’a Kadir Maz’ın yanına gittik. Şimdi ismini
hatırlamadığım bir beyi çağırdı. Cibinli olan o bey, şoförümüze oraya nasıl
gidileceğini anlattı. Ertesi gün erken vakitte düştük yola...
Cibin’in ismi, Saylakkaya olarak değişmiş, önce onu
öğrendik. Birecik köprüsünü geçtikten sonra gidilen, Halfeti’ye bağlı bir köy
Cibin. Fotoğraflarda göreceksiniz, çok bozkır bir görünümü var. Köyün orta
yerinde çok sayıda kayadan oyulmuş sarnıç var. Bugün sarnıçlar, emniyet
gerekçesi nedeniyle taşla doldurulmuş. Ben 1988’de gittiğimde o sarnıçlarda
halen su vardı...
Otogardaki Cibinli’nin tavsiyesi üzerine Kel Müslüm’ün
evine misafir olduk. Allah rahmet etsin, Müslüm Bey, çok misafirperver bir
insandı. Bizi, en iyi şekilde ağırladı. Bu arada köyde “Arogilin oğlu gelmiş”
diye duyan herkes Müslüm Bey’in evine doldu. Kimisi Armen’e dokundu, kimisi
isim verip, tanıyıp tanımadığını sordu. Cibinlilerin Müslüm Bey’in evine
doluşup, Armen’e aşırı ilgi göstermelerinin hikayesi şu idi:
Armen’in ismini aldığı dedesi, Armenag Aroyan 1878’de
Cibin’de doğup büyümüştü. Çok sayıda ağaçtan oluşan bir fıstıklıkları vardı,
hali vakti yerinde insanlardı yani. Hovannese Aroyan pek ileri görüşlü birisi
olduğu için, oğlu Armenağ’ı yürüme mesafesi birkaç gün olan Merkezi Türkiye
Koleji’ne Antep’e göndermişti. Armenag, Merkezi Türkiye Kolejine giden ilk
Cibinli olmanın yanısıra, başarı ile Koleji bitirmiş, öğretmen olmuş, köyüne
geri dönmüş ve öğretmenlik yapmıştı. Tarih bu sırada 1898’zi gösteriyordu. Daha
sonraki yıllarda, Armenag çalışmak üzere Mısır’a gidecek, orada Antepli Gülenla
ile tanışıp evlenecekti. Bir çocukları olunca, bebeği anne ve babasına
göstermek için Armenag tekrar yollara düşecek ve Cibin’e gelecekti. Ancak,
burada büyük bir talihsizlik eseri tifüse yakalanacak ve Dr. Shepard’ın
tavsiyesi üzerine ailesi ile geri Mısır’a dönmeyecek, Antep’te kalıp, ölümünü
bekleyecekti.
Bütün bunlar 1915’den önce olmuştu. 1915’te tehcir kararı
çıkınca Cibindeki Ermeni ailelerin büyük kısmı, kızlarını bilemedikleri,
tehlikelerle dolu çöl yollarına götürmek istemediler. Müslüman komşularıyla
araları gayet iyiydi. Tahminen 30 kadar Ermeni kız çocuğu bu şekilde geride
kaldı. Müslüman aileler tarafından büyütüldüler ve o ailelerin erkek çocukları
ile de evlendirildiler. Böylece, çoğu Cibinlinin annesi Ermeni olmuş oldu.
Tabii, bu kızların hepsi Müslüman oldular ve Türkçe isimler aldılar... Cibin’de
Ermeni bir anneye sahip olmak, utanılacak bir şey olmadığı gibi, suçlanacak
veya dedikodu konusu olacak bir olay da değil. Üstelik melezlik pek de
yakışmış! Cibinli deyince benim aklıma sarışın yeşil veya mavi gözlü güzel bir
kadın veya erkek geliyor. Armen’in babası, Albert Aroyan’ı –bebekken Cibn’i
ziyaret etmişti- Amerika’da görme şansım olmuştu ve baba Aroyan, gözleri,
bakışları ve sarışınlığıyla tipik bir Cibinliydi.
Evet, Armen Aroyan’ın Cibin’le bağı işte buradan
geliyordu. Cibinlilerin deyişiyle “Arogil’in oğlu” neredeyse yüz sene sonra
onları ziyarete gelmişti, çok önemsiyorlardı. Müslüm Bey, bizi Arogil’in
fıstıklığına götürdü önce... Armen pek heyecanlandı: “yahu burası tıpkı ailemin
bana anlattığı gibi... Kırmızı ve verimli toprak. Üzerine otursanız, sonra
üzerinizi silkeleseniz, toprak katiyen yapışmıyor. Hava güzel, gökyüzü masmavi,
insanlar güzel... Ne şanslı insanım ben, Allah, burayı görmeyi kısmet etti
bana...” dedi.
1988 senesinin Haziran ayında Cibinde ki diğer bir
durağımız nüfus cüzdanına ismi “Hanım” olarak kaydedilen Satenik Kırkıryan’dı.
Satenik o zaman, 88 yaşında, kınalı saçlı, son derece konuşkan, muhteşem bir
hafızaya sahip çok şeker bir kadındı. Etrafındakiler Satenik’e “Arogil’in oğlu
gelmiş, seni görmek istedi” dediler. Konuşmaya başlarken Armen’i yanına
otutturdu. Onun kolunu tutarak, “kele, senin deden benim öğretmenimdi. Bana
neler neler öğretti” dedi. Ve, öğrendiği “Rab çobanımdır” cümlesi ile başlayan
İncil’den bir parçayı okumaya başladı. Armen bu sırada gözyaşlarına boğulmuş,
kendisini kontrol etmeden özgürce ağlıyordu. Bir süre konuşmaya devam ettiler.
Derken, Nuri Güngören’i getirdiler odaya. Nuri Bey, Annesi Ermeni olan bir
başka Cibinliydi. Gözleri doğuştan kördü. Ermeni dayısının yardımıyla Beyrut’ta
ve Halep’te körler okuluna gitmişti. Öğrendiği ama hiç konuşmadığı Ermeniceyi
Armen’in köye gelişiyle yeniden hatırladı. Başladı Ermenice konuşmaya, eski
şarkılar söylemeye... Armen’in kendinden geçip, “bir tane daha söyle, biraz
daha konuş” diye Nuri Göngören’e rica ettiğini hatırlıyorum. Ben ise, hiç de
farkında olmadığım bir kültürle, olaylarla karşılaşmış olmaktan son derece
şaşkın, meraklı bakışlarla etrafı süzüp, mümkün mertebe olayları hafızama
kaydetmeye çalışıyordum.
2012 senesinin Eylül ayında tekrar Cibin’e gittik. Benim,
Cibinli olarak tanıdığım insanların hepsi ölmüştü. Zaten çocukları ve
torunlarıyla haberleştiğim için öldüklerini biliyordum... Arogil’in
fıstıklığına yine gittik, bu sefer oranın sahiplerinden birisi, Yakup Çetinkaya
götürdü bizi oraya. Giderken mezarlığın yakınından geçtik. Orada yatan ne çok
insanı tanıyordum ben... Hüzünlendim tabii... Ama, hayat böyle değil miydi?
Satenik gözümün önüne geldi. Acaba, torunları, torunlarının çocukları kendisi
gibi güzel ve zekimiydi?
Yakup bize, babasının kendisine söylediği bir cümleyi
nakletti: “şu ağaç var ya, işte onu Arogil’in babası eliyle dikmiş. Ben
çocukken çok büyük bir ağaçtı bu. Zamanla yaşlandı, dallarını rüzgar kırdı ve
sadece bu gördüğünüz gövdesi kaldı. Hatıra diye, kesmek istemiyoruz ağacı...”
Cibinliler’in kızlarının hemen hepsinin okuduğunu, köyün
son derece temiz olduğunu, su, kıt olmasına rağmen, misafir olduğum evlerin de
çok temiz olduğunu, Cibin’in ziyaret ettiğim diğer köylerden farklı olduğunu da
bir başka sefere yazayım.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.