Hıraç Kestenyan
26 Haziran 1923 tarihinde Beyrut Amerikan Üniversitesi
(American University of Beirut- AUB) Tıp Bölümü’nden mezun olan çok sayıda
doktor, Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı ordusunda hizmet ederken hayatını
kaybetmiş olan Ermeni doktorların anısına yapılan bir anıtın açılış töreninde
hazır bulunmak için, Amerikan Üniversitesi West Hall salonunda toplandı.
Üniversitenin tanınmış başkanı Edward F. Nickoley ve Tıp Bölümü Başkanı Harry
Dorman (Üniversitenin şimdiki başkanı, doktor Peter Dorman’ın büyük babası),
adları altın harflerle yazılı bu doktorların isimlerini okudu.
Bu özet makaleyi bu kurban doktorların yakınlarını bulmak
ümidiyle kaleme almaktayım. Beyrut Amerikan Üniversitesi’nden mezun 32
doktordan 17′si Ermeni Soykırımı’nda hayatını kaybetmiştir.
Beyrut Amerikan Universitesi
Osmanlı devleti, savaş ilan ettiğinde Beyrut’un iki
üniversitesinde tahsil gören öğrenciler hemen seferber edildi. Tıp Bölümü başta
olmak üzere Ermeni talebeler, bu üniversiteliler arasında önemli bir sayı
oluşturuyordu.
Kurulduklarından 1918′e kadar Beyrut Amerikan
Üniversitesi ve Saint Josef Üniversitesi’nden yaklaşık 232 doktor mezun
olmuştur. Bunların 134′ü AUB mezunuydu. Beyrut Amerikan Üniversitesi Ermeni
Öğrenciler Derneği’nin 25. yıldönümü vesilesiyle yayınlanan kitapçıkta yer alan
bilgilere göre, Birinci Dünya Harbi esnasında üniversiteden mezun 28 Ermeni
doktor ve eczacı, Ermeni Soykırımı sırasında Türkler tarafından katledilmiştir.
Anıtta bu 28 Ermeni’nin sadece 16′sının adı kaydedilmiştir. Kalan 12′si, büyük
bir ihtimalle, Osmanlı ordusunda hizmet etmediği nedeniyle anılmamıştır.
Bu 12 doktor ve eczacı şunlardır:
-Sargis G. Azoyan (1887′de mezun)
-Hovhannes G. Gasapyan (1903′te mezun)
-Georg S. Gıracyan (1906′da mezun)
-Vahan H. Ghazaryan (1907′de mezun)
-Karapet G. Melikyan (1907′de mezun)
-Armenak Seraytaryan (1907′de mezun)
-Petros D. Penne Torosyan (1910′da mezun)
-Pağtasar Parsamyan (eczacı, 1889′da mezun)
-Khosrov Keşişyan (eczacı, 1902′de mezun)
-Mıkırtiç K. Paloyan (eczacı, 1902′de mezun)
-Armayis A. Çikicyan (eczacı, 1902′de mezun)
-Hakob Sarikyan (eczacı, 1902′de mezun)
Ovsea Georg Hekimyan
Ovsea Georg Hekimyan
1880 Kesap doğumlu Ovsea Georg Hekimyan, Kesap Ermeni
İncilci Lisesi ilkokulunu bitirmiştir. Bundan sonra üç sene (1896-1898) Ayntap
(Antep) Amerikan Koleji’nde okumuş, daha sonra da Suriye Protestan Koleji’nin
tıp bölümünden mezun olmuş, bitirdikten sonra doktor olarak Kesap’ta
çalışmıştır. Birinci Dünya Savaşı’nda seferberliğe katılarak, cepheye
gönderilmiş, 1915 yılının Mayıs ayında Türkler tarafından öldürülmüştür. K.
İncecikyan ile evliydi.
Ovsea Georg Hekimyan
Minas Yarmayan
Tokat doğumlu Minas Yarmayan, Beyrut Amerikan
Üniversitesi’ne devam ederek, 1904 yılında burdan tıp diplomasıyla mezun
olmuştur. Birinci Dünya Savaşı’na doğru Osmanlı’nın ilan ettiği seferberliğe
katılarak, Yerzınka’daki (Erzincan) Aziziye Hastanesi’nde hizmet etmiştir. 1915
yılının Haziran ayında hastanenin avlusunda gaddarca katledilmiştir.
Hakob Serovbe Eminyan
1878 Rodos doğumlu Hakob Serovbe Eminyan 1899’da Anadolu
Koleji’nde eğitimini bitirdikten sonra, 1905’te Suriye Protestan Koleji’nden
(daha sonra Beyrut Amerikan Üniversitesi) tabip olarak mezun olmuştur. Eğitim
gördükten sonra Merzifon’da doktor olarak hizmet etmiştir. Birinci dünya
Harbi’nde maalesef öldürülmüştür.
Levon Garegin Syuni
Sebastia (Sivas) doğumlu Levon Garegin Syuni, 1905’te
doktor diplomasını almıştır. Ermeni Ulusal Hastanesi’nde ve Osmanlı hükümeti
hastanesinde cerrah olarak çalışmıştır. Birinci Dünya Savaşında veremden dolayı
vefat etmiştir.
Voskan G. Topalyan
1878’de Maraşlı bir Ermeni Gregoryan ailesinde dünyaya
gelen Voskan G. Topalyan, Merkezi Türkiye Koleji (Antep Koleji) diplomasını
aldıktan sonra 1905’te Beyrut Amerikan Üniversitesi Tıp Bölümü’nden mezun
olmuş, cerrah olarak Diyarbakır’a yerleşmiştir. Birinci Dünya Savaşı’nda
Yerzınka’daki (Erzincan) Aziziye Hastanesi’ne gönderilmiştir. 1915’te Yerzınka
yakınlarında öldürülmüştür.
Gülben Gevorg Gülbenkyan
1888 Talas doğumlu olan Gülben Gevorg Gülbenkyan, 1903’te
Anadolu Koleji diplomasını aldıktan sonra 1907’de Beyrut Amerikan
Üniversitesi’nden mezun olmuştur. 1907-1913 yıllarında doktor olarak Talas’ta
hizmet etmiştir. Birinci Dünya Harbi yıllarında Rus cephesinde katledilmiştir.
Sargis G. Çilingiryan
1884 Bandırma doğumlu Sargis G. Çilingiryan, 1906’da tıp
diplomasını almış, Birinci Dünya Savaşı’nda Der Zor yolunda öldürülmüştür.
Lütfi Harutyun Halepyan
1882 Ayntap (Antep) doğumlu Lütfi Harutyun Halepyan,
1902’de Antep Koleji diplomasını aldıktan sonra 1907’de Beyrut Amerikan
Üniversitesi’nden mezun olmuştur. 1907-1913 yıllarında Antep ve Malatya’da
doktor olarak hizmet vererek, “Sır Tabib Lütfi” adıyla tanınmıştır. 1915
yılının Temmuz ayında yakın dostu olan doktor Hovhannes Terziyan ile beraber
Karin’den (Erzurum) Yerzınka’ya (Erzincan) giden yolda bir Türk subayın
talimatıyla öldürülmüştür. Doktor Lütfi’nin ailesinden yalnız kızkardeşi ve
damadı (Bay ve Bayan Levonyanlar) kurtarılarak, ABD Massachusetts’e
taşınmıştır.
Tserun G. Hekimyan
1886 Kesap doğumlu Tserun G. Hekimyan, 1903’te Ayntap
Koleji diplomasını aldıktan sonra 1908’de de Beyrut Amerikan Üniversitesi’nden
mezun olmuştur. Birinci Dünya Harbi’nde Osmanlı ordusunda hizmet ettiği zaman
Antiok’ta (Antakya) katledilmiştir.
Hovhannes Karapet Terziyan
Hovhannes Karapet Terziyan
1888 Tigranakert (Diyarbakır) doğumlu Hovhannes Karapet
Terziyan, 1899’da öğrenci olarak Beyrut’a gelip, Ermeni Devrimci Federasyonu
(Taşnaksutyun) Partisi’nin Lübnan’daki ilk komitesinin 4 üyelerinden biri
olmuştur. 1906’da kolejden mezun olup, 1910’da tıp eğitimini de tamamlamıştır.
Osmanlı ordusunda binbaşı olarak Balkan Savaşı’na katılmıştır. Birinci Dünya
Harbi’nde Yerzınka (Erzincan) Aziziye Hastanesi’nde hizmet etmiş, Temmuz
1915’te Karin’den (Erzurum) Yerzınka’ya giden yolda bir Türk subayın
talimatıyla öldürülmüştür. Burada, doktor Terziyan’ın AUB Ermeni Öğrenciler
Birliği’nin kurucularından biri olduğunu ve Tigranakert’te (Diyarbakır)
Haracadimakan Koleji’ni kurduğunu kaydetmemizde fayda var.
Tigran V. Halacyan
Harutyun Minas Gafafyan
1885 İstanbul doğumlu Harutyun Minas Gafafyan, 1911’de
doktor diplomasını almıştır. Birinci Dünya Savaşı yıllarında Yerzınka
(Erzincan) Aziziye Hastanesi’nde hizmet etmiştir. 1915 Temmuzu’nda hastane
avlusunda katledilmiştir.
Tigran V. Halacyan
Tigran V. Halacyan
1882’de Gürün doğumlu Tigran V. Halacyan, Fırat Koleji
diplomasını aldıktan sonra, 1912’de Beyrut Amerikan Üniversitesi’nden de tıp
bölümünden mezun olmuştur. 1913-1915 yıllarında doktor olarak Gürün’de hizmet
etmiş, ama Birinci Dünya Savaşı’nda Yerzınka (Erzincan) Aziziye Hastanesi’ne
yollanmış ve 1915’in Temmuzu’nda burada öldürülmüştür. Doktor Halacyan’ın eşi
Eliza da Ermeni Soykırımı kurbanı olmuştur. Ancak kızı Bersabe, bir mucizeyle
kurtularak, ABD Providence’a taşınmıştır.
Tigran A. Gasapyan
Tigranakert (Diyarbakır) doğumlu Tigran A. Gasapyan,
1912’de tıp diplomasını alarak, bir Alman hastanesinde hizmet etmek amacıyla
Urfa’ya (Şanlıurfa) hareket etmiştir. Birinci Dünya Harbi’nde Osmanlı
Ordusu’nda hizmet ederken, 1915’te Karin’de (Erzurum) katledilmiştir.
Maksut Hakob Abikyan
1888 Tokat doğumlu Maksut Hakob Abikyan, Anadolu
Koleji’nden mezun olduktan sonra 1914’te Beyrut Amerikan Üniversitesi’nden tıp
diplomasını almıştır. Eğitimini tamamladıktan sonra Anadolu Koleji
Hastanesi’nde doktor olarak hizmet etmiştir. Birinci Dünya Savaşı ilan edilince
Osmanlı Ordusu’na katılma zorunda kalmış ve 1915’te öldürülmüştür.
Nışan Hovsep Pagalyan
Tigranakert (Diyarbakır) doğumlu Nışan Hovsep Pagalyan,
Ayntap (Antep) Koleji’nden mezun olup, 1914’te Beyrut Amerikan
Üniversitesi’nden tıp diplomasını almıştır. 1915’te Osmanlı Ordusu’nda hizmet
ederken katledilmiştir.
Mesrop Sargis Vardanyan
1888 Zara doğumlu Mesrop Sargis Vardanyan, 1914’te doktor
olup, Osmanlı ordusunda hizmet ettiği zaman 1915’te öldürülmüştür.
Vardan Hakob Piranyan
1885 Gürün doğumlu Vardan Hakob Piranyan, Ayntap (Antep)
Koleji’ni bitirdikten sonra, 1917’de Beyrut Amerikan Üniversitesi’nden tıp
diplomasını almıştır. Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı ordusunda hizmet etmiş,
1918’de Filistin’de katledilmiştir.
Beyrut Amerikan Üniversitesi salnamelerinde, Birinci
Dünya Savaşı yıllarında vefat ettikleri kaydedilen daha birçok doktor
bulunduğundan dolayı, bu sayının daha büyük olduğu kesindir. Ermeni
kaynaklarına göre 67 civarında Ermeni doktor ve cerrah, Ermeni Soykırımı yıllarında
öldürülmüştür. Bu sayının üçte birini, Beyrut Amerikan Üniversitesi mezunu
doktorlar oluşturmaktadır, bu durum anıta büyük bir değer vermektedir.
Beyrut Amerikan Üniversitesi üçüncü başkanı olan Bayard
Dodge’ın (1923-1948) belirttiğine göre, bu doktorlar, savaş yıllarında
üniversiteyi kendi çabalarıyla açık tutmuş ve Cemal Paşa, bu tabiplerin orduda
hizmet etmeleri için her ne pahasına olursa olsun üniversitenin taleplerini
karşılamaya hazır olmuştur.
Bence bu anıt, Ermeni doktorların Birinci Dünya Savaşı
yıllarındaki saygın imajını göstermektedir. Bu doktorlar, aileleri Türklerin
eliyle katledilirken, kendilerinin de Ermeni Soykırımı kurbanları olacağının
farkında olmayarak, sadakatla Osmanlı ordusunda hizmet ediyorlardı.
Kaynakça
Սիսակ Վարժապետեան, «Հայերը Լիբանանի մէջ»: (Sisak Varjapetyan, “Lübnan’da
Ermeniler).
Bayard Dodge, «The American University of Beirut».
Avedis Sanjian, «Armenian Communities in Syria Under
Ottoman Dominion».
A.U.B. Directory of Alumni 1870-1952.
25-Ամեակ Հայ ուսանողական միութեան Պէյրութի ամերիկեան համալսարանի: (Beyrut Amerikan Üniversitesi
Ermeni Öğrenciler Birliği’nin 25. Yıldönümü)
Vahakn Dadrian, «The Role of Turkish Physician in the
World War I Genocide of Ottoman Armenians» (յօդուած):
Կասպար Կարոյեան, «Մեծ եղեռնի նահատակ հայ բժիշկներ» (Gaspar Garoyan, “Ermeni
Soykırımı Kurbanı Ermeni Doktorlar)
Stephan Penrose, «That they May Have Life: The Story of
the American University of Beirut 1866-1941».
Contact info / e-mail: hratch.ke@gmail.com
mobile: 71 29 17 54
http://www.aztagdaily.com/archives/91974
Türkçeye çeviren: Meline Anumyan
Akunq.net
http://akunq.net/tr/?p=20622
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.