Pelin Batu - Nezih Başgelen
NEZİH BAŞGELEN
Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu’nun Londra
Konferansını sürdürdüğü dönemde 6 Eylül 1955 günü radyonun saat 13.00’teki haberlerinde Selanik’te
Atatürk’ün doğduğu eve bombalı bir saldırı yapıldığını haberi tüm yurda
duyurulmuş, İstanbul Ekspres gazetesi de o gün alışılmışın dışında iki kez
yaklaşık 300 bin adet bastırılarak İstanbul’un her yerinde dağıtılmıştır.
Akşamüstüne doğru
“Kıbrıs Türktür Cemiyeti”(KTC)
adına yayınlanan deklarasyon
yanısıra çeşitli öğrenci birliklerinin yayınladığı bildiriler doğrultusunda
Taksim Meydanı’nda bir protesto mitingi düzenlenmiştir. Bu mitingin ardından,
bazı gruplar İstiklal Caddesi’ne yönelerek buradaki gayrimüslimlere ait
işyerlerinin camlarını kırmaya başlamışlardır .Bu tarz tedhiş hareketleri
eşzamanlı olarak İstanbul’da Rumların yoğun olarak yaşadığı diğer semtlere;
Beyoğlu, Kurtuluş, Şişli, Nişantaşı, Eminönü, Fatih, Balat , Eyüp, Bakırköy,
Yeşilköy, Ortaköy, Arnavutköy, Bebek’e kadar uzanmış hatta Moda, Kadıköy, Kuzguncuk, Çengelköy’de
de meydana gelmiştir.
Taksim’de büyük miting
6 Eylül akşamı başlayıp 7 Eylül sabahına kadar devam eden
olaylarda resmi Türk kaynaklarına göre 4
bin 214 ev, 1.004 işyeri, 73 kilise, 1 sinagog, 2 manastır, 26 okul ile
aralarında fabrika, otel vb. 5 bin 317 yer saldırıya uğramıştır.Türk basınında
ölü sayısı 11 olarak belirtilmiş , Helsinki Watch örgütünün bir raporuna göre
ise ölenlerin sayısı 15’tir. Bunların 5’i, ruhani rütbesi olan Balıklı’da Papaz
Chrysanthos Mantas, Piskopos Gerasimos, Yeniköy’de Piskopos Gennadios
Arabacıoğlu ve adları bilinmeyen iki papazın yanı sıra, Erpapazoğlu, Abraham
Anavas, Olga Kimiades, Thanassis Mısıroğlu, Hebe Giolma, lsaak Uludağ Theopoula
Papadopoulu ve Yannis Balkis ölü olarak bildirilmiştir.
Olaylar çığrından çıkınca
Olayların kontrolden çıkması üzerine İstanbul, Ankara ve
İzmir’de Örfi İdare ilan edilmiş ve
Komutanlığı’na da 3. Doğu Anadolu
Ordusu Komutanlığı’ndan gelen General Nurettin getirilmiştir. Sokağa çıkma
yasağı’nın getirilmesi , yapılan denetim ve
tutuklamalarla şiddet olaylarına son verilebilmiştir. İstanbul’da 5.104
kişi, Ankara’da 469 kişi, İzmir’de ise 170
kişi tutuklanmıştır. Kıbrıs Türktür Cemiyeti İstanbul şubelerinin idare
heyetlerinden 87 üye ve bu kişilerle sıkı işbirliği içinde olan kişiler de tutuklanmış
KTC’nin şubelerinin birleşmesi yasaklanmış
ve tüm malvarlıklarına el konulmuştur.
Ertesi gün Hükümet tarafından düzenlenen basın
toplantısında Cumhurbaşkanı Celal Bayar, Başbakan Adnan Menderes, kabinenin
önemli bakanları ve İstanbul Valisi Fahrettin Kerim Gökay bulunmuştur. Ardından da Türk hükümeti yaşanan bu yağmadan
üzüntü duyduğunu ve özür dilediğini belirten bir açıklama yapmış ve zararların
tazmin edileceği belirtilmiştir. Kızılay da acil önlem olarak Beyoğlu’ndaki
ihtiyaç sahiplerine kişi başına 20 TL. tutarında nakit yardım, taş kömürü ve
yiyecek vermiştir.
Siyasi cephede sarsıntı
Bu süreçte İçişleri Bakanı Namık Gedik, istifa etmiş ve
yerine geçici olarak Savunma Bakanı Ethem Menderes atanmış, Bakan Fuat Köprülü
vekaleten Savunma Bakanlığı görevini üstlenmiştir. Milli Emniyet Hizmetleri
şefi (MAH Reisi), İzmir valisi, İzmir’de bulunan birliklerin komutanları,
İstanbul emniyet müdürü ve üç general, hükümet tarafından görevden alınmış ,
bir dizi memurun olayların engellenememesinden sorumlu oldukları gerekçesiyle
görev yerleri değiştirilmiştir.Londra’daki konferans ise kesilmiş , Kıbrıs
Sorunu artık Türk Yunan anlaşmazlığı olarak
tüm dünya kamuoyuna farklı bir çerçeve içinde sunulmaya başlanmıştır.
Olaylardan 1 gün önce Başbakan Adnan Menderes, Kıbrıs
Türktür Cemiyeti Yönetim Kurulu üyesi Hikmet Bil ile görüşürken.
Fotoğraflarda görünmeyen tarih!
PELİN BATU
Bir fotoğraf bin sözcüğe bedeldir derler.
Bugün sizlerle paylaştığımız bu fotoğraflar on binlerce
sözcüğe bedel.
Daha önce yayımlanmamış bu resimler bizleri o korkunç
günlere geri götürüyor. Görgü tanığı yapıyor.
6-7 Eylül tarihimizin utanç verici yüzlerinden biridir.
İngiliz hükümetinin yönlendirdiği ortam içinde devletin, askerin, medyanın ve
öğrenci birliklerinin el birliğiyle tasarladığı, ve sonrasında kontrolü
kaybettiği bir vakadır. Önümüzdeki günlerde, görülmemiş fotoğraflarla yakın
tarihimizle yüzleşeceğiz.
Fotoğraftaki çocuk ve genç adamların yüzlerine bakın;
kanı kaynayan bir mutluluğu göreceksiniz. Kışkırtılmış nice kalabalık tsunamisi
gibi kontrolden çıkmış oldukları aşikar.
Zaten kimse dizginlemeye çalışmamış. İstanbul Valiliğini
arayan doktor Mükerrem Sarol’un anılarından bu “heyecanlı gençlerin” nasıl
ciddiye alınmadığı, yağma, cinayet, tecavüz oyunlarına nasıl göz yumulduğu
görülüyor:
“Telefona Vali Fahrettin Kerim Gökay çıktı: “Vali
beyefendi dedim, ciddiyetini anlasın diye, ‘İstanbul yakılıp yıkılırken nasıl
gönlünüz razı oluyor da orada polislerin size sağladığı emniyet içinde
oturuyorsunuz’ dedim. ‘Ayıp değil mi’ dedim. ‘Bu büyük bir felaket, milli bir
felaket.’ ‘Yanımda Dahiliye Vekili var, O’nu veriyorum’ dedi. Telefonu Namık’a
verdi. Namık dedi ki, ‘Öyle milli felaket filen değil’ ‘Bu milli bir isyan.
Gençliğin milli kıyımı.’ ‘Namık’ dedim, ‘Bunu senden duyduğuma çok üzüldüm. Bu
gerçekten milli bir felaket. İstanbul’da devlet yok, emniyet yok, can güvenliği
yok. Beyoğlun’da mağazaları yağma ediyorlar ve sen buna ‘Milli gençlik kıyamı’
diyorsun.”
Gidin, yıkın, kırın, yok edin!
Fotoğraflarda gördüğümüz “milli gençliğin” eline
gayrimüslim vatandaşlarımızın ev ve iş adresleri tutuşturulmuş, gidin, yıkın,
kırın, yok edin denilmiş. Azgın kalabalık, frenk isimli mağazalara, ofislere
saldırmış. “Doçent” doktor kelimesini ecnebi bir kelime sanıp muayeneyi tahrip
edenler var. Fotoğrafta bir şeyi görmüyoruz. Kadınları.
Kaynaklardan bildiğimiz üzere özellikle Rum kadınlarına
tecavüz ediliyor. Evlerinin kapıları baltalarla kırılıp, camları indirilip
giriyor saldırganlar. Eşyalarını yağmalıyorlar, bavullarını bıçaklıyorlar, ve
kızlara, kadınlara tecavüz ediyorlar. Balıklı hastanesinin başhekimi hastanede
60 kadının tecavüz nedeniyle tedavi gördüğünü söylemiş. Bu sayı yanıltıcı
olabilir. Pek çok kadının bu iğrenç tecrübeyi saklamış olduğu, hastaneye
gitmediği olası.
Bir doktorun raporundan o günlerdeki hastanenin havasını
soluyoruz:
“O gün çok tecavüz oldu. Kadınlar sonradan Yunan
Konsolosluğunu haberdar ettiler. O zaman polisler sivil olarak bana geldiler,
doktor olduğum için. Hastaneye gittik, ama kadınlar orada susuyordu. Bunun
üzerine polise sordum: ‘Evli misin?’ ‘Evet’ dedi. ‘Bir gecede 500 kişi senin
karını ya da kızını taciz etse, sen ne anlatırdın?’ Susacağını söyledi...Bu
genç kızların pek çoğu sonra evlendiler. Delikanlılar, bundan sorumlu
olmadıklarını söyleyerek, buna rağmen onlarla evlendiler.”
Bu sessiz kadınların fotoğrafları yok. Anıları yok.
Onları fotoğrafların kara boşluklarında, dükkanların kuytularında
hissedebilirsiniz. Hayaletleri, lime lime edilmiş kumaşların, paramparça
edilmiş eşyaların arasında.”
Etkileyici teşekkür ilanları
Güzel bir not bulunabilir, bütün bu çirkinliğin içinde.
Heybeliada’da CHP’li bir kadının mütecaviz grubu nasıl püskürttüğünü arşivden
öğreniyoruz. Kadın, saldırganların karşısında durup caddede hiçbir eve
dokunulmayacak demiş ve güruh yön değiştirmiştir. Beni en duygulandıran
şeylerden biriyse 8 Eylül’den itibaren yayımlanan gazete ilanlarıdır. Onları
saklayan ve ofis/evlerini koruyan Türk komşuları ve tanıdıklarına teşekkür eden
ilanlar.
Birand, Dündar, Çaplı, “Demirkırat,” Milliyet Yayınları,
1993.
İstanbul Başkonsolosluğu Raporu, 22.9.1955
Yorgos Adosoğlu ile mülakat, 15.03.2002
Ayhan Aktar, “50. Yılında 6-7 Eylül Gerçeği,” Sabah, 8
Eylül 2005.
Taksim’deki mitingin ardından, İstiklal Caddesi’ne
yönelen bazı gruplar buradaki gayrimüslimlere ait dükkanları tahrip etmişlerdi.
GIOVANNI SCOGNAMILLO NELER YAŞADIĞINI MİLLİYET’E ANLATTI:
Başka bir gezegen gibiydi
6 Eylül 1955’te Beyoğlu’ndaydınız. Olaylar nasıl başladı?
O gün nişanlım Slyvia ile birlikte saat 6’da
Eminönü’ndeki Roma Bankası’ndan çıktık. Sıcak ve gergin bir hava vardı.
İstiklal Caddesi’nde Kallavi Sokak’taki evime gelirken Tepebaşı’ndan içlerinde
onlarca insanın olduğu kamyonlar geçiyordu. Eve geldiğimde bizim sokağa 15-20
kişilik bir grup girdi. Sinema projeksiyon ve kurgu masaları satan Rum bir
amcaya ait dükkana daldılar. Kurgu masalarıyla birlikte bir sürü değerli aleti
önce sokağa fırlattılar daha sonra da ellerindeki balyozlarla paramparça
ettiler. Annemle ikimiz pencerenin önünde şoka girdik. Babam eve geldiğinde
yüzü asıktı ve titriyordu. Biz n’oldu diyemeden babam “Degüstasyon lokantası artık yok ” dedi.
Degüstasyon Lokantası, Çiçek Pasajı’nın köşesinde Beyoğlu’nun en ünlü
lokantalarından biriydi. Taksim Meydanı’ndan ve Tepebaşı’ndan yüzlerce insanın
akın akın geldiğini, dükkânlara saldırdığını gördüm. Başka bir gezegen gibiydi.
Evlere de saldıranlar oldu mu?
Pencerelerinde Türk bayrağı olmayan evlere taş falan
attıklarını gördüm. Bayrak asmak zorundaydık. Daha önce işaretledikleri evlerin
içlerine girenler oldu. Karşı
apartmanımızdaki Rum marangoz, dükkanının pencerelerini bayraklarla donatmıştı.
Biz de ondan görüp hemen pencereye Türk bayrağı astık. Çünkü Türk bayrağı olan
evlere saldırmadılar.
SAMET AKTEN İstanbul
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.