ՏԵՍԱՆՔ ԼՍԵՑԻՆՔ « ՄԱՐՄԱՐԱ » Ա.

Ի՞ՆՉԵՐ ՄՏԱԾԵԼ ԿՈՒՏԱՅ ԱՐԱՄ ՍՐԲԱԶԱՆԻՆ ՀԵՏ   ՀԵՌԱՏԵՍԻԼԷՆ ԿԱՏԱՐՈՒԱԾ ՀԱՐՑԱԶՐՈՅՑԸ

                                                          Ա.

Շաբաթ օրուան մեր թիւով մանրամասնօրէն արձագանգ հանդիսացած էինք Պուկիւն Հեռատեսիլի Կայանէն Պատրիարքական Ընդհանուր Փոխանորդ Գերշն. Տ. Արամ Արք. Աթէշեանի հետ կատարուած հարցազրոյցի մը։

Յայտագրի հանդիսավարը՝ Էրքամ Թուֆան շատ դիպուկ հարցումներ ուղղած էր Արամ Սրբազանին, հարցումներ որոնք ցոյց կուտային որ ինք քաջատեղեակ անձ մըն էր Թուրքիոյ մէջ Հայոց մօտաւոր անցեալին ու այժմու կացութեան։ Այս հարցումները առիթ դարձած էին որպէսզի Արամ Սրբազան իր մատը դնէր մեր կարգ մը ցաւոտ հարցերուն վրայ։ Թերեւս հարիւր տոկոս կրնայինք չբաժնել Արամ Սրբազանին պատասխանները, բայց կարեւոր անդրադարձումներ կային հոն, որոնք լաւ որ օրակարգի կը բերուէին։ Թերեւս ամէն ինչ ալ խօսուած չէր այս կարճաշունչ զրոյցի ընթացքին։ Բայց կրնանք ըսել որ այդ հարցազրոյցը մեզ ալ հրաւիրեց այդ հարցումներուն շուրջ մտածելու ու հարց տալու թէ մենք ի՞նչ կը պատասխանէինք եթէ նոյն հարցումները մեզի ուղղուէին։

Որպէս առաջին հիմնական խնդիր, Արամ Սրբազան կը պատասխանէր թէ ի՞նչ կը նշանակէր Պատրիարքական Ընդհանուր Փոխանորդ ըլլալ եւ թէ ի՞նչպէս ինք ընտրուած էր այս պաշտօնին, եւ մանաւանդ թէ ինչո՞ւ Հայ համայնքը չէր կրցած ընտրել նոր Պատրիարք մը։ Արամ Սրբազան յիշեցուցած էր որ Մեսրոպ Պատրիարքին հիւանդութեան պատճառաւ Կրօնական Ժողովը որոշած էր ընտրել Աթոռակից Պատրիարք մը, բայց այս որոշումը պառակտում յառաջացուցած էր համայնքէն ներս ու այսպէս՝ կարելի չէր եղած Պատրիարքի ընտրութիւնը։

Հիմա հոս մենք ահաւասիկ ըսելիք մը կրնայինք ունենալ եւ պիտի ուզենք ըսել։ Մեսրոպ Պատրիարքի հիւանդութեան յայտնուելէն ետք այս համայնքէն ներս պատահեցաւ ամէնէն ամօթալի պատահարը, Աթոռակից Պատրիարք մը ընտրուելու պաշտօնով կազմուած ու պաշտօնի հրաւիրուած « Պատրիարքական Ընտրութեան Յանձնախումբ » մը, դէմ գալով կանոններու ու աւանդական պատշաճութիւններու, անտես առաւ Կրօնական Ժողովի կողմէ ընդունուած որոշումը եւ ինքնագլուխ կերպով իշխանութիւններու մօտ դիմում կատարեց ընտրելու համար Պատրիարք մը, այլ ո՜չ թէ Աթոռակից Պատրիարք։ Ասիկա կը նշանակէր չարաչար գործածել իրեն յանձնուած պաշտօնը, որովհետեւ այդ Յանձնախումբը Պատրիարքարանի կողմէ կազմուած էր Աթոռակից Պատրիարք մը ընտրելու համար։ Ինչպէս միշտ ըսինք, եթէ այդ Յանձնախումբի անդամները կողմնակից չէին Աթոռակից Պատրիարք ընտրելու որոշումին, այն ատեն պէտք է մերժէին այդ պաշտօնը կամ շուտով հրաժարէին այդ պաշտօնէն։ Կը հրաժարէին, ու անկէ վերջ՝ եթէ ուզէին, կրնային անհատապէս կամ խմբովին աշխատանք տանիլ Կրօնական Ժողովին կողմէ ընդունուած որոշումին դէմ։ Բացարձակապէս իրաւունք չունէին Պատրիարքի ընտրութեան համար կառավարութեան մօտ ինքնագլուխ դիմում կատարելու։ Համայնքային կամ ազգային կեանքէ ներս մարդիկ կամ մարմիններ ինչ պաշտօնի համար որ գործի կոչուած կամ ընտրուած են, այդ պաշտօնը պէտք է կատարեն միայն, ո՜չ թէ այդ պաշտօնին ներհակ գործունէութիւն ցոյց տան։

Ընտրական Յանձնախումբին կողմէ իր պաշտօնին նկատմամբ ցուցաբերուած անտեսումը ու հակառակ ուղղութեամբ կատարուած դիմումը ամէն ինչ տակնուվրայ ըրաւ եւ այս կերպով մենք զրկուեցանք Պատրիարք մը ընտրելու մեր արդար ու շատ կարեւոր իրաւունքէն։ Այդ օրէն ի վեր ազգովին գրեթէ ամէն օր կը տեսնենք թէ մեր համայնքը որքան ծանր վճարեց ու դեռ ալ կը շարունակէ վճարել Պատրիարք մը չունենալու գինը։ Համայնքը ահաւոր նահանջի մը մէջ է, բանիմաց ու աւանդապահ ամէն ազգային կրնայ անդրադառնալ թէ համայնքէն ներս ինչպիսի անիշխանական վիճակ մը կը տիրէ ներկայիս, թէ հիմա չունինք հեղինակաւոր իշխանութիւն մը որ արգելք պիտի հանդիսանար կարգ մը անգիտակից կամ ազգային աւանդութիւններու անտեղեակ մարդոց ինքնագլուխ ու վնասակար արարքներուն, եւ ընդհակառակը ուղիղ ճամբաները ցոյց պիտի տար մեր հանրային գործիչներուն։ Պատրիարքական Փոխանորդ մը, որքան ալ բարի նպատակներ ունենայ, չի կրնար Պատրիարքի մը տեղը բռնել, Պատրիարքի մը անսակարկ հեղինակութիւնը ունենալ։ Ոմանք պիտի հասկնա՞ն արդեօք թէ ինչ ըսել կ՛ուզենք, եթէ ըսենք որ նոյն անձը սա կամ նա գործին նկատմամբ տարբեր պիտի մտածէր եթէ Պատրիարք ըլլար, եւ տարբեր պիտի մտածէր եթէ Պատրիարքի Փոխանորդ ըլլար։ Բաց խօսինք եւ ըսենք որ Պատրիարքարանը այսօր շատ բան կորսնցուցած է ազգային գործիչներու եւ գործերու վրայ իր ունեցած հեղինակութենէն, եւ ասիկա պատահած է պարզապէս անոր համար որ չենք կրցած Պատրիարք մը ունենալ։ Եւ, նկատի առնելով Մեսրոպ տարաբախտ Պատրիարքին ցաւալի ու անմխիթարելի վիճակը, կրնանք մտածել որ այսօրուան կացութիւնը անյայտ տեւողութեամբ մը դեռ պիտի շարունակուի նոյնութեամբ։

Ինչո՞ւ կ՛ըսենք այս բոլորը։ Որովհետեւ, երբ կարդացինք Արամ Սրբազանին կողմէ այս հարցին մասին տրուած բացատրութիւնը, անգամ մը եւս յիշեցինք որ Պատրիարքարանն ու Կրօնական Ժողովը այդ անբախտ շրջանին չկրցան հեղինակութիւն մը ցոյց տալ ինքնագլուխ գործող այդ Յանձնախումբին կատարած շեղումին դէմ, չկրցան մինչեւ իսկ լուծել այդ Յանձնախումբը ու վերջ տալ անոր գոյութեան, հակառակ որ ան հիմա արդէն գրեթէ գոյութիւն չունի։ Կրօնական Ժողովը եւ Պատրիարքի Փոխանորդը, կարծես առիթէն օգտուելով, անմիջապէս ընդունեցին Պատրիարքական Ընդհանուր Փոխանորդ մը ընտրելու լուծումը եւ գործերը հոն սառեցան։ Մենք երբեք պիտի չդադրինք հաւատալէ որ Պատրիարքարանը ներկայացնող հոգեւորականներն ու Կրօնական Ժողովը չկրցան կատարել իրենց պարտականութիւնը, չկրցան անդրդուելի մնալ Աթոռակից Պատրիարք ընտրելու իրենց որոշումին վրայ, պարտութիւնը ընդունելու հոգեբանութեամբ մը կուլ տուին իրենց որոշումը ու իշխանութիւններու համաձայնութեամբ րնդունեցին Արամ Սրբազանին անձին մէջ Պատրիարքական Ընդհանուր Փոխանորդ մը նշանակելու այլընտրանքը։

Հեռատեսիլէն կատարուած այս հետաքրքրական զրոյցի միւս նիւթերուն մասին ալ կարգաւ պիտի ընենք կարգ մը խորհրդածութիւններ։

Ռ. Հ.