Muzaffer İris
24 Nisan Ermeniler için soykırım, (medz yeghern) büyük
felaket, Süryaniler için ise ‘Seyfo’nun (kılıç) 98. yılı. Bütün dünya deyim
yerindeyse Obama’nın yapacağı konuşmayı ‘dört gözle’ bekledi. Acaba soykırım
diyecek mi demeyecek mi? Obama’nın Amerika ’dan yapacağı siyasi ve ekonomik
çıkara dayalı konuşmayı bir kenara bırakıp kendi coğrafyamızda yaşanan acılara
değinmek daha gerçekçi olmalı.İttihat ve Terakki zihniyetinin önderlerinden Mehmet
Talat Paşa katliamlarını gerçekleştirirken Ermeni, Rum ve Süryani farkı
gözetmemişti. O önemli bir tehdit unsuru olarak gördüğü bu halkları imha etmenin
kararını önceden almıştı. O, bu halkları nerede toplayacağının, nasıl tehcir
edeceğinin, nerelerde öldüreceklerinin, mallarının nasıl dağıtılacağının,
nüfuslarının nasıl azaltılacağının bütün hesaplarını
yapmıştı. Ona göre; Balkanlar’da kaybedilen savaşların
intikamı ancak böyle alınırdı.
24 Nisan’ın hatırlattığı
24 Nisan’da Ermeni aydınlarının toplanıp sürgün
edilmesiyle başlayan katliam süreci daha sonra Süryanilerin de yaşadığı en ücra
köylere kadar uygulandı. Süryanilerin yoğun olarak bulunduğu Mardin, Hakkâri,
Siirt, Antep, Urfa, Diyarbakır ve Adıyaman’da insanlar katliamın, vahşetin
yaşanmasına engel olamadılar. Süryaniler,
Ermeniler kadar sayıca fazla olan aydın ve işadamlarına
sahip değillerdi.
Nüfus olarak da sayıları Ermenilerden azdı. Yani o günün
şartlarına göre Ermeniler kadar güçlü ve politik olmadıkları için sisteme karşı
önemli bir güç unsuru olarak görülmüyorlardı.
Batı illerinde Ermeniler kadar sayıca fazla Süryani de
yoktu. Eğer Ermenilerin yerinde Süryaniler olsaydı ilk önce Süryanilerden
başlanacaktı. Ama daha sonra sıralamanın da hiçbir önemi yoktu artık.
Süryanilerin Mardin, Midyat ve Diyarbakır bölgelerinde
yaşayanlar katliamı
‘Seyfo’ (kılıçtan geçirme) olarak adlandırırken Malatya,
Adıyaman bölgesinde yaşananları ise ‘Kalfe’ ya da ‘Prodayışı Gâvura’
(Hıristiyanların toptan imha edilmesi, yok etme, vurma, kesme) olarak
adlandırırlar. Bu kavramlar günümüzde halk arasında
halen kullanılmaktadır.
Dönemin hükümet ve askeri yetkilileri Adıyaman’da birçok
köydeki Ermeni
ve Süryanileri imha etmeye başlarlar. Sıra Adıyaman’ın
Wank Köyü’ndeki
Süryanilere gelince köye doğru hareket eder ve ilk önce
köyün ağasıyla
görüşürler. Köyün ağası Şeyho Bey’in jandarmaya “Bu köy
Ermeni köyü de-
ğildir. Burası Süryani köyüdür” demesine karşılık olarak
komutan şunu
söyler: “Bizim için soğanın kabuğunun rengi önemli değil,
kokusu önemlidir.
Soğan soğandır.” Böylece köydekilerin Ermeni ya da
Süryani olmalarının
önemli olmadığını, kendileri için bunların Hıristiyan
olmasının yeterli oldu-
ğunu belirtmiştir.
1903 Yılında Midyat'ta Yaşayan Hürmüz ailesi. 1915
sonrası bu resimde
görülen insanlardan sadece bir kaçı kurtulabildi. Bundan
tam 22 yıl önce yapılan ses
kaydında köydeki canlı tanık, olayları bizzat gören yaşlı
bir Kürt kadının
söyledikleri büyük ve çok önemli bir belge
niteliğindedir: “Ben şu anda yüz
yaşındayım, olaylar başladığında yedi yaşındaydım. Köyün
ağasıydık. Askeriye bize geldi. Buradaki halkın Süryaniler olduğunu söyledik.
Ancak öldürülmelerine engel olamadık. Akşam bize geldiler, kaçamayanları sabah
topladılar. Evimizin önündeki meydanda topladılar. Eyvana çıktım, kadın yaşlı, genç
ve çocuklardan oluşan bir ‘kalfe’ idi. Yüzleri ay gibi parlıyordu. Hepsini
Temsiyas Köyü’nden Fırat’a götürdüler, dönen olmadı. Ben Cüvınekan’a kadar
peşlerinden gittim. Sonra eve
döndüm. Tanık olduğum bir diğer olay ise köy papazının
öldürülmesiydi.
Köyün papazından kiliseye ait para ve altınların nerede
olduğunu söylemelerini istiyorlardı. Papaz bir türlü söylemiyordu. Önce iki
çocuğunu öldürdüler, yine de söylemedi. Sonra onu Süryani mezarlığına
götürdüler. Bahçelerin etrafını dikenle çevirmek için bir yıl önceden kesilmiş
ve kurutulmuş diken yığınlarının arasına koydular ve ateşe verdiler. Bizler de
seyrettik.
Yine bir gün arkadaşlarımla kuzuları otlatmaya
götürmüştük. Kalıbağ denen yerde cesetler doluydu. Yerlerde sanki yatıyorlardı.
Boyunlarına bakıp kolye, kulaklarından küpe, kollarından bilezik, bileklik ve
boncuk topluyorduk. Bazılarının gözleri açıktı.
Kendi ellerimizle gözlerini kapatıyorduk. Üzerlerinden
basmadan geçmeye
çalışıyorduk. Çoğu kadın ve çocuktu.
Aldığımız takıları biz kullanıyorduk. Bunları söylemem
gerekiyor çünkü
yaşlandım. Ölürsem vicdanım rahat etmez.” Mardin merkezde
bulunan bazı Süryaniler ‘Seyfo’nun yaşanmadığını ve etkilenmediklerini ifade
edebilmektedirler. Bu tez bazıları için doğru olabilir. Çünkü o dönemde hükümet
ve çevrede bulunan Kürt aşiret ve ağalarıyla birlikte hareket edip Ermenilere
yönelik saldırılara ortak oldukları dahi iddia edilmektedir. Ancak bu konuyla
ilgili kesin kaynaklar bulunmamaktadır.
Direniş ve savunma Mardin, Midyat, Diyarbakır, Urfa, Antep,
Malatya ve Hakkâri köylerinde yaşayan Süryaniler de katliamlardan
kurtulamadılar. Ancak en önemli
direniş ve ‘savunma’nın Aynwerdo Köyü’nde verildiğini
birçok Süryani
kaynak bize göstermektedir. Tarihe ‘Aynwerdo Savunması’ olarak geçen
bu direnişte çevre köylerden kaçan Süryani ve Ermeniler,
Marho Şabo
Kilisesi’ne sığındılar. Tahmini 6000- 7000 kişinin
sığındığı söylenir. Hükü-
met ve çevredeki Kürtler tarafından 19Temmuz’da kuşatılan
bu köydeki direniş 66 gün sürdü. Süryani köylülerinin çoğu silahlıydı. Köyü
konumundan dolayı ele geçiremeyeceğini anlayan hükümet taraftarlarının, halkı
teslim olmaya zorlamasına rağmen halk teslim olmayı kabul etmedi. Köylüler hükümete
güvenmediklerini, ancak
Aynkafli Şeyh Fethullah araya girerse barışacaklarını
söylediler. O da devletle anlaştı, oğlu ve yeğenini Süryanilere rehin bırakınca
Süryaniler tarafından 400 tüfek teslim edildi ve barış sağlandı. 10.000 asker
ve 12.000’e yakın Kürt işgalci Aynwerdo Köyü’nü talan için bekliyordu. Şeyh
Fethullah devletin yapacağı bir saldırıda karşı koyacağını söyleyince askeri
birlikler kuşatmayı kaldırıp geri çekilmek zorunda kaldılar.
Katliamlardan en çok etkilenen bölge, Adıyaman ilçe ve
köylerinde yaşayan
Süryani ve Ermeniler oldu. Misyonerlerin olmayışı, dağlık
bölgelerde yaşamaları, sınır bölgelerinden uzak, iletişim imkânlarının yetersiz
olması, silahsız olmaları, buradaki insanların neredeyse tamamen yok edilmesini
yol açtı.
Sonuç olarak:
Kim ne yazarsa yazsın, ne söylerse söylesin, ne derse
desin ortada bir gerçek
vardır ve o da bu acıların yaşandığıdır. Balçıkla güneş
sıvanmamakta, yalanlarla peynir gemisi yürümemektedir.
Bu işe ekonomik ve siyasi oyunlarla yaklaşmak tarihe
yapılacak en büyük
hakarettir. Tarih, tarihçilere bırakılmalı denilir ama
nedense bırakılmaz.
İnsanlığa düşen, bu acılardan ders çıkarmak ve bu acıyı
paylaşıp özür dilemektir.
Kaynak: Radikal Gazetesi, Muzaffer İris *Eğitimci-Yazar ;
Güncelleme Tarihi: 27 Nisan 2013
Kaynak: http://www.suryaniler.com/
konuk-yazarlar.asp
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.