Lozan'ın 40. ve 42. maddeleri açık bir şekilde Türkiye'ye
gayrimüslimlere din ve ibadet işlerinde her türlü kolaylığı sağlamak
yükümlülüğü getiriyor. Heybeliada Ruhban Okulu (HRO) 1971 yılından beri kapalı. Tam 42 yıldır
neredeyse her gün bu okulun açılmasına dair haberin geleceğini bekliyor
Ortodokslar. Ama o haber bir türlü gelmek bilmiyor. Bu beklemenin ne kadar yorucu ve yıpratıcı olduğunu anlamak için biraz
geçmişe gitmek ve bu okulun Ortodokslar için ne anlama geldiğine bakmak
gerekiyor.
Sadece Türkiye'deki Ortodoksların değil, Ekümenik Patriklik'e bağlı dünyadaki
yüzlerce kilisenin din adamı ihtiyacını karşılayan Heybeliada Ruhban Okulu,
adını aldığı Marmara'daki Heybeliada'da 1844 yılında kuruldu. Türkiye'de
Anayasa Mahkemesi'nin verdiği bir kararın ardından kapatıldığı 1971 yılına
kadar 930 mezun verdi. Bu mezunlardan 12'si patrik oldu. Yani neredeyse bütün
patrikler bu okuldan yetişmiştir. Dolayısıyla da HRO sadece rahip yetiştiren
bir okul değil, Ekümenik Patriklik'in manevi önderliğine giden yolun önemli
kilometre taşlardan birisidir. Bu okulun kapatılması, Ekümenik Patrikhane'yi
bir ölüm kalım savaşının kenarına getirip bırakıyor; onu besleyen hayat
damarlarından birisini koparıyor.
Osmanlı İmparatorluğu'nun yıkılıp, yerine Türkiye Cumhuriyeti'nin
kurulması Ekümenik Patrikhane için bugünkü kötü duruma giden uzun yolun
başlangıcı oldu. Cumhuriyeti kuran kadroların gözünde patrikhane, 1. Dünya
Savaşı'nın ardından İstanbul'u işgal eden kuvvetlerle işbirliği yapan bir
‘iç düşman'dı. Türkiye'nin kurucu anlaşması olan Lozan Antlaşması'nın
görüşmelerine bakıldığında Türkiye'nin, asıl olarak patrikhanenin ülke dışına
taşınmasını istediği görülür. Görüşmelerin sonunda istemeye istemeye de olsa
patrikhanenin Türkiye'de kalması kabul edilecek, ancak bu kurumun canlanmasına
olanak tanıyacak hiçbir gelişmeye de izin verilmeyecekti.
Patrikhaneyi boğmaya yönelik en önemli adımlardan bir tanesi de 1971
yılında Heybeliada Ruhban Okulu'nun kapatılmasıyla atılmış oldu. O yıl Anayasa
Mahkemesi, Ruhban Okulu'nun hukuki dayanağını oluşturan 625 sayılı özel öğretim
Kurumları Yasası'nın özel yüksekokul kurulmasına olanak tanıyan hükümlerini
anayasaya aykırı olduğunu söyleyerek iptal etti.
Halbuki Türkiye'nin tarafı olduğu Lozan Antlaşması'nın 40 ve 42.
maddeleri çok açık bir şekilde Türkiye'ye gayrimüslimlere din ve ibadet
işlerinde her türlü kolaylığı sağlamak yükümlülüğü getiriyor.
Kapandığı günden bu yana Ortodokslar okulun yeniden açılmasını
bekliyor. AKP'nin iktidara gelmesinin ardından, 2003 yılında o zamanki Milli
Eğitim Bakanı Hüseyin çelik'in Ruhban Okulu'nun açılması gerektiğini söylemesinden
beri Ortodoksların bekleyişine giderek beslenen bir umut da eşlik ediyor.
Erdoğan'ın 29 Mart'ta gazetelere yansıyan bir demecinden neden okulun
bir türlü açılamadığını anlıyoruz. Erdoğan, Ruhban Okulu'nun açılması için
Atina'da iki tane cami açılmasını istediklerini söylüyor. HRO Başrahibi
Elpidophoros Lambriniadis, "İstanbul'da ikamet eden Yunan vatandaşı
olsaydık bu talep daha anlamlı olabilirdi. Ancak biz, Türk vatandaşıyız"
diyerek Başbakan'ın talebinin geçersizliğinin altını çiziyor.
AKP çevrelerinden yapılan son açıklamalarda yeni demokrasi paketi içinde
HRO'nun açılmasının da bulunduğu söyleniyor. Okulun yeniden açılması için, statüsünün
ne olacağı, Milli Eğitim'e mi yoksa YöK'e mi tabi olacağı gibi pek çok teknik
sorunun yanıtlanması gerekiyor.
Gerçekten istenirse, bu teknik meselelere ilişkin olarak çok kısa
zamanda yanıtlar bulunabilir. Burada ana mesele, Cem Murat Sofuoğlu'nun 9
Ağustos tarihli Taraf gazetesinde de belirttiği gibi, okulun, öğrencileri, bir
avuç kalmış Rum vatandaşlarımız arasından mı yoksa Ekümenik Patrikhane'nin
yetki alanına giren tüm Ortodoks dünyasından mı kabul edeceğidir. Hükümet,
patrikliğin evrensel yapısını tanıyarak HRO'yu bu ihtiyaçları karşılayacak bir
şekilde açarsa din özgürlüğü ve gayrimüslimlerin haklarının iadesi yönünde
muazzam bir adım atmış olacaktır. Bu, Türkiye'nin demokratikleşmesi için de küçük
ama muazzam önemde bir adımdır. Umut ediyorum ki son anda akamete uğramadan HRO'nun
açılması yönünde net bir irade ortaya çıkabilsin ve bunun gerektirdiği adımlar
süratle atılabilsin.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.