Վան Աղթամար Կղզիի Սուրբ Խաչ Եկեղեցին

Աղթամարի կղզին, Վան-Թաթվան մայրուղիի 50 ք.մ ի վրայ  լիճափին 4ք.մ  հեռաւորութեան վրայ կը գտնուի: Աղթամարի  Սուրբ Խաչ  եկեղեցին  Վասպուրականի թագաւոր Կակիգ .Ա. իշխանի օրով  կղերական ճարտարապետ Մանուէլ ի կողմէ կառուցած է:

1113 թուականին  եեղեցին վերացուած է վանքի,մկրտուելով Սուրբ Խաչ Եկեղեցի անունով:Մինչեւ 1895 թուական վանքը եղած է պատրիագարան ու կաթողիկոսարան, 1462 թուականին վանքի մէջ կատարուած է ընդհանուր  նորգութեան աշխատանք մը,սակայն 1703 թուականի եկրաշարժի հետեւանքով ծանր վնասներ կրելու պատճառաւ վերանորագուած է 1712 - 1720 թուականներու միջեւ:

1296 թուականինՍուրբ Խաչ Եկեղեցւոյ հարակից <<Սուրբ Զագարիա>> մատուրը,1763 ին եկեղեցւոյ արեւմտեան կողմը <<Ժամատուն>>ը,18.րդ.դարուն <<Սուրբ Ստեբանոս>>մատուրը,եւ 19.րդ.դարուն ալ <<Զանգակատուն>>ը կառուցած է:

Աղթամար կղզիի Սուրբ Խաչ Եկեղեցին Հայ Եկեղեցական ճարտարապետութեան ու Հայ Գեղարուստութեան ժառանգներու շարքէն ամենաթանկագին գոհարներու օրինակներէն միայն մին է:

Եկեղեցւոյ վերջին վերանորոգման բուն նպատակը,<<Արեւելեան Անատօլուի Մշակոյթային Գանձերը ,Միջաղգային Հասակութեան Ծանօթացնել եւ Թուրքիոյ Ուխտագնացութեան Զբօսաշրջիկուիւնը Զարգացնել>>է:Այս նպատակը քօղարկելով եկեղեցւոյ վերաբացման սուրբ արարողութեան արտօնելը,որպէս <<Ժէստ Մը>> եւ կամ <<Իբր թէ,շնորհ մը շնորհել>>ի նման զարթարուած խօսքերով օրակարգի բերել,թէ << Համոզիչ չէ>> եւ թէ <<Անկեղծ չէ>>ու <<Կարծեցեալ>> նշանակութիուն մը ունի:

<<Կարծեցեալ Ժէստ>>ի օրինակ կրնանք տալ ,<<Աղթամարի Սուրբ Խաչ Եկեղեցի>>անունով մկրտուած եկեղեցին , Թրքերէն առոգանելը աւելի դիւրէն է ըսելով , եկեղեցին ոչ թէ իր իրական անունով այլ <<ԱՔՏԱՄԱՐ ՔԻԼԻՍԷՍԻ>> անունով , անհամոզիչ ու անբաւարար պատճառաբանութիւնով շինծու անունով  վերանուանելու  օրինակը:

Եւրոպական Խորհուրդարանի Արտաքին Յարաբերութիւններու Յանձնախումբի պատգամաւոր ՔԱՄԻՅԸԼ ԷՕՐԼԻՆԿՍ ի պատրաստած <<Եւրոպական Խորհուրդարանի Սկզբունքային Որոշումները>>անունով տեղակագիրը , որը 16.12.2004  թուականին յայտարարուեցաւ, որպէս Թուրքիոյ  համար թելադրանք ,որուն11.րդ. յօդուածի որոշումը բացայայտ ձեւով  Թուրքիոյ կը յանձնարարէ :<<Հասանքէյֆ>>,<<Անի>>,<<Աղթամար>>,<<ԶԷյկումա>>ի մշակոյթային կոթողները ու գանձերուն  վերանորոգումը: Ե.Խ այս թելադրանքը  որպէս որոշում առած ու կնքած է,Եւրոպական Խորհուրդարանի  15.12.2005  թուակիր նիստի ընթացքին  262 դէմ, իսկ 407 թեր ձայնով:

Աղթամաի Սուրբ Խաչ Եկեղեցին վերանորոգութիւնէն ամինջապէս վերջ,սկղբնային շրջանին կարճ ժամանակ մը <<Խաչ>< չունէր, խաչը աւելի վերջ դրուեցաւ,սակայն եկեղեցին պիտի մնայ , որպէս<<Թանգարան>> ու ժողովուրդի պաշտամունքի պիտի բացուի ,միայն տարին մէկ անգամ:

Վերջին անգամ  ,8 Սեպտեմբեր 2013 թուականին մատուցուեցաւ չորրորդ սուրբ պատարագը,յաւարտ Սուրբ Պատարագի եկեղեցւոյ մէջ տեղի ունեցաւ,շուրջ հարիւր տարի վերջ առաջին հայածէս <<Մկրտութիւն>>ը;

Կը խօսուի թէ,վերանորգութեան համար շուրջ 2,5-3 միլիօն նոր Թ.Լ  ծախսուած է ,եւ որուն մեծ մասը ապահովուած է,ԵՄ կողմէ տրամադրուած ֆօնտերէ:

Տօքթ.Սարգիս Ատամ