Khaçveratz-Kutsal Haçın Özgürlük Yortusu / Տօն Վերացման Սրբոյ Խաչի <ԽԱՉՎԵՐԱՑ>

Dr.med.Sarkis Adam

Ermeni  Kilisesi , her sene , <Kutsal Haçın Bulunuşu>, <Kutsal Haçın Kudüs’te Zuhuru>, < Varak Kutsal  Haçı>(bu yortu  yalnızca Ermeni Kilisesi  tarafından  kutlanmaktadır, Varak, Van  gölü yakınlarında bulunan  bir dağın  adı).<Kutsal Haçın Özgürlük Yortusu> adları ile , kutsal Haça atfen  4 yortu  kutlar.  Varak  Kutsal Haçı  yortusu  dışındaki  diğer  üç  yortuyu aynı  zamanda , diğer Hıristiyan  kiliseleri de kutlamaktadırlar.

Kutsal Haçın özgürleşme   yortusu(Khaçveratz), ermeni  kilisesinin  temelli  veya ana   5  bayramlarından  biridir, ve  11-17  Eylül tarihleri  arasında  Pazar  günü  kutlanır.

Kutsal Haçın Özgürleşme  yortusunun  kutlanışın  temeli , eski  bir geçmişe ,tarihsel  bir olaya dayanır. 610  yılında  Pers (Iran) kralı Hosrof .1. , güçlü ordusuyla  Kudüs’ü  işgal  eder ,şehri esir alır, mukaddes şehri  harabeye  çevirir, İran a dönerken  beraberindeki   binlerce esirlerle birlikte  , aynı  zamanda , Mukaddes Şehir Kudüs’ün   Aziz Diriliş  kilisesindeki  kutsal Haç ı da beraberinde  tutsak  olarak  götürür,627  tarihinde  Bizans  İmparatoru  Herakliyus , kutsal Haçı  tutsaklıktan kurtarıp , tekrar  Kudüs teki  yerine  geri  getirmek amacı  ile güçlü  bir orduyla İran a doğru  yola çıkar,zamanın tarihçilerinin  yazdıklarına göre ,  imparator Herakliyus  Iran seferine  çıkan ordusuna , Mjeğ  adlı  bir ermeni  prensin  komuta ettiği  bir ermeni  mangasını  da  katıldığı söylenir. 628 yılında. Bizans İmparatoru  Heraklıyus , Iran Kralı Hosrof.1. ı  savaşta  yenerek , kutsal haçı tutsaklıktan  kurtarır ve özgürleştirir, savaş  dönüşünde Kutsal Haçı Kudüs  e geri  getirerek, eski  yerine   yerleştir, işte bu  tarihsel   olay  nedeniyle  628 yılından  beri , kiliseler  tarafından, Kutsal Haç ın  esaretten  kurtulup, özgürlüğüne  kavuşması ,ayinlerle,kilise törenleriyle  ve halk  tarafında  büyük  coşkularla  kutlanmaktadır.

Kutsal Haç , Hıristiyan için  bir baş  tacıdır , insanlık sevgisi  adına , dünyamıza inen  , işkence  görüp  çarmıha gerilen  İsa Mesih in   yaşamını ifade eder. İsa Mesih in çarmıha gerilmesinden önceki  zamanlarda  Haç , <Ceza>,yı , <Cefa>yı ,< Eziyet>i , <İşkence>yi ,  <Şiddet>i ve <Ölüm>ü ifade ederdi, İsa Mesih  kendini çarmıha gerdirerek  Haç a yeni bir anlam , yeni bir kavram  getirdi, Haç , Ölüm e karşın  Zafer in ve Hayat ın simgesi oldu,<Kurtuluşun  Yolu>,  <Derman Kaynağı>,< Can veren Güç> oldu.

Ermeni yaşamında , ermeni kilisesini  diğer  temelli yortularında  olduğu gibi , Kutsal Haçın Özgürlük  Yortusunda da ,  inanç gezileri  yapma  bir gelenek ve  ananedir. Bu yortuda genellikle , Aziz Haç adını  taşıyan kiliselere ve manastırlara doğru  inanç gezileri  yapılır.Bazı ermeni  yerleşim  bölgelerinde geleneksel  olarak ,çiçeklerden Haçlar  yapılır, Haçlar  fesleğen  çiçekleri , ve  elişi  nakışlarla süslenir, bu nedenle  bazı  yerlerde  fesleğen  çiçeğine, <Haç Çiçeği> de denir.

Ermeni  yaşamın  alışkanlıklarına  göre   , Khaçveratz  yortusunun   geleneksel  ve ananevi  yemeği , <Oğlak eti> ve <Bulgur Pilavı>  olduğu  söylenir: Bazı  Ermeniler, bu yortuyu  aynı zamanda  Sonbaharın Başlangıcı  olarak  algılarlar.

Bu   yortuda  aynı zamanda ,Haçik, Haçadur, Haçeres, Haçer, Haço,  Haça ,Rehan,   adını  taşıyanlar , isim   günlerini kutlarlar .

                                                                   Dr.med.Sarkis Adam

                                                                    Eylül 2008-09-10

                                                                        Almanya.

                                                 

Տօն  Վերացման  Սրբոյ  Խաչի.

          <ԽԱՉՎԵՐԱՑ>

     Ս.ԽԱՉԻ  ԽՈՐՀՈՒՐԴԸ.

Հայ   եկեղեցին  տարուայ  մէջ, Ս.խաչի նուիրուած  չորս   տօներ կը նշէ, որոնք են,< Ս.խաչի  Երեւման Տօն>, <Ս.Խաչի Վերացման Տօն-ԽԱՉՎԵՐԱՑ->,<Վարագայ Ս.Խաչի Տօն>, եւ <Ս.Խաչի Գիւտի Տօն>, բացի Ս.Վարագայ  Խաչի  տօնը միւս  երեք   տօները  կը նշուին նաեւ, քրիստոնէական   միւս եկեղեցիներու   կողմէ:

Ս.Խաչի Վերացման Տօնը-Խաչվերաց- հայ եկեղեցւոյ  հինգ տաղաւար կամ հիմնական  տօներէն   մին է, որ  կը նշուի,11-17 Սեպտեմբեր թուականներու  միջեւ  կիրակի օր:

Խաչվերացի տօնակատարութեան   հիմքը  կը հասնի  պատմական իրադարձութեան մը,610 թուականին   Պարսիկ  թագաւոր Խոսրոֆ  . Բ.

Կը պաշարէ Երուսաղէմ  քաղաքը , կը գրաւէ  ու կը  քանդէ քաղաքը , բազմաթիւ  գերիներու  քով  իր հետ  միասին  Պարսկաստան  կը տանի,  նաեւ , Ս.Յարութիւն Տաճարի  Տիրոջ  Խաչափայտը, որպէս  գերի: 627 թուականին Բիւզանդացի   Հերակլ  կայսրը , տիրոջ խաչափայտը  Պարսկաստանի  գերիութիւնէն  ազատելու  նպատակաւ,  զօրքերով կը յարձակի Պարսկաստանի վրայ , 628 թուականին յաղթելով  Պարսիկ թագաւոր Խոսրոֆ . Բ. ը ,  Տիրոջ  Խաչափայտը կը  վերադարձնէ  Երուսաղէմ:  Ըստ  պատմիչներու  վկայութեան   Հերակլ կայսրի բանակին  մաս  կազմած է,նաեւ, Մժեղ անուն  Հայ  իշխանի մը գլխաւորութեամբ հայկական  զինուորներու  խումբ մը.

628  թուականին Ս.Խաչը փառաւոր  հանդէսներով,  թափօրներով ու փառափանութիւններով   վերադարձաւ  ու  զետեղուեցաւ Ս.Յարութիւն Տաճարի  մէջ, եւ այս պատմական  դէպքէն  վերջ է որ , սկսուեցաւ պատմական եկեղեցիներու կողմէ , մեծ  հանդէսներով  ու  արարողութիւններով< Ս.Կաչի վերացման Տօն > ը  նշուիլ.

Խաչը քրիստոնիայի համար  պսակ է, որ կը  բացատրէ քրիստոսի կեանքի  իմաստը, այն  որ, Յիսուս ի սեր  մարդկութեան  աշխարհ եկաւ,չարչարուեցաւ, խաչուեցաւ,  ու իր խաչելութեամբ  նոր  իմաստ ու խորհուրդ մը տուաւ խաչին:Մինջեւ  քրիստոսի խաչելութեան , խաչը`,պատիժի , չարչարանքի, ու կամ  մահուան  գործիք էր , այսինքն , խաչը`, <Չարչարանքը>, <Մահը> կը խորհուրդանշեր, Քրիստոսի  խաչելութեամբ  Խաչը  մահուան   նկատմամբ <Յաղթանակի> եւ <Կեանքի> խորհուրդ դարձաւ:Դարձաւ  նաեւ , <Փրկութեան Միջոց>,<Բժիշկութեան Ազբիւր>, եւ <Կենսատու Զօրութիւն>:

Հայ  Ժողովուրդը , ինչպէս , մեր  եկեղոցւոյ  տաղաւար  տօներուն , նոյն պէս ալ  Խաչվերացի  տօնին   եւս , ունի   ուխտագնացութիւններ  կատարելու   սովորութիւնը , մանավանդ  դէպի ,  Ս.խաչ անուն կրող  Եկեղեցիներ  ու   Վանքեր.

Հայաբնակ  շատ  մը վայրերու մէջ, սովորութիւն է նաեւ ,  ծաղիկներէ  խաչեր  պատրաստել , զանոնք ձեռագործերով, յատկապէս <ռեհան> ծաղիկներով զարդարել:Հայ  ժողովուրդը, այս պատճառար  ռեհան ծաղիկը կ’անուանէ  նաեւ <Խաչի Ծաղիկ>:

Հայ Ժողովուրդը  ունի  նաեւ , տաղաւար այ լ  տօներու  նախորդող օրերու  նման , Խաչվերացի <Շաբաթիայ Պահքի>  սովորութիւնը.

Ըստ  ժողովուրդական  սովորութեան , Խաչվերացի  տօնին , հայոց  առանձնայատուկ  ուտելիքը, <Ուլի   Միս>ը, եւ <Ձաւարով Փլաւ> ն է, այ ս պատճառաւ ալ  կարգ մը վայրերու  մէջ  ժողովուրդը,խաչվերացի  տօնը կ’անուանէ, <Ուլնոց ի Տօն>, կարգ մը հայաբնակ վայրերու մէջ ալ , խաչվերացի տօնը կ’ընդունուի  նաեւ, որպէս <Աշնան Սկիզբի Շրջան>.

Բարեմաղթանք ու Ջերմ շնորհաւորանք Տօն Վերացման Սուրբ Խաչի, ու անուանկոչութեան բոլոր, <Խաչիկ>, <Խաչատուր>, <Խաչօ>, <Խաչերես>, <Ռեհան> ներու.

                                                                   Տօքթ.Սարգիս  Ատամ.

                                                                       Սեպտեմբեր 2008.

                                                                           Գերմանիա.