Sarkisyan Rusya'nın güdümündeki Gümrük Birliği'ne üye
olacaklarını açıkladı; Avrupa Erivan'a rest çekti. Beş yıllık entrika son buldu.Rusya ile Avrupa Birliyi
arasında manevralarla zaman kazanmaya çalışan Serj Sarkisyan yönetimindeki
Ermenistan nihayet tercihini yapmak zorunda kaldı.
Sarkisyan Putin’in talebini yerine getirdi
3 Eylül’de “iki
ülke arasında birikmiş olan bir sürü önemli konuyu karara bağlamak üzere”
Moskova’ya giden Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan Putin’in talebini
yerine getirdi.Sarkisyan, Putin’le görüşme sırasında Ermenistan’ın Rusya’nın
güdümündeki Gümrük Birliği’ne katılacağını ve Avrasya Ekonomi İttifakının
oluşturulmasında rol alacağını açıkladı. Sarkisyan, Rusya ile aynı askeri
güvenlik sistemleri içerisinde yer alıp ortak, coğrafi-ekonomik mekandan izole
olmanın imkansız ve verimsiz olduğunu söyledi.
Kremlin’den yapılan açıklamada Erivan’ın bu kararının
memnunlukla karşılandığı ve Rusya’nın bu süreçte Ermenistan’a gereken desteği
vereceği bildirildi. Putin, Erivan’ın Gümrük Birliği’ne katılmasının Avrasya
entegrasyon sürecine güçlü katkıda bulanacağını söyledi. Böylece, Putin’in özellikle son dönemde Erivan
yönetimine uyguladığı gayri-resmi “ambargo” da son bulmuş oldu.
Ermenistan ekonomisi Rusya’ya bağlı
Rusya, uzun yıllardır Ermenistan’ın en büyük ticaret
ortağı. 2012 yılında Rusya’nın Ermenistan’ın dış ticaret hacmindeki payı %23,5
rakamla ifade edecek olursak, 1.34 milyar dolar oldu. 2013’ün ilk yarısında ise
bu rakam 596,87 milyon dolar olarak açıklandı. 2012’de Ermenistan Rusya’ya 280
milyon dolarlık mal ihraç etti. En önemli ihracat kalemleri gıda ve
alkollü-alkolsüz içecekler. Ermenistan’ın Rusya’dan ithal ettiği mal değeri ise
1 milyar doları geçti. Rusya’dan Ermenistan’a gönderilen malların yarıdan
çoğunu mineral yakıtlar, petrol, petrol ürünleri ve bitüm oluşturuyor. Gümrük
Birliği’ne dahil olan Kazakistan ve Belarus ise Ermenistan’ın büyük ticaret
partnerleri sırasında değiller.
Rusya, Ermenistan ekonomisine yatırım yapan en büyük
yabancı yatırımcı konumunda. Ermenistan ekonomisine yapılan doğrudan
yatırımlara Rusya’nın katkısı %44’1, yani 2,45 milyar dolar. Rusya,
Ermenistan’daki bir çok büyük projede yer alıyor. Gazprom, İran-Ermenistan
doğalgaz hattının yapımında yer alıyor. Rusya’nın diğer enerji devi İnter RAO
Sevan-Razdan Elektrik Santralinin modernizasyonu projesini gerçekleştiriyor.
2008 senesinde imzalanan anlaşmayla Ermenistan demiryolları da Rusya
Demiryolları Kurumunun yönetiminde. Rusya bankaları VTB ve Gazprombank
Ermenistan’da faaliyet gösteriyor. 2012 senesinde Gazprom Ermenistan’a 1,7
milyar metreküp doğalgaz nakletti. 2013 yılının ilk yarısında ise bu miktar 945
milyon metreküp oldu.
Erivan uzun süre manevra yaptı
Bu açıdan Ermenistan’ın Rusya güdümündeki Gümrük
Birliği’ne ve Putin’in en büyük hayali olarak gösterilen Avrasya Ekonomi
İttifakına katılma kararı alması mantıklı. İlgi çeken nokta, Ermenistan’ın
özellikle son iki yılda yaptığı manevraların ardından bu kararı alması.
Erivan, çok yakın zamana kadar Gümrük Birliği’ne üye
olmamak için direniyordu. Gerçi Sarkisyan, 2011 senesinde Ermenistan’ın Gürmük
Birliği’ne üyelik konusuna sıcak baktığını ve görüşmelere hazır olduğunu
açıklamıştı. Ancak Ermenistan Cumhurbaşkanının açıklaması sözde kalmış ve bu da
Moskova’nın tepkisini çekmişti. Artı, Ermenistan yöneticileri defalarca Gümrük
Birliği’ne üyeliğin anlamsız ve mümkünsüz olduğuna ilişkin açıklamalarda
bulunmuştu. Serj Sarkisyan’ın siyasi varisi olarak görülen Başbakan Tigran
Sarkisyan, Ermenistan’ın Gümrük Birliği’ne üyeliğinin coğrafi açıdan mümkünsüz
ve anlamsız olduğunu söylemişti. Dışişleri Bakanının Yardımcısı Şavarş Koçaryan
ise Rusya’yı Gümrük Birliği’ne üyelik için Erivan’a baskı yapmakla suçlamıştı.
“Rusya’dan güvenlik, Avrupa’dan para” politikası
Sadece açıklamalar değil, atılan adımlar da Ermenistan’ın
şaşırtıcı bir şekilde Rusya’ya direndiğini gösteriyordu. Ermenistan,
güvenliğini Rusya’ya bağlarken, parayı Avrupa’dan almaya çalışıyordu. Bir
taraftan Kolektif Güvenlik Anlaşması Örgütü çerçevesinde Rusya ile güvenlik
alanında stratejik ortaklık anlaşması imzalarken, öte yandan Avrupa Birliği ile
ekonomik ve siyasi işbirliği yönünde adımlar atıyordu.
Temmuz ayında Ermenistan’ın AB ile 'Derin ve Kapsamlı
Serbest Ticaret Bölgesi Anlaşması' üzerindeki görüşmeleri tamamladığı
açıklanmıştı. Anlaşmanın önümüzdeki kasım ayında Vilnius’ta parafe edilmesi
bekleniyordu. Ancak Bakan Yardımcısı Şavarş Koçaryan, görüşmelerin
tamamlanmasının ardından yaptığı açıklamada Gümrük Birliğinin AB ile anlaşmanın
imzalanması yolunda engel olduğunu bildirmişti. Koçaryan, Ermenistan’ın Gümrük
Birliği’ne üyeliğinin AB ile yakınlaşma politikasına aykırı olduğunu da açık
şekilde ifade etmişti.
Ancak görünen o ki, Sarkisyan yönetiminin beş yıldır
uygulamaya çalıştığı “Rusya’dan güvenlik, Avrupa’dan para” politikası son
buldu. Sarkisyan, beş yıllık manevraların sonunda Putin’e el uzattı…
Rusya, şantaj için Dağlık Karabağ konusunu mu masaya
sürdü?
Avrupa Parlamentosunun Dış İlişkiler Komitesi Başkanı
Elmar Brok Rusya’nın Ermenistan’a Dağlık Karabağ sorunuyla ilgili baskı
yaptığını söyledi: “Bu konu Ermenistan gibi küçük bir ülkeyi bu karara zorlamak
için şantaj olarak kullanıldı ”.
Brok, AB’nin gelecekte de Ermenistan’la ilişkileri
destekleyeceğini, ancak Erivan için Avrupa perspektifinin bittiğini söyledi:
“Bunun nedeni de Rusya’nın şantaj ve baskıları…”
Erivan’ın kararında Dağlık Karabağ konusundaki baskının
etkili olduğuna ilişkin tezler Rus ve Ermeni basınında da yer aldı. Rus basını,
Vladimir Putin’in kısa süre önce Bakü’de İlham Aliyev’le sıcak görüşme
gerçekleştirdiğine ve Aliyev’in basın toplantısında Sarkisyan’ı Putin’e şikayet
ettiğine dikkat çekti. Ruslara göre, bu açıdan Sarkisyan’ın Moskova ziyaretinin
ve verdiği kararın zamanlaması hiç tesadüf değil…
Ermeni uzmanlar ise Rusya’nın Azerbaycan’a silah
satmasının, iki ülke arasındaki doğalgaz anlaşmasının ve Putin’in Erivan’ı çok
üzen Bakü ziyaretinin Sarkisyan için bir sinyal niteliği taşıdığını vurguladı.
Panarmenian sitesinde yer alan bir yorumda, Rusya’nın bu adımlarının
Ermenistan’a verilmiş “Rusya ile ilişkilerini Avrupa ile ilişkilere kurban
verme” mesajı olarak değerlendirildiği bildirildi.
Rus uzman: “AB ile ortaklık Ermenistan’ın Karabağ’dan
vazgeçmesini gerektiriyor”
Rusya- Ermenistan ilişkileri uzmanlarından Modest Kolerov
da Erivan’ın kararında Dağlık Karabağ faktörünün etkili olduğu görüşünde. Ancak
İzvestiya’ya konuşan Kolerov’un yaklaşımı farklı: “Ukrayna Derin ve Kapsamlı
Serbest Ticaret Bölgesi Anlaşmasının metnini açıkladı. Bu metin AB ile
ortaklığın Ermenistan’a ne vaat ettiğini anlama fırsatı veriyor. Bu durumda
Ermenistan’ın diğer ülkelerin toprak bütünlüğünün tanıması, yani Dağlık
Karabağ’dan vazgeçmesi gerekiyor. Öte yandan, bu anlaşma, dış politika ve
savunma politikalarının AB ile uzlaştırılmasını gerektiriyor. Bunların yanı
sıra, anlaşma yalnız her kes tarafından kabul edilen devlet sınırları
içerisinde geçerli. Yani Dağlık Karabağ’da geçerli değil”. Kolerov’a göre, tüm
bunlar göz önünde bulundurulduğu zaman tespit yapmak kolaylaşıyor: “Avrupa
perspektifi Ermenistan’dan bu ülkenin siyasi açıdan hayatta kalma şartlarına
aykırı tavizler vermesini talep ediyor. İşte bu nedenle de Sarkisyan, kendi
etrafının başı üzerinden Rusya’ya el uzattı”.
Ermeni uzman: “Ermenistan, AB ile anlaşma imzalarsa,
imitasyon yapamayacak”
Ermeni uzman Boris Navasardyan da Erivan’ın Gümrük
Birliği’ne üyelik kararının arkasında duran nedenin AB’nin şartları olduğunu
düşünüyor, ancak o da olaya başka bir perspektiften yaklaşıyor. Navasardyan,
Nezavisimaya Gazeta’ya yaptığı açıklamada AB ile ortaklığın her bölge için
farklı olduğunu söyledi: “Kuzey Afrika ülkeleri için bu ortaklık ekonomi
içeriklidir, ama Doğu Ortaklığı ülkeleri için hem de siyasi içerik - yani
yolsuzluğun azaltılması, demokratikleşme ve yönetim reformları söz konusu.
Ermenistan AB ile anlaşma imzalayacağı takdirde vize rejimi kolaylaşacak,
serbest ticaret bölgesi oluşacak, ama artık reform imitasyonu yapamayacak”.
Ermeni uzman, AB’nin, Gürcistan ve Ukrayna ile imzalanması planlanan
anlaşmalardan farklı olarak, Ermenistan’la anlaşmada demokratik ve ekonomik
reformlara ağırlık verdiğine, güvenlik ve AB’ye üyelik konularına değinmediğine
dikkat çekiyor: “Ermenistan yönetimi bu anlaşma üzerinde görüşmeleri
sürdürürken ya denge politikasını devam ettirebileceğini umuyordu, ya da “Suya
atlayalım, nasıl yüzdüğümüz orada belli olur” ilkesiyle hareket ediyordu”.
Avrupa rest çekti
Ermenistan Cumhurbaşkanı Serj Sarkisyan, Putin’le ortak
basın toplantısında Gümrük Birliği’ne üyeliğin Avrupa Birliği ile diyalog
sürecine aykırı olmadığını söyledi. Sarkisyan, AB ile işbirliğinin süreceğini
bildirdi. Ancak bu, Avrupa’nın Erivan’a rest çekmesine engel olamadı. AB dönem
başkanlığını yürüten Litvanya Dışişleri Bakanı Lynas Linkevicius Ermenistan’ın
Derin ve Kapsamlı Serbest Ticaret Anlaşmasını imzalama şansını bloke ettiğini
söyledi. AFP’nin haberine göre, Linkevicius, AB’nin Sarkisyan’ın kararını
olumlu karşıladığını, Gümrük Birliği ile AB’ye entegrasyonun aynı anda mümkün
olmadığını bildirdi.
İsveç Dışişleri Bakanı Carl Bildt Twitter sayfasında,
Ermenistan’ın dış politikada 180 derecelik bir dönüş yaptığını yazdı. Bildt,
Erivan’ın Rusya ile entegrasyonu tercih ederek AB ile serbest ticaret
anlaşmasına ilişkin görüşmeleri bozduğunu vurguladı.
Ermeni muhalefeti öfkeli
Brüksel’de ziyarette bulunan Ermenistan muhalefetindeki
İrs Partisinin Genel Sekreteri Stepan Safaryan ise, Erivan’ın ani dönüşünün
Avrupa’da şaşkınlığa neden olduğunu bildirdi. Safaryan, “Facebook”ta
Avrupalıların çok kızgın olduğunu yazdı: “Avrupalılar şaşkınlıklarını ve
kızgınlıklarını saklayamıyorlar. Tüm görüşmelerimizde öfkeleri açık şekilde
görünüyor. Gerek Avrupa Komisyonu, gerekse de Avrupa Parlamentosu Erivan’dan
açıklama bekliyor. Bakalım, bu kez hangi masalı uyduracaklar”…
Kafkasya Enstitüsü Siyasi Araştırmalar Bölümü Başkanı
Sergey Minasyan, Gümrük Birliği’ne üyelik kararının sadece Ermenistan’daki Batı
yanlısı güçlerin değil, toplumun büyük kısmının tepkisini çekeceğini söyledi.
Ermeni uzman, Moskova’nın Erivan’a yönelik bu baskısının Ermenistan’da Rusya
karşıtlığını arttıracağını vurguladı. “Novosti Armenia” ajansına konuşan
Minasyan, bu kararın AB ile paraf edilmesi beklenen anlaşmadan geri dönüş
anlamına geldiğini ve bunun da Ermenistan ekonomisini kötü etkileyeceğini
bildirdi: “Gerçi bu karara rağmen Ermenistan Avrupa’ya entegrasyonu sürdürecek.
Ama bu zaman AB karşısında her hangi taahhütü olmayacağı gibi, Avrupa’nın
siyasi ve mali desteğinden de yoksun kalacak. Ermenistan iktidarının şimdi
topluma ve siyasi elite Avrupa’ya entegrasyonun ne için gerçekleşmediğini ve
Gümrük Birliği’ne neden üye olunduğunu açıklaması zor olacak”.
Ermeni uzman, Ermenistan’ın Gümrük Birliği’ne üyeliğinin
Rusya’ya ekonomik açıdan değil, siyasi açıdan gerekli olduğunu bildirdi:
“Moskova Ukrayna ve Moldova ile entegrasyon konusunda ciddi başarısızlığa uğradı.
Son dönemde Belarus’la da sorun yaşıyor. O nedenle de Ermenistan’a baskıları
arttırdı ve bu kararın çıkmasını sağladı. Ermenistan’ın Gümrük Birliği ülkeleri
ile sınırı bile yok, yani ekonomik açıdan kararın verimliliği söz konusu değil.
Ancak Rusya’ya Ermenistan’ın Gümrük Birliği’nde ekonomik değil, siyasi varlığı
ve Erivan’ın AB Ortaklık anlaşmasını imzalamaması lazım. Bu, Ukrayna ve Moldova
için de bir sinyal”.
Trt
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.