Sevan Nişanyan ve Şirince

Şirince Hakkında Genel Bilgi

Şirince 18. yüzyıl sonlarında iskân edilmiş eski bir Rum köyüdür. 1923 nüfus mübadelesi sonrasında Selanik göçmenleriyle yeniden iskân edilmiştir.Köyün eski mimarisi, planlı yapılaşmayı düşündüren bir tekdüzeliğe sahiptir. 200 civarında tescilli ev ve iki kilise binası korunmuştur. 1. Dünya Savaşı öncesi 5000 dolayında tahmin edilen nüfus, mübadeleden sonra 3000 dolayına düşmüş ve yakın tarihe dek düşmeye devam etmiştir. 1951’de belediye statüsü lağvedilmiştir. 1990 sayımında 787 olan yerleşik nüfus, 2000 yılı sayımında 686’ya inmiştir. 1990’lı yılların başında bir basit pansiyon ve bir kır lokantasının bulunduğu köyde, eski yapıların onarılmasıyla oluşturulan Nişanyan Evleri işletmesi 1998’de açılmıştır.

 Bu tarihten sonra hızlı bir turistik kalkınmaya tanık olan köyde halen 20 civarında konaklama tesisi, 25 kadar lokanta ve 80 civarında hediyelik eşya dükkânı bulunmaktadır. Yıllık ziyaretçi sayısı 2010 itibariyle 1 milyon, yıllık turizm geliri 20 milyon TL dolayında tahmin edilmektedir.

ŞİRİNCE KÖYÜNE SEVAN NİŞANYAN’IN KÜLTÜREL  KATKILARI

Şirince köyünde Sevan  Nişanyan tarafından 1992-2013 yılları arasında tamir, tadil veya inşa edilen yapılar:

A.  Restore edilen yapılar

Köy içinde harap durumda iken, geleneksel mimarinin üslubuna uygun olarak ve geleneksel yapı malzemesi kullanarak onarılan evler dokuz adettir. Bunların üçü, kısmen veya tamamen Nesin Vakfı’nın mülkiyetinde olup, Nişanyan Evleri işletmesi tarafından konaklama tesisi olarak kullanılmaktadır. Bir ev Müjde Tönbekici (Nişanyan) konutudur. Üçüncü şahıslara ait olan diğer beş evin dördü, sahipleri tarafından konaklama tesisi olarak işletilmektedir.

1.         Kerevetli Ev

2.         Hamamlı Ev

3.         Cumbalı Ev

4.         Ömer Şamlı evi

5.         Gülberna Özcan I evi

6.         Gülberna Özcan II evi

7.         Yakup İçgören köy evi

8.         Yakup İçgören bağ evi

9.         Müjde Tönbekici-Nişanyan evi

B. Tadil edilen yapılar

Yakın dönemde yapılmış olan niteliksiz dört yapı, iç ve dış görünüm bakımından tadil edilerek köyün geleneksel mimari üslubuna – mümkün mertebe – uygun hale getirilmiştir. Bunlardan özellikle Köşk adı verilen yapı, “köyün yüz karası” olarak değerlendirilen üç katlı bir betonarme apartman iken, başarılı bir dizi müdahaleyle, çoğu ziyaretçinin “Şirince’nin en güzel tarihi evi” olarak algıladığı bir konağa dönüştürülmüştür.

10.      Nişanyan Evleri Köşkü

11.      Yakup İçgören kır evi

12.      Kilisealtı Pansiyon I

13.      Kilisealtı Pansiyon II

C. Yeni yapılar

Şirince’nin geleneksel mimarisinde, iki katlı köy evleri kadar, köy yakınındaki bağlarda bulunan tek katlı “dam”lar da önemli bir yer tutar.

Köyün hemen dışında bulunan yirmi dönümlük bir arazide, sözkonusu “dam”lar tarzında inşa edilmiş sekiz ev ile hizmet yapıları ve müştemilattan oluşan bir yapı grubu 2006’da inşa edilerek Nişanyan Evleri bünyesinde konaklama hizmetine açılmıştır. 2010’da bu yapılara iki katlı ve beş odalı bir konak ile, 11 metre yükseklikte bir taş kule eklenmiştir.

Yapıların tümü yerel taşla yığma tarzda inşa edilmiş olup, toprak veya kireç harcı kullanılmıştır. Şirince’nin geleneksel mimarisinde kule örneği bulunmamakla birlikte, uygulanan savunma kulesi modeline gerek Batı Anadolu gerek komşu ülkelerin yerel mimari geleneğinde yaygın olarak rastlanır.

Hamam, Selçuk’ta çok sayıda örneği bulunan Beylikler dönemi hamamlarının küçük çapta bir benzeridir. Toprak harç ve yığma taş tekniğiyle inşa edilmiştir. Kubbesi çift katmanlı gerçek kubbedir. Zamanla ot bürümesi için kubbede de toprak harç kullanılmıştır. 

14.      Bağ evi I

15.      Bağ evi II (Limonlu Ev)

16.      Bağ evi III (Çivit Ev)

17.      Bağ evi IV (Pembe Ev)

18.      Bağ evi V (Damaltı)

19.      Bağ evi VI (Havuzbaşı)

20.      Bağ evi VII (Arzunun Evi)

21.      Bağ mutfağı

22.      Konak

23.      Sevan Nişanyan evi

24.      Hodri Meydan Kulesi

        25Hamam

D. Nesin Matematik Köyü

Köye 1 km. mesafede Nesin Vakfı’na ait 21 dönümlük arazide inşa edilen Matematik Köyü yirmi civarında taş yapıdan müteşekkildir. Köyde lise, üniversite ve lisansüstü düzeylerinde matematik yaz okulları, seminerler, çalıştaylar ve konferanslar düzenlenmektedir. Konaklama kapasitesi 150 yatak civarında olup, yaz aylarında çadırlarda konaklayanlarla birlikte toplam nüfus 250 dolayına yükselmektedir.

Köyün nüvesini oluşturan 13 yapı Sevan Nişanyan tarafından inşa edilmiştir. Daha sonra bunlara eklenen bazı yapıların, köyün özgün mimari bütünlüğünden ve geleneksel mimariye saygı ilkesinden belli ölçülerde saptığı müşahade edilebilir.

25.      Erkekler Koğuşu

26.      Kızlar Koğuşu

27.      Robert Langlands Dersliği

28.      Avlulu Ev

29.      Oğuz Özerden Evi

30.      Mehmet Betil Evi

31.      Cihannüma

32.      Muhtarlık

33.      Hamamlar

34.      Aziz Nesin Amfisi

35.      Bolkepçe Lokantası

36.      Baraka

37.      İsimsiz Ev

E. Tiyatro Medresesi

Eski medreseler veya manastır yapıları şeklinde tasarlanmış olup, 750 metrekarelik bir avlu etrafında iki katlı kemerli revaklar ve odalardan oluşmaktadır. Çalışma, gösteri ve toplantı odaları alt katta, yaşam alanları üst kattadır. İstanbullu Seyyar Sahne tiyatro grubu tarafından, yaşam, çalışma, eğitim ve gösteri mekânı olarak kullanılacaktır. Toplam konaklama kapasitesi ilk aşamada 60 kişi olarak öngörülmüştür.

38.      Medrese

F. Kaya Mezarı

Şirince Köyüne ve Matematik Köyüne bakan bir kaya cephesine oyulmuştur. 6 metre yükseklikte ve 4,5 metre eninde olup sundurma derinliği yaklaşık 2 metredir. İyonik tarzda iki sütun ve iki anta mevcuttur. Alınlıkta bir Medusa kabartması ile palmet şeklinde akroterler vardır. Lahit odası henüz açılmamış olup ileride yapılacaktır.

39.      Kaya mezarı

G. Sevan Nişanyan Kütüphanesi

Nesin Matematik Köyü'nde Sevan Nişanyan'ın tasarladığı ve inşa ettiği kütüphane 400 metrekare üzerinde yer alan iki katlı, taş yapı 15 bin kitap kapasiteli  kütüphane, 250 kişilik bir konferans salonu olarak da hizmet vermektedir.

40.Sevan Nişanyan Kütüphanesi

SEVAN NİŞANYAN

Özgeçmiş

Doğum İstanbul 1956

Eğitim 

Robert College 1974

Yale University BA (felsefe) 1979

Columbia University MA (siyaset bilimi) 1983

İstihdam

Teleteknik Elektronik Ltd. Şti. (Commodore bilgisayarları Türkiye genel dağıtıcısı), kurucu ve yönetici, 1984-1986

Nişanyan Gezi Tanıtım Ltd. Şti. (Küçük Oteller Kitabı üretici ve dağıtıcısı), kurucu ve yönetici, 1997-2008

Şirince Otelcilik Ltd. Şti. (Nişanyan Evleri turizm işletmesi), kurucu ve yöneticisi, 1998-bugün

İstanbul Bilgi Üniversitesi öğretim görevlisi (dilbilim), 2006-2008

Yayınlar

Karl Marx, Grundrisse (çeviri ve önsöz), 1980

Insight Guide Istanbul (yardımcı editör ve yazar), 1988

American Express Guide to Athens and the Classical Sites, 1991, 1993

American Express Guide to Vienna and Budapest, 1992

American Express Guide to Prague, 1993

Küçük Oteller Kitabı (yıllık yayın), 1998-2008

Mavi Kıyılarda Yeme İçme Rehberi (restoran rehberi, yıllık), 1998-2000

Kimsenin Bilmediği Olağanüstü Yerler (gezi rehberi), 2000

Meraklısı için Karadeniz (gezi rehberi), 2000

Sözlerin Soyağacı: Çağdaş Türkçenin Etimolojik Sözlüğü, 1. basım 2002, 5. basım 2010

Elifin Öküzü ya da Sürprizler Kitabı (etimoloji makaleleri), 1. basım 2002, 4. basım 2008

Ankara’nın Doğusundaki Türkiye (gezi rehberi), 2006

Yanlış Cumhuriyet: Atatürk ve Kemalizm Hakkında 51 Soru, 2008

Kelimebaz 1 (Taraf gazetesi makaleleri), 2009

Kelimebaz 2 (Taraf gazetesi makaleleri), 2010

Hocam Allaha Peygambere Laf Etmek Caiz Midir: Din ve İfade Özgürlüğüne Dair Tartışma, 2010

Adını Unutan Ülke: Türkiye Cumhuriyetinde Adı Değiştirilen Yerler, 2011

Şirince Meydan Muharebelerinin Mufassal Tarihçesi, 2011

Aslanlı Yol: Otobiyografi (yayımlanacak), 2012

Medeni hali

Bekâr, 5 çocuklu    

Gönderen: Sait Çetinoğlu  / cetinoglus@gmail.com