[18 Nisan - 4/5 Mayıs 2014] Uzattım, biliyorum —
eksiksiz, mufassal ve ansiklopedik olma tutkumdan ötürü. İllâ her şeyi tasnif
edecek, mantıkî sırasına sokacak, 1-2-3-4 ve a-b-c-d ve olmazsa i-ii-iii-iv
diye numaralayacak, anlatım tarzı itibariyle en genelden çentik çentik, basamak
basamak en özele ineceğim. Burçlara, yıldız falına vb inansam (ya da
geçerliliğine yüzde bir de olsa pay tanıyacak kadar bâtıl inançlarım
olabileceğini itiraf edebilsem), kendime dışarıdan bakıp şaka yollu işte Başak,
diyeceğim; Başaklar Başağı, Başakların en hakikisi, (çalışma odası ve masasının
haline bakmayın) zihinsel tertiplilik konusunda en obsesif-kompülsifi. Zaten
biraz o yüzden yıllardır bitmiyor kitaplar, kitapçıklar ve hattâ makale
dizileri.
İşte şu basit New York soykırım panelini anlatmam da
öncesi ve sonrası, bütünsel çerçevesi, söylediklerim ve aklımdan geçirip de
söyleyemediklerim falan derken şimdiye kadar üç uzun yazı tuttu ve ancak şimdi,
bu arada ikinci defa Amerika’ya gitmiş ve şu anda New York JFK’de dönüş uçağımı
beklerken, yüzüp yüzüp kuyruğuna geliyorum (bu bir denizde yüzme değil, avcılık
ve av hayvanının derisini başından başlayıp kuyruğuna doğru yüzme, yani
swimming değil skinning metaforudur; bugünkü ukalâlıklarım tam olsun diye hemen
onu da belirteyim). Fakat bu kadar light gevezelikten ciddiyete dönersek, ağır
konuların belki en ağırı, en karmaşığı ve aynı zamanda güncellik açısından en
anlamlısı, galiba en sona kaldı. Bu da panelde bütün konuşmalar bittikten sonra sorulan tek bir
soruyla ilgilidir. Unutmayın ki tarih 17 Nisan’dı, yani henüz TÖ 1.
Haftadaydık. Arka sağ taraftan, yüzü şimdi bile gözümün önüne gelen, sanırım
biraz iri yarı, takım elbiseli ve kravatlı bir vatandaş kalktı; kendini
Columbia’da doktora yapmakta olan bir Bulgaristan Ermenisi olarak tanıttı ve
aşağı yukarı şunları söyledi: “Hükümetin bu sizin anlattığınız inkârcılığından
vazgeçmesi hiç gündeme gelecek mi? Geçen yıl büyük gösteriler oldu, halk
hükümeti protesto etti [Gezi’yi kastediyor]. Bu gösterilerin hükümeti
inkârcılıktan vazgeçirmek yönünde bir etkisinden söz edilebilir mi?”
Yutkunduğumu ve kendi kendime hay allah, şimdi ben bunun
neresinden tutayım diye düşündüğümü hatırlıyorum. Haydi beni koyun bir kenara;
döndüm geldim ve olayı üniversitede, arada bir hafif tertip siyaset
tartıştığımız, benden daha solcu, daha aktivist, daha AKP karşıtı ve geçen yıl
itibariyle hayli daha “Gezici” iki genç arkadaşıma anlattım. Başka hiçbir şey
söylememe gerek kalmadan onlar dahi gülmekten yerlere yattılar — (a) hocam
hakikaten dışarıda hiçbir şey mi bilmiyorlar Türkiye hakkında; (b) bu Gezi’yi
de böyle muazzam bir hareket mi sanıyorlar yani; (c) hem de Gezi Ermeni
soykırımının tanınmasından yana bir hareketmiş öyle mi, ah ah, siz onu bir de
bize sorun… gibi sözlerle.
Evet, sırf bu reaksiyonlardan bile anlaşılıyor problem ve
yanılsamaların neler olduğu, ama ben gene de tek tek sayayım, sadece bazılarını
17 Nisan’da çok kısaca belirtebildiğim, ama çoğunu telâffuz edemediklerimi. Her
şeyden önce (1) Türkiye’de (ve tabii başka bazı ülkelerde) devlet (the state)
başka şeydir, hükümet (the government) ise gene başka. İster soykırım diyelim
ister başka bir şey; 1915 dehşetinin tarihsel gerçekliğini inkâr politikası,
herhangi bir hükümetin politikası sayılamaz; hele şimdiki AKP hükümetinin
politikası, hiç sayılamaz. İnkârcılık bir devlet ideolojisi ve politikasıdır;
Türk ulus-devletinin kuruluş sürecinde başlamış, İttihatçılıktan Kemalizme
büyük bir devamlılık göstermiş, sistematize edilmesinde özellikle darbe
dönemleri ve/ya derin devlet baş rolü oynamış, 1960’lar ve 70’lerden bu yana
gelip giden çeşitli sivil hükümetler de hep kurucu ideolojinin bu “kırmızı
çizgi”lerine uymuş, uymak durumunda kalmışlardır. Bu da tabii başlı başına bir ahlâkî
sorumluluktur. Öte yandan, yakından ve dikkatle bakıldığında, son kırk elli
yılın hemen hiçbir sivil hükümetinde (Türkeş’li MC hükümetleri dahil),
inkârcılığın özel bir tehalükle başını çekme tavrı gözlenemez. Hattâ geleneksel
bir nakaratı tekrarlayış tarzlarında en azından belirli bir kalıplanmış ve
kanıksamışlıktan söz edilebilir.
(2) Özellikle AKP’nin, gelmiş geçmiş hükümetlerle aynı
derecede kötü, ya da belki hepsinden de kötü olduğu; bu “eşit kötü” veya “en
kötü” olma halinin (herhalde) inkârcılık alanında da tezahür ettiği (etmesi
gerektiği); buna karşılık, “eşit kötü” ve/ya “en kötü” bu hükümete karşı
çıktığına göre geçen yılki Gezi protestolarının da (herhalde) “iyi” olduğu;
keza bu “iyi”liğin (herhalde) Türkiye’nin üç büyük “millî mesele”si (Kıbrıs
sorunu, Kürt sorunu, Ermeni sorunu) dahil her alanda (hükümetten daha) “iyi”
olmayı ifade ettiği; dolayısıyla Gezi/Taksim gösterilerinin inkârcılığa karşı
çıkmayı da içerdiği (içermesi gerektiği) gibi varsayım ve çıkarsamalar
konusunda çok ama çok dikkatli olmak gerekir. Olgular böyle tümleyici
(totalizing) bir yaklaşıma karşı kısmî, parçalı ve seçici bir yaklaşımın çok
daha gerçekçi olabileceğine işaret ediyor.
(3) Nitekim Türkiye’nin 1946 ve 1950 sonrasındaki
istisnasız bütün sivil hükümetleri içinde — ki buna İnönü ve Ecevit
liderliğindeki CHP veya CHP’li koalisyon kabineleri de dahildir — inkâr
söyleminin kuyruğuna takılmada en isteksiz davranan; tersine, mütereddit de
olsa bazı adımlar atan ve habire yeni yaklaşımlar deneyen, en fazla ve açık arayla
12 yıllık AKP hükümet(ler)i oldu. 2002’deki ilk seçim zaferlerinin ardından,
daha 2000’li yılların ortalarında, 1915’ten söz edildiğinde malûm klişeleri
tekrarlayacaklarına “bu mesele nedir, bilmiyoruz, öğrenmemiz lâzım” dediler ve
bu yüzden Emin Çölaşan’ların “nasıl bilmezsiniz” türü hizaya getirici
saldırılarına uğradılar. Buna karşılık CHP, bütün Deniz Baykal dönemi boyunca
AKP’ye “yetersiz Avrupalılaşma/demokratikleşme” değil “aşırı
Avrupalılaşma/demokratikleşme” üzerinden muhalefet ettiği gibi, Atatürkçü
inkârcılığın Şükrü Elekdağ ve Onur Öymen gibi en ağır emekli büyükelçi topları
da gidip aynı “anti-emperyalist” CHP’de mevzilendi ve Baykal’ın grup başkan
vekilleri olarak hükümeti geleneksel çizgiye hapsetme çabalarının öncüsü,
organizatörü rolünü oynadı. Özellikle Elekdağ enikonu bir karşı-rüzgâr
estirmeye çalıştı; Meclis’i ayağa kaldırmayı denedi; hep “daha önce Balkanlarda
Türklere neler yapıldığı”nı vurgulamak suretiyle satır aralarında
İttihatçılığın Ermenilere yaptıklarına bir duygusal haklılık payı kazandırmaya
çalışmasıyla ünlü Justin McCarthy’yi getirtip “Türk tarafının tanığı” edâsıyla
TBMM’de konuşturdu; 1916 Mavi Kitap’ının (güya) yalan olduğunun İngiltere
hükümetince tanınmasını talep etmek gibi absürd showman’liklere girişti; bu
arada, Arnold Toynbee’nin Mavi Kitap’ta yazdıklarından daha sonra vazgeçtiği
gibi başka gerçek dışı iddialara da tevessül etti. Benim de aralarında
bulunduğum bir grup tarihçi ve sosyal bilimcinin 1915’in 90. yıldönümü
münasebetiyle 2005’te düzenlediğimiz Osmanlı Ermenileri konferansının
hazırlıklarına en büyük baskı ve saldırı gene Şükrü Elekdağ’dan geldi.
Konferansın ilk açıklandığı şekliyle 2005 ilkbaharında mekân olarak Boğaziçi
Üniversitesi’nde yapılmaması için rektörlüğe telefonlarla büyük psikolojik
baskı uygulandı; hele bir “devlet üniversitesi”nin salonlarını “millî
çıkar”lara aykırı böyle haince bir faaliyete açmaması gerektiği fikri israrla
işlendi (dolayısıyla, bu zihniyet açısından “devlet üniversitesi”nin öncelikle
“üniversite” değil öncelikle “devlet” olduğu da bir kere daha açıklık kazandı).
Yetmedi; yanına bir AKP milletvekilini de alan Elekdağ, Meclis’e bu konferansın
önlenmesi doğrultusunda “partilerüstü” bir önerge vererek Cemil Çiçek’in meşum
“bizi arkamızdan hançerlemek isteyenler” konuşmasını yapmasına çanak tuttu ve
bu da bütün psikolojik terör atmosferinin hedef aldığı Boğaziçi
Üniversitesi’nin konferansı o ân için “erteleme”sini gerçekten sağladı. Fakat
ardından konferans 2005 sonbaharı için tekrar düzenlendi ve bu sefer Kerinçsiz
ekibinin kendilerine yandaş bir idare mahkemesinden hiçbir hukukî yetki zemini
olmayan bir “yasaklama” kararı çıkartmasına karşın, üç günlük programın iki
güne sıkıştırılması suretiyle, büyük dinleyici kalabalıkları önünde Bilgi
Üniversitesi’nde yapıldı.
Bunları şunun için hatırlattım: Dokuz yıl önceki bu
uğultulu sürecin tamamında hükümetin ana çizgisi hep konferansın özgürce
yapılabilmesinden yana oldu. O sırada Erdoğan artık başbakan, Gül ise dışişleri
bakanıydı. AKP’nin bu iki en yetkili ağzı, ilkbahar patırtısı sırasında
konferansın ertelenmek zorunda kalınmasının iyi olmadığını belirterek
kendilerini Cemil Çiçek’ten ayırdılar. Aynı şekilde, sonbaharda Dördüncü İdare
Mahkemesi’nin sürpriz ve zırva kararına karşı da tavır aldılar. Bilim ve
düşünce özgürlüğü ile üniversite özerkliği uğruna cesur bir mücadele veren üç
rektörü, Ayşe Soysal, Tosun Terzioğlu ve Aydın Uğur’u olsun, konferansın
düzenleyici ve katılımcılarını olsun yapayalnız ve korumasız bırakmadılar.
Dahası, Abdullah Gül konferansa dikkatle yazılmış, 2005’in şartları içinde
olabileceği kadar olumlu ve 2014’ün taziye mesajı ile de karşılaştırılması
gereken bir açılış mesajı yolladı; kutladı ve başarı diledi. Devamında, 19 Ocak
2007’de Hrant’ın öldürülmesine giden tırmanışta da baş rolü (gene Cemil Çiçek’i
ve 301. maddeye dokundurtmama inadını saymazsak) AKP ve hükümet oynamadı.
Aksine, Hrant cinayeti ve 2007-2008 yıllarının bütün diğer karanlık olayları,
sonuçta AKP hükümetini istikrarsızlaştırıp devirmeyi amaçlayan derin devlet
güçlerinin, ADD mitinglerinin ve Kuvayı Milliye’lerin, Etruğrul Özkök’lerin,
klasik sağ ve yeni sol kökenli (ulusalcı) aşırı milliyetçilerin, Veli Küçük,
Kemal Kerinçsiz ve Doğu Perinçek’lerin eli ya da gölgesinde gelişti. 2007-2008
yıllarında hükümetin eli ise daha çok Ermeni sorununun “mücavir alan”larındaki
bir dizi gelişmede hissedildi. Çoğu sessiz sedasız gerçekleştiği için
genellikle fark edilmeyen bu küçük adımların bazılarını hatırlasak iyi olacak.
Çağdaş devletler içinde Türkiye, yakın tarihine yönelik bir dezenformasyon üretimi
tezgâhı veya mekanizmasını ayakta tutması açısından benzersiz bir konumdaydı.
Başka kimsenin âdetâ sırf bu amaçla çalışan, neredeyse başka faaliyeti ve
varlık nedeni kalmamış bir TTK’sı yoktu. Yusuf Halaçoğlu ve (Kemal Çiçek’ler,
Hikmet Özdemir’ler dahil) tüm ekibinin gitmesiyle hiç olmazsa bu rezalete son
verildi. Diğer yandan basın, hükümet sözcülerinin artık ikide bir
“sözümona”larla, “Ermeni yalan ve iftira”larıyla konuşmadığının farkına varmaya
başladı. Aşağı yukarı aynı sıralarda, ABD’deki Turkish Forum gibi faşizan
diaspora örgütlerine örtük finansman akışı da bir şekilde durdurulmuş olmalı
ki, hem “mahvoluyoruz, bizi bağışlarınızla yaşatın” diye özetlenebilecek
çığlıklar atmaya başladılar, hem de çok militan AKP ve RTE düşmanı kesildiler.
Buna paralel olarak, “Ermeni öğrenciler” ile “Türk öğrenciler” arasında bir
zamanlar çok sık meydana gelen kapışmalar, karşılıklı slogan atmalar, fiziksel
çatışmanın kıyısına gelen boy ölçüşmeler de her nasılsa silindi ve unutulmaya
yüz tuttu. Belki en esrarengizi, Taner Akçam’ın ABD ve Kanada’da her gittiği
yerde uğradığı saldırıların şıp diye kesilmesidir. Bunlar inkârın son bulması
demek değildi kuşkusuz; ama psikolojik terörün son bulması, sürekli gerilimin
yerini bir benze normalleşmenin alması açıksından kümülatif bir önem taşıyordu.
Şimdilik sadece kaydedip, ileride “kaçan ve kaçabilecek bir fırsat” boyutuyla
tekrar dönmek istediğim bir nokta daha var: Eski dışişleri bakanı ve yeni
cumhurbaşkanı kimliğiyle Abdullah Gül’ün, Amerikan gazetelerine verdiği büyük
boy ilânlarda “ortak tarih komisyonu”na üçüncü ülkelerin önereceği kişilerle
“uluslar arası” bir nitelik kazandırmak istediklerini açıklaması da 2007-2008
yıllarına rastlar. Ermenistan ve Ermeni diasporaları bu olayları benim burada
yaptığım gibi birleştirmemiş, algılamamış, ya da “gene tuzak kuruyor, bizi
aldatmaya çalışıyorlar” şablonuna uydurmuş olabilirler. Ayrıca, eğer meseleyi
sürekli “soykırımı tanıma”ya, yani derhal ve kestirmeden g-word’un kullanılıp
kullanılmamasına indirgemeselerdi, belki daha da çoğalıp büyüyebilirdi bu
jestler. Öte yandan, gene AKP’nin başlattığı Ermenistan açılımının sonuçsuz
kalmasının ise hükümetin Azerbaycan’ın şantajına boyun eğmesinden
kaynaklandığı, yani AKP’nin kendi hatâsı olduğu, PKK ile ilk barış turu gibi
bunu da biraz yüzlerine gözlerine bulaştırdıkları kanısındayım.
(4) Bilmiyorum, şu Taksim/Gezi gösterilerinin (ilk
baştaki çevrecilik, kent hakları ve polis vahşetini protesto boyutlarının yanı
sıra), Türkiye’nin üç kritik “millî mesele”sinde hükümetten daha iyi, bu arada
Ermeni soykırımı konusunda da daha az inkârcı, hattâ doğrudan kabulcü ve
tanımacı bir konumda olduğunu iddia eden çıkar mı? Protestocuların
kendilerinden söz ediyorum; “beklenen büyük halk hareketi geldi” veya “devrim
oluyor, bak işte bir devrimin içinde yaşamak bu demek” hayalleriyle destekleyen
orta veya ileri yaştaki sol entellektüellerden değil. İlk üç dört gününden
sonra hızla belirginleştiği gibi, o gösterilerin ana gövdesini kâh Türk
bayrakları ve Atatürk posterleri, kâh sol örgüt flama ve pankartları sallayan
kesimler oluşturdu. Üç hafta boyunca ben o gruplardan tek bir olumlu
anti-milliyetçi ses duymadım. Örgütlü ulusalcı veya solcular dışında hemen
herkes tam tersine tanık. Ayrıca, 30 Mart seçim sonuçları bir yana; her geçen
gün internette, ilk Gezi hareketinin hiçbir özgün vasfını kalıcılaştırmaksızın
silinip gittiğine; “parklar ve forumlar”dan da eser kalmadığına; bu Gezi
güzellemelerine de artık bir son vermek gerektiğine dair bir yığın yeni
eleştiri okuyorum.
***
Başta da ifade ettiğim gibi, yukarıdaki gözlem ve
düşüncelerin hemen hepsi, panelde seslendirilmiş olsun olmasın, 17 Nisan
tarihine, yani Erdoğan’ın taziye mesajından bir hafta öncesine ait. Taziyeden
iki hafta sonra bugün durum daha da net. AKP’nin alternatifi olarak ortada Atatürkçülük,
CHP ve MHP’den başka hiçbir şey gözükmemekte. Hele Ermeni sorununda tezat
büsbütün keskinleşti. New York panelinde adını bilmediğim bir Bulgaristan
Ermenisinin sorduğu soru, tam bir yanlışlar, gerçek dışı varsayımlar ve
temelsiz çıkarsamalar yumağı. Olsa olsa “dış kuşatma”nın boyutlarına işaret
ediyor.
http://serbestiyet.com/soykirim-panelinde-4-bir-soru-akpyi-inkarciliktan-gezi-mi-vazgecirecekti/
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.