Şehrin çarşısında 3000 dükkân, 12 hamam, 21 han,
Tabakhane adlı çayın üzerinde de birçok su değirmeni bulunmaktaydı. Ankara ve
çevresindeki valiliğin önemli ürünleri pek namlı Ankara keçisinin bron
adlandırılan yünü, koyun yünü, balı, buğdayı ve tahıl mahsulleri, reçinesi,
haşhaşı, üzümü, armudu, elması ve diğer meyveleriyle, pirinci, pamuğu ve
tütünüydü. 1893 yılı resmi istatistik verilerine göre, 12,5 milyon
Frank değerinde mal ihraç edilmişti. Şeker, kahve, pamuklu ve yünlü elbise,
Avrupa çuhası, fes, demir, çelik, değişik metaller, petrol vs. ithal edilen
mallardandı
.
Ermeniler çok uzun yüzyıllardan beri, Türklerin,
Arapların, Selçukluların akın ve istilâlarından çok daha önceleri, bu eski ve
tarihsel şehirde yaşamaktaydılar. Yapı olarak onlar, uysal, cesur, sabit
fikirli, çalışkan ve özellikle de ticarette pek başarılıydılar. Sahip oldukları
bu özellikleri sayesinde, özellikle de yabancı ellerde kısa zamanda
zenginlikler elde ediyorlardı.
Ankara, uzaktan çok çekici bir resme sahipmiş gibi
görünse de yakından pek üzücü bir durumdaydı. Yeni yapılmış, beyazımsı birkaç
binayla, minareli camilerin dışında kalan şehir görüntüsü yakılmış bir şehri
andırıyordu. Sokakları çok dar, eğri-büğrü, çoğunlukla güneşte kurutulmuş
samanla karıştırılan toprak evlerden oluşan şehir, bu yüzden de kara ve üzücü
bir resme istina ediyordu. Elenler, Yahudiler ve Ermenilerin ayrı ayrı
mahalleleri vardı. Bunlardan en güzel ve modernleri, sakinlerinden çoğunluğun
katolik Ermeni olduğu mahallelerdi.
Ankara Ermenileri, ister katolik, ister gregoryen veya
protestan mezhebinden cemaatlere ait olsunlar, pek eski zamanlardan beri Avrupa
ülkeleriyle ticari ilişkiler içinde bulunan zengin tüccar ve devlet görevlileri
olmalarından dolayı, taştan yapılı, kiremit damlı evlerin bulunduğu, sokakları
çok düzgün ve temiz olan mahallelerde yaşıyorlardı. Ermeni mahallelerinden en
meşhur olanları, değişik Avrupa devletlerinden diplomatların oturdukları
evlerle, temsil ettikleri ülkelerin konsolosluklarının bulunduğu, Çeşme veya
Hisarönü’ydü.
Ankara-1
Şehrin en tanınan Ermeni sülâleleri de burada
yaşamaktaydı ve tarihten silinip gitmelerini önlemek için de olsa onlardan
aklımda kalanların isimlerini sıralayayım: Aslangülyan, Siyahyan, Holasyan,
Fermanyan, İbranosyan, Banyan, Haronyan, Bernayan, Topalyan, Melkonyan,
Hamalyan, Donelyan, Aslanyan, Ormanyan, Gülbenkyan, Nazlıyan, Mehteryan,
Mahdesyan, Avkeryan, Akyan, Simityan, Garvarents, Hagopyan, Şevteyan, Şamlıyan,
Miskçiyan, Kamburyan, Yenovkyan, Şişmanyan, Nakkaşyan, Kayseriliyan, Ferahyan,
Karamanyan, Tabibyan, Balabanyan, Kuyumcuyan, Odyan, Acembalyan, Dovlatyan,
Dursunyan, Abidyan, Kediciyan, Kebabçıyan, Kıziryan, İzmirliyan, Ördekyan,
Ocakyan, Cendereciyan, İsgyan, Şiryan, Ohanyan, Aşçıyan, Zakaryan, Karakaşyan,
Terziyan, Cevahirciyan, Sinabyan, Kahveciyan, Şahinyan, Babayan, Elmasyan, Altunyan, Nevşehirliyan, Şemsyan,
Tertsakyan, Markaryan, Savulyan,
Gürünlüyan, Dayan, Avakyan,
Pambukçuyan, Seropyan, Yesayan, İsbeçeryan, Balyan,
Momcıyan, Dadıryan, Stambolyan, Abdalyan, Vartanyan, Asaduryan, Peşdimalcıyan,
Armağanyan, Der-Sahakyan, Mercimekyan, Varvaryan, Pirimyan, Asdvadzaduryan,
Kalfayan, Khaçaduryan, Kasparyan, Tütüncüyan, Şahbazyan, Derderyan, Arakelyan, Cırıkyan, Sarafyan, Çeçeyan,
Manisalıyan, Maraşlıyan, Balcıyan, Hovhannesyan, Giragosyan, Taşçıyan, Acemyan,
Krikoryan, Parseğyan, vs. vs…
Ermeni mahallesinin merkezinde, işlerini bir Elen’in
yürüttüğü, Kocamanoğlu’nun büyük oteliyle, tiyatrosu bulunmaktaydı. Tiyatronun,
genellikle düğünlerin yapıldığı büyükçe bir de dans salonu vardı ki, burada her
yıl Ermenilerle Elenler birlikte, başka halklardan insanların da katıldığı bir
dans şöleni düzenlemekteydiler.
Kaynak: XV. Yüzyıldan 1915’e Günümüz Türkiye’sinde
Ermenilerin Ticari-Ekonomik Faaliyeti Toplu belgeler, derleyen: Khaçadur
Dadayan, «Gasprint» Yayıncılık, Yerevan, 2012
Resim: houshamadyan.org
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.