İstanbul Ticaret Üniversitesi Öğretim Görevlisi Bekir Tank,
Türkiye'de dindar toplumun Ermeni meselesine bakışını değerlendirdi… Ve
günümüze geliyoruz… Bildiğiniz gibi yüzyılı aşkın bir süredir gerek
atalarımızın ve gerekse bizim gündemimizi işgal edegelen bir Ermeni Meselesi
var. Hiç kimsenin inkâr edemeyeceği cinayetler, saldırılar, gasp ve hırsızlık
olayları söz konusudur. Kendi kaynaklarımız, yani Osmanlı arşivleri de bunu
gizlemiyor zaten. Burada Müslümanca bir duruş sergileyip İslam ile örtüşmeyen
eylemleri mahkûm etmek gerekirken, kimi Müslümanlar –yukarıdaki Hakem Olayı
örneğinde de olduğu gibi- inançlarının hilafına tavırlar ortaya koyabiliyorlar.
Ermeni Meselesi denince, bir iki kişinin veya üç beş bin kişinin değil, yüz
binlerce kişinin ölümünden söz ediyoruz. Bunların binlercesi mutlak surette
masumdur, çünkü kadın, yaşlı ve çocuklar. Belki
Ermenilerin sayısı kadar Müslümanların da bu kirli savaşlarda şehit edilmiş
olmaları Ermenilere yapılan zulümlere bir meşruiyet kazandırmaz. Yani
Müslümanca duruş dini ve milli aidiyetine bakmaksızın zalimin karşısında ve
yine aynı hassasiyetle mazlumun yanında olmakla yükümlüdür!
(Bekir Tank)
***
İstanbul Ticaret Üniversitesi Öğretim Görevlisi Bekir Tank,
Türkiye'de dindar toplumun Ermeni meselesine bakışını değerlendirdi.
ELİF NAİME ARSLANOĞLU – CÜNEYT KESKİN – HULUSİ KÖSE / ADİL
HAFIZA İNSİYATİFİ
Hocam ilk olarak Müslümanların Ermeni sorununa bakışlarından
bahsedelim isterseniz...
Müslümanların ciddi sorunlarından biri, bazı konular
hakkındaki duruşları kadar bazı sorunlar karşısındaki tepkilerinin de
Müslümanca olmayışıdır. Yani İslam’ın o konudaki hükmüne-hükümlerine teslim
olmaları gerekirken, o hükmü-hükümleri kendilerine göre yorumlama veya uygulama
yoluna gitmişlerdir.
Müslümanların “Müslümanca olmayan” tepkilerine veya
duruşlarına bir örnek verebilir misiniz?
Önce tarihimizden bir örnek verelim kısaca. Her Müslüman
ayrıntılarıyla bilmezse dahi, ümmetin meşru dördüncü halifesi olan İmam Ali ile
Muaviye arasında savaş olduğunu ve dolayısıyla bazı sorunlar bulunduğunu bilir.
Dikkat edin, savaş var, herhangi basit bir sorun değil! Öte yandan inancımızın
“iki Müslüman topluluğun birbiri ile savaşmasını” nasıl gördüğünü ve taraflar
hakkındaki hükümleri var önümüzde.
Yine İmam Ali ve Muaviye ile doğrudan bağlantılı Hakem
Olayı. Müslümanların bu iki konuya bakışlarının Müslümanca olduğunu
söyleyebilir miyiz?
Adı geçen savaş ve Hakem Olayı hakkındaki tavırları,
duruşları ve dolayısıyla verdikleri hükümler Müslümanca olmayan Müslümanlara
örneğin, aynı savaşın tarafları olarak İmam Ali ile Muaviye’yi değil de Ali ile
Veli olarak anlatıp kendilerine hükümlerinin ne olduğunu sorarsanız, istisnasız
hepsinin de Allah’ın bu konudaki hükmü söyleyeceğinden şüphem yok! Aynı durum
Hakem Olayı için de geçerli. Böyle bir olayın İmam Ali’nin vekili Musa El-Eşari
ve Muaviye’nin vekili Amr Bin As arasında değil de Musa El-Eşari’nin yerine
Metin ve Amr Bin As’ın yerine Aydın isimlerini kullanıp, ikisinin yaptığı
antlaşma ve bu antlaşmadan sonra verdikleri kararı İslam’ın hükümlerine göre
değerlendirmelerini isteyen. Yine hepsinin vereceği karar aynı olacaktır!
“MÜSLÜMANCA DURUŞ SERGİLEMELERİNİN ÖNÜNE GEÇİYOR…”
Ancak, tekrar ve üzülerek belirtelim ki, bazen kişilerin
sıfatları ve konumları ve bazen de vatan, aile, akraba, aşiret ve aidiyet gibi
etkenler Müslümanların Müslümanca duruş sergilemelerinin ve hüküm vermelerinin
önüne geçebiliyor. Uzadı, ama buna da bir örnek verelim. İslam’a göre
kundaktaki bir çocuğu öldürmenin hiçbir haklı gerekçesi olabilir mi? öldüren
kişi şüphesiz bir şekilde katil değil mi? Ama bakıyorsunuz, katilin konumu ona
“katil” demeyi engelleyebiliyor. Hatta bu cinayetlerini fetvalarla dahi
meşrulaştırabiliyorlar.
Ve günümüze geliyoruz… Bildiğiniz gibi yüzyılı aşkın bir
süredir gerek atalarımızın ve gerekse bizim gündemimizi işgal edegelen bir
Ermeni Meselesi var.
Hiç kimsenin inkâr edemeyeceği cinayetler, saldırılar, gasp
ve hırsızlık olayları söz konusudur. Kendi kaynaklarımız, yani Osmanlı
arşivleri de bunu gizlemiyor zaten. Burada Müslümanca bir duruş sergileyip
İslam ile örtüşmeyen eylemleri mahkûm etmek gerekirken, kimi Müslümanlar
–yukarıdaki Hakem Olayı örneğinde de olduğu gibi- inançlarının hilafına
tavırlar ortaya koyabiliyorlar.
“MÜSLÜMANLARIN DA BU KİRLİ SAVAŞTA HAYATINI KAYBETMELERİ
ZULÜMLERİ MEŞRULAŞTIRMAZ”
Ermeni Meselesi denince, bir iki kişinin veya üç beş bin
kişinin değil, yüz binlerce kişinin ölümünden söz ediyoruz. Bunların binlercesi
mutlak surette masumdur, çünkü kadın, yaşlı ve çocuklar. Belki Ermenilerin
sayısı kadar Müslümanların da bu kirli savaşlarda şehit edilmiş olmaları
Ermenilere yapılan zulümlere bir meşruiyet kazandırmaz. Yani Müslümanca duruş
dini ve milli aidiyetine bakmaksızın zalimin karşısında ve yine aynı
hassasiyetle mazlumun yanında olmakla yükümlüdür!
Bir de sayılara da takılmamak gerekiyor. Elbette sayı
arttıkça acı ve dolayısıyla zulmün boyutu da o derecede artıyor, ama asıl olan
haklılık ve haksızlık.
“MÜSLÜMANLAR OLARAK ERMENİ MESELESİYLE İLGİLİ DURUŞUMUZ
SORUNLUDUR”
Yani niceliğin önemi yoktur…
Evet, evet. Yani biliyorsunuz, haksız yere öldürülenlerin
sayısı ne kadar artarsa, vahşet ve günah da o kadar artmış olur. Müslümanların
genelinin aslında vicdanen bunun rahatsızlığını duyduklarını söyleyebiliriz.
Ama sesleri daha yüksek çıkanlar veya sesleri daha fazla duyulanlar genelde bu
zulümleri onaylayanlar olmuştur. Yaşanan bu büyük felaketin bir de duygusal ve
psikolojik yönleri var. Mesela, o zamanki olayları okuyorsunuz; “Ermeniler bir
köyü basmışlar, çoluk-çocuk, kadın-erkek ve genç-yaşlı demeden yakaladıklarını
öldürmüşler.” Okuduğunuzda bile bir taraftan içiniz yanıyor diğer taraftan
faillere karşı öfkeniz kabarıyor. Başka bir sayfada veya kitapta bu defa
Müslümanların Ermenilere yönelik benzer bir eylemini okuyoruz. Bunda da
öldürülenler arasında çocuk, kadın ve yaşlı olmasına rağmen bazılarımızın
tepkisi Müslümanca olmuyor, olamıyor! Kimimiz nefsine yenik düşerek; “oh olmuş,
ettiklerini bulmuşlar” diyebiliyor. Kısaca söylememiz gerekirse, Müslümanlar
olarak Ermeni Meselesi ile ilgili duruşumuz da sorunludur.
“DEVLETİN RESMİ SÖYLEMİNİN DE PAYI VAR”
Bunda devletin resmi söyleminin de bir payı var şüphesiz.
Çünkü bu söylem, olup bitenlerin çoğunu mümkün olduğunca inkâr etmekte ve
tıkandığı yerlerde ise, “önce Ermeniler ve Türkler de kendilerini savundu”
diyerek noktayı koymaktadır. İşte Müslüman’ın ne kadar duyarlı olduğu burada
kendisini gösterir. Birinin senin çocuğunu öldürmesi, senin de onun çocuğunu
öldürme hakkını vermez sana. Fail, yani katil kim ise, ceza da sadece ona
olmalı. Aksi halde yapılanların adı cinayet olur.
Olayları kimin başlattığı konusu da bu tür yargılara bir
gerekçe olmuyor mu?
Maalesef oluyor. Bir tarafın olayın başlatıcısı olması,
sorunun devamı boyunca her zaman haksız olduğu anlamına gelmez. O dönemleri iyi
incelemek gerekiyor. Şahsen benim de yaptığım araştırmalardan vardığım sonuç
şöyle: O dönemde, yani 1870’li yıllarda devlet bölgede güvenliği
sağlayamamaktadır. Bu boşluğu kötüye kullananlar irili ufaklı çeteler kurarak
eşkıyalığa başlamışlardır. Bu çetelerin amacı hırsızlık, gasp ve talandı. Bunun
için cinayet bile işliyorlardı. Dini bir amaçları yoktu, ama dini, ailevi,
aşiret ve milliyet gibi özellikleri kullanmaktan da geri durmazlardı.
“RUS AJANLARI DA BÖLGEDE”
Bu esnada Rus ajanlarını da görüyoruz bölgede. Biricik
görevleri toplumu birbirine karşı kışkırtmak idi. Ermenilere karşı yaptıkları
eylemi Kürtlerin üzerine, Kürtlere karşı yaptıkları bir eylemi de Ermenilere
yüklüyorlardı. Bir eylem, iki eylem derken, artık olaylar önü alınamayacak
şekilde arttı.
Bence kimin veya hangi tarafın olayları başlattığından
ziyade, faillerin haklı mı veya haksız mı olduklarıdır önemli olan. İlk
eylemleri Ermenilerin gerçekleştirmiş olmaları karşı eylemlerin, yani
misillemelerin gayri meşru olmasını gerektirmez.
HZ. ÖMER’İN ERMENİLERE VERDİĞİ EMANNÂME
Aslında Ermenilerle ilişkilerimiz 1071 ve 1915 ile sınırlı
değildir. Hicrî 15. yılda, 637’de Hz. Ömer Kudüs’te aralarında Ermeniler’ in de
bulunduğu gayr-i müslimler için bir Emannâme veriyor. Meseleye bu noktadan
bakarsak İslam’ın ilk dönemlerindeki ilişkileri nasıl değerlendirmeliyiz?
Hz. Ömer’in aslında burada yaptığı İslam’ın tanıdığı insanî
hakkı bir idareci olarak hak sahiplerine teslim etmek ve o hakka riayet
etmektir. Diğer bir ifade ile Hz. Ömer burada Müslümanca davranmıştır.
Müslümanlar Müslümanca hareket ettikleri zamanlarda Müslümanlardan kaynaklanan
sorunlar, sıkıntılar yaşanmamıştır. Çünkü siz Allah’ın emrettiği gibi,
insanların inanç, ırz, nesep (soy) akıl ve mülkiyet haklarını gözettiğiniz
sürece sizden kaynaklanan sorunlar olmaz.
İslam’ın aynı zamanda kavmiyetçiliğe karşı da çok net ve
keskin bir duruşu var. Hem ayetlerin vurgusu hem Peygamber Efendimiz'in 632
yılındaki Veda Hutbesi’nde geçen maddelerden biri olması konunun İslam ve
insanlık açısından önemini de gösteriyor.
Ayette açıkça “Sizin dininiz size, benim dinim bana”
deniliyor. Ve bir başka ayette de “ En mükemmel din benimdir.” buyuruluyor. Bu
mükemmellik ancak hikmet ve güzel söz ile paylaşmaktan geçiyor. Aksi halde
baskı yoluna gidildiği takdirde dinin mahiyetini görmezden gelinmiş olur.
Gayri Müslim olmaları nedeniyle istedikleri yerlerde iskân
etmelerine, istedikleri meslekleri icra etmelerine ve ticaret yapmalarına
getirilen sınırlamalar var mıydı?
Tam aksine… bir defa Müslümanların iskân politikaları da
kesinlikle asimilasyon amaçlı değildi, güvenlik amaçlı idi. Balkanlar’a
götürdükleri Müslümanlarla bile böyle bir şeye tevessül etmediler. Bir de iskân
ettirme ile hiçbir zaman bir topluluğun bütünü hedef alınmamıştı. Bunun biricik
istisnası Osmanlı Devleti’nin son on yılında yaşandı. Ki o da Ermeni Tehciridir
biliyorsunuz.
Aynı dönemdeki Avrupa’ya baktığımızda, mezhebi dayatmalardan
gettolara mahkûm etmelere ve ticari alandaki sınırlamalara kadar birçok gayri
insani uygulamanın olduğunu görüyoruz.
Mesleklerin icrası… Zanaatın da belki çoğunluğu yine gayri
Müslimlerin elinde idi. Anadolu’da hala ayakta olan eserlerin belki de çoğu
gayri Müslimler tarafından yapılmıştır.
Dini makamlar ve saltanat makamı hariç –ki oraya Müslüman
bile olsa, hanedan ailesi dışında kimse gelemezdi- diğer makamların hepsi gayri
Müslimlere de açıktı. Ne kadar uygulandığı ayrı bir konu, ama aranan başlıca
şartlar liyakat ve ehliyet idi.
Ve ticaret ile ekonomi konusu… Osmanlı Devleti’nde ticaretin
gayri Müslimlerin elinde olduğu bilinmeyen bir şey değil! Müslümanların bundaki
payı yanılmıyorsam %30’u geçmezdi.
İthalat-ihracat dâhil yurtdışında ticaret yapanların da yine
büyük çoğunluğu gayri Müslimlerdi. Buna çok çarpıcı bir örnek vereyim.
Avusturya Devlet arşivinde bulduğum 1766 tarihli geniş bir rapordaki
bilgilerdir. O tarihte Avusturya Macaristan İmparatorluğu’nun başkenti olan
Viyana’da 268 kişi Osmanlı Vatandaşı kimlikleriyle ticaret yapmaktadır.
Bunların dini aidiyetleri ile aslen nereli oldukları ve hangi alanlarda ticaret
yaptıkları hakkındaki bilgilere de yer verilmiştir.
268 kişiden 134’ü hakkında sadece isimleri ve nereli
oldukları yazılıdır. Diğer 134 kişiyi de dini ve milli aidiyetleriyle birlikte
vermiştir. Buna göre; 13 Türk, 18 Türk (Osmanlı) Yahudisi, 21 Ermeni ve 82
Yunan. Dikkat edilirse, bu tüccarların sadece %10’ Türk.
Yalnız İttihat-Terakki Dönemde gayri Müslim tüccarlara
yönelik keyfi uygulamalar göze çarpmaktadır. İttihat ve Terakki zaten
varlığıyla da Osmanlı Devleti’nin tarihi ve bütünlüğü içerisinde kara bir leke
gibi gözükür.
Sorunları olması nedeniyle Ermenilerin mücadelelerinin haklı
yönü yok muydu?
Sorunların çözümü için başvurulan yöntemler sorun oldu.
Kaldı ki o aralar sorunları olanlar sadece Ermeniler değildi! Kürtlerin ve
Arapların sorunları da Ermenilerinkinden az değildi Bütün sorunların kaynağı da
otorite boşluğundan doğan güvensizlik idi.
Devlete gelince… Devlet bu konudaki zafiyetini ve
sorumluluğunu kabul ediyordu. Sorunu çözmeye yönelik attığı adımlar da diğer
ülkeler tarafından akamete uğratılıyordu. Çünkü çıkarlarına uymuyordu.
Tekrar Soykırım konusuna dönersek…
Soykırım konusu 1965’lerde ilk olarak dillendirildi bildiğim
kadarıyla. Bir de olaylar kendi bağlamlarından çıkarılarak konuşulup
değerlendiriliyor. Bütün bunlarla birlikte Güenther Levi’nin de ifadesiyle
“tarihin siyasallaştırılması” gibi bir sorun da var.
Bugüne kadar taraflar 1915 olaylarını -hem de öncesi ve
sonrasıyla birlikte ve dahi bütün yönleriyle birlikte- ne ayrı ayrı ve ne de
birlikte konuşup tartışmış değiller. Kendileri “yaşananlar soykırımdır” ve
“yaşananlar soykırım değildir” diye kutuplaştıkları gibi, bu meselede ağzını
açan herkesi de bu iki seçenekten birine zorluyorlar. Ben bu konuda Güenther
Lewy’nin düşüncesine katıldığımı söylemekle yetineyim.
Öte yandan kimden olursa olsun, her türlü cinayeti, gaspı ve
hırsızlığı inancımızın hükümleriyle yargılıyoruz. Dolayısıyla bizim nazarımızda
haksız yere bir canı öldürenler dünyadaki canları öldürmüş gibidir. Kaldı ki bu
savaşlarda her iki taraftan da haksız yere öldürülen yüzbinlerce insan var.
ÇANAKKALE’DE OSMANLI ERMENİLERİ DE OSMANLI SAFLARINDAYDI
Tarihimiz için çok önemli gelişmelerden biri de Çanakkale
Savaşı’dır. Çanakkale’de yüzlerce gayr-i müslim Osmanlı’nın yanında
savaşmıştır. Hatta bunların içerisinde Osmanlı ordusunda görev yapan Ermeni
doktorlar ve askerler var. Galatasaray Lisesi’ndeki Ermeni öğrenciler de
Çanakkale’ye ve diğer cephelere savaşmaya gidiyorlar.
Hatta Balkan Savaşları’nda bile Ermeni tüccarlar Osmanlı’ya
yardım ediyor. Düşünün, bir taraftan Antranik Paşa gönüllü Ermenilerle
Bulgarların safında Türklere karşı savaşıyor, diğer taraftan İstanbul’da Ermeni
tüccarlar devlete ciddi yardımlarda bulunuyorlar.
Zaten Ermenilerin kendi içinde böyle bir çelişki hep
olageldi. Öyle ki sorunları devlet içinde kalarak ve Türklerle birlikte
çözmekten yana olanların kimisi çeşitli yöntemlerle sindirilirken, kimileri de
öldürüldüler. Bunlardan biri de 1904’te öldürülen Aktamar Kilisesinin papaz
vekili Arsen Vartabet’tir. Taşnak militanları kafasını keserek infaz ediyorlar.
Bana göre Ermeniler bir maceraya bilinçli bir şekilde
sürüklendiler. Lepsius’un bir itirafı da bu düşüncemi destekliyor. Ermeni
sorunu dendiğinde dünyaca tanınmış Johannes Lepsius şöyle der; “hiç kimse
Hristiyan güçler kadar Ermenilere zarar vermedi.”
Yine bununla ilgili olarak özellikle 1920’den sonra bu
olaylar tarihî sürecin yanlış yorumlanmasına yol açtı? Mesela Anadolu’da Ermeni
kelimesi bile olumsuz bir karşılık bulabiliyor. İslam’ın bu konuda ortaya
koyduğu net bir tavır varken, özellikle dindarların bu noktaya nasıl geldiğini
söyleyebiliriz? Ve Müslümanların bu algılarını değiştirmeleri için ne yapmaları
gerekiyor?
Yukarıda da belirttiğimiz gibi, üretilen birçok korkunun
yanında bir de “ülke çıkarları” ve milli çıkarlar” gibi uğrunda fedakârlık
yapmamız gereken yeni değerler de üretildi. Cumhuriyet’ten sonra Türkiye’de en
fazla zulüm görenler Müslümanlardır, Müslümanca yaşamaya çalışanlardır. Bir de
tabii ki Kürtler. Bu gün devlet her ikisiyle de yeni yeni barıştığı için bir
normalleşme var. Müslümanların Ermenilere bakışlarındaki çarpıklık da devletin
bu baskılarının bir sonucudur.
Sözüm ona Türk Milliyetçiliği yapan rejim, belki de bilinçli
bir şekilde en büyük kötülüğü Türklere yapıyordu. Çünkü zaten egemen güç
olmaları nedeniyle Türklerin milliyetçiliğe ihtiyaçları yoktu ki! Atatürk’ün
ilkelerinin uygulamaları da haddizatında toplumu sahip olduğu farklı
dinleriyle, dilleriyle, kültürleriyle ve diğer bütün özellikleriyle
içselleştirmeyi değil, hemen hemen hepsini birinci aşamada inkârı ve ikinci
aşamada ise kendi potasında eritmeyi hedefliyordu.
Sonuç, on binlerce masum insanın ölümü, sıkça yapılan
darbeler, yakılan köyler ve daha nice vahşetler oldu. Bütün bunlardan dolayı
Müslümanların zaman zaman yanlış düşünmeleri ve yanlış duruş sergilemeleri
belki mazur bile görülebilir. Çünkü bir travma yaşadılar.
Bu süreçte toplumu dönüştürmesi gereken âlimler ve aydınlar
da ya bir şekilde tasfiye edildiler veya rejimin hizmetinde olacak şekilde
dönüştürüldüler. Harf devrimi ise başlı başına toplumun hafızasına indirilmiş
bir darbe idi. Hafızası yara almış bir toplumun her konuda sağlıklı mümkün
değil.
Zaten yeni nesil de geçmişinden habersiz yetiştiriliyordu.
Veya onların bildirdiği kadarını ancak bilebilecekti.
“İNKILAP DERSİNDEN ŞİKÂYETÇİYİM, YAKIN TARİH DERSİ
KONULMALI”
Şu an bile ortaöğretim İnkılap Tarihi kitaplarında
Ermenilerin hain olduğuna, arkadan vurduklarına dair ibareler yer almakta…
Ben de şahsen üniversitede Atatürk İlkeleri Ve İnkilap
Tarihi dersini veren bir hoca olarak bu dersin içeriğinden şikâyetçiyim. Bana
göre içeriği itibariyle bir beyin yıkama dersidir bu. Dersi müfredatına göre
anlatmak bir insanlık suçudur bana göre. İnanıyorum ki, vicdan sahibi hocalar,
öğretmenler de bu konuda hassaslar ve müfredatı dikkate almıyorlar.
Yeri gelmişken söyleyeyim, bence bu ders bir an önce
kaldırılmalı ve yerine Türkiye Tarihi veya Yakın Tarihimiz gibi bir ders
konulmalıdır. Yakın tarihimizi sağlıklı bir şekilde öğrenmemiz için bu
değişiklik şart!
Ancak bu tür köklü çözümlerle belirttiğiniz vahim
yanlışların, düşmanlıkların ve ithamların önüne geçebiliriz.
“YENİ TÜRKİYE GÜÇLENDİKÇE…”
Son 10 yıldır aslında Türkiye’de hızlı bir değişim süreci
yaşanıyor. Kürt açılımı, Dersim özrü ve 1915 olayları ile ilgili taziye mesajı
Yeni Türkiye için küçük adımlar gibi görünse de, aslında eski dönemlere göre
çok büyük gelişmeler olarak tam karşımızda duruyor. 1915 ile ilgili olarak
bundan sonraki adımda siz ne bekliyorsunuz?
Yeni Türkiye’yi attığı bu adımlarla yeni emekleyen bir
çocuğa benzetebiliriz. Dediğiniz gibi, küçük gibi görünseler de aslında her
biri devrim gibi adımlardır. Bana göre Türkiye korkularını yendikçe önünü daha
berrak bir şekilde görecektir. Korkulardan ikisi bildiğiniz gibi irtica adı
altında İslam ve dolayısıyla Müslümanlar ve diğeri de bölücülük adı altında
Kürtler idi. İkisi ile de barışmak için somut adımlar attı. Bu süreç devam
ederken Dersim’deki ayıbını, zulmünü kabul etti. Bu da yetmedi, Ermeniler için
taziyede bulundu. Yeni Türkiye güçlendikçe, palazlandıkça, inanıyoruz ki
insanlık adına yeni adımlar da atılacaktır.
Bu yolculuğunu insanî temeller ve değerler üzerinden devam
ettirirse, hem geçmişteki hatalarını bir bir görebilecek ve hem de bunun bedeli
ne ise onu ödemekten korkmayacaktır! Onun için demem o ki, Ermeniler de Türkler
de ölen atalarının hatırına kırmızı çizgilerinin üzerinden birbirilerinin elini
sıkmalılar. Bunlar elbette ki konuştuğumuz gibi kolay olmayacak. Çünkü her biri
diğerinin elinde kendi atalarının pak kanını görüyor.
O zaman Başbakan olan Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın taziyesi
asıl “ülke çıkarlarının” veya “milli çıkarların” ancak ve ancak insani haslet
ve davranışlarla korunabileceğinin bir ifadesi oldu. Bu ve benzeri erdem
adımlar karşıdakilerin de insani duygularını harekete geçirir.
Dikkat edilirse, düne kadar kimi insanların Ermeniler için
rahatça söyledikleri, “ihanetlerinin bedelini ödediler” gibi sözler artık tarih
oldu. Bunun yerine, “demek bizim atalarımızın da hataları ve suçları vardı”
şeklinde düşünmeye başlıyorlar. Bütün bunların Ermenilerin cenahında da er yada
geç olacağı kesindir. Çünkü vicdan ve insani hassasiyet bunu gerektiriyor.
Yine yeni dönemle ilgili Türkiye’nin iki tarafın da
katılacağı bir tarih komisyonu kurulmasına ve arşivlerin açılmasına dair somut
bir önerisi oldu. 2015 yaklaşırken, hem Türkiye’de hem Ermenistan’da hem de
uluslararası medyada bu konu sıklıkla tartışılırken başka neler yapılmalıdır?
Arşivlerin açılmasının psikolojik bir rahatlığı olur.
Tarafların birbirileri hakkındaki iddialarının bir kısmını ortadan kaldıracağı
gibi, bir tabunun daha yıkılmasını da sağlamış olur. Bununla birlikte her
birinin diğeri hakkındaki, “bazı belgeleri saklıyor” türündeki iddiaları
geçerliliğini korur, ama bu iddialar açılan yolu tıkayacak kadar etkili olmaz
artık.
“BÜYÜK OLAN İLK ADIMI ATANDIR”
Eskiden Türkiye'nin hem Osmanlı’dan tevarüs eden hem de
Cumhuriyetle beraber yaşadığı problemleriyle ilgili olarak sürekli bir inkâr
politikası izlenirdi. Ancak şimdi açık bir şekilde yüzleşme söz konusu
edilebiliyor. Peki, yüzleşmeden sonraki adım ne olmalıdır ki bu mesele kendi
yatağını bulsun?
Ermeni meselesinin artık sadece devletlerarasında
konuşulması yeterli değildir. İki toplumun sanatçıları, tüccarları vs.
birbirileri ile irtibata geçmek için çeşitli vesileleri devreye sokmalılar.
Biri diğerini beklemeden kendisi harekete geçme erdemini göstermeli. Bu gibi
hayırlı işlerde büyük olan, ilk adımı atandır.
Üçüncü ülkelerden bazılarının soykırımı tanımalarının ve
diğerlerinin timsah gözyaşları dökmelerinin yaramıza kesinlikle merhem
olmayacağını artık hem Türkler ve hem de Ermeniler olarak bilmeliyiz. Onlar
kendi çıkarlarını esas alan girişimleri; söylem ve eylemleri yaramızı ancak
kanatır. İnsani katkılarını kabul edelim, ama ötesi için kendilerine, “gölge
etmeyin, başka ihsan istemiyoruz” diyebilelim.
Bunun için çözümü Londra’da, Berlin, Washington, Moskova ve
Paris’te değil, Ankara’da ve Erivan’da aramak gerekir!
“DİNDARLAR BU KORKULARI YENİ YENİ AŞIYORLAR”
Peki dindar çevrenin ne yapması lazım?
Dindarlar da bu korkuları yeni yeni aşıyorlar. Dikkat
ederseniz, düne kadar Kürt kelimesi bölücülükle eş anlamlı idi. Ermeniler ve
Yunanlılar milli düşmanlarımızdı. Ama Yeni Türkiye zihinlerin daha bir
özgürleşmesine de katkıda bulunuyor.
Dindarlar da bu arada yeni yeni kendi kaynaklarıyla doğrudan
tanışıyorlar. Görebildiğimiz kadarıyla diyanetin tasallutu kırıldığı gibi,
diyanetin kendisi de devletin dinini değil, Allah’ın dinini vazetme çabasında.
Bütün bunlar doğal olarak Müslümanları da sağlıklı düşünmeye sevk ediyor.
Bir insana sırf insan olduğu için değer vermek yerine, bir
gruba ait olduğu için değer vermek ya da vermemek anlayışı ne Müslümanca ne de
ahlaki değerler seviyesine uygun bir davranış. Yani insanî olanı savunmada bile
belli bir gruplaşma yaşıyoruz sanki hocam...
Doğrudur. Örneğin, Türkiye'de 1990lı yıllarda yaklaşık 3000
tane köy yakıldı veya boşaltıldı. O yanık kokularına ya da insanların attığı
çığlıklara şahit olduk. Ama çoğumuz gözlerini kulaklarını ve ağızlarını
kapatmayı yeğledi.
Ne o zamanki basında, ne Müslüman cemaatlerin vaz u nasihat
halkalarında, ne kürsülerde saatlerce süren heyecanlı ve ağlamaklı nutuklarında
da bu konularla ilgili bir kelime dahi olsun duymadık. Devletin yaptığı
zulümlere karşı Müslümanca bir duruş sergilemek yerine, o zulümleri
meşrulaştıranlar az değildi; PKK’yi tekfir etmeleri veya terörist demeleri
yetiyordu devletin zulümlerine meşruiyet kazandırmak için.
Fakat aynı Müslümanlar dünyanın diğer ucundaki Müslümanlar
için gerçekten ellerinden geldiğince yardım etmekten de geri durmuyorlardı.
İşte bütün bunlar bizim çelişkilerimizdir.
Bir taraftan bazı konuları bayraklaştırırken diğer taraftan
da bilerek veya bilmeyerek görmezden geldiğimiz şeyler olmuştur. Bir yandan da
bunlarla mücadele etmemiz gerekiyor.
“HERKES KENDİ KURBANLARINA AĞLAR DURUMA GELMİŞ”
90-100 yıllık devlet politikasının sonunda öyle bir noktaya
gelmişiz ki herkes sadece kendi kurbanlarına ağlar duruma gelmiş.
Müslümanların mevcut durumu ile ilgili bir özeleştiri
yapacak olursak, şunu söylemeliyiz. Bizim âlimlerimizin bırakalım Kürt,
Filistin ya da Ermeni meselelerini, millî denilecek konularda bile bir araya
geldikleri görülmüş bir şey mi?
Hangisine şeyhe, hangi cemaatin önderine ve hangi âlime
sorarsanız, başörtüsünün Allah’ın bir emri olduğunu söyler size. Müslümanlar
onlarca yıl bunun mağduriyetini ve zulmünü yaşadıkları halde, vicdanlarının
sızısıyla ve bildiklerinin kendilerine yüklediği sorumluluk ve yükümlülükle bir
araya gelen şeyhlerimiz, âlimlerimiz, cemaat liderlerimiz ve kanaat
önderlerimiz oldu mu? İstisnaları elbette ki var, ama geneli anlattığımız gibi.
Bu durum bir çeşit zillet halidir. Bir âlimin zor şartlarda bile olsa ruhsatı
değil, azameti tercih etmesi gerekir. Ama âlimlerimizin, cemaat önderlerimizin
ve şeyhlerimizin büyük çoğunluğunun sıradan meseleler için bile maalesef böyle
bir dertlerinin olmadığını gördük, görüyoruz!
Öncüleri böyle olan bir toplumun da içinde olacağı hal
yaşadığımız gibi olur.
Mesela, 20 yıl kaldığım Avrupa’da bakıyorsunuz duruşlarıyla,
fikirleriyle ürettikleri çözümlerle hükümetlere de topluma da yol gösterecek
kadar donanımlı şahsiyetler, aydınlar, filozoflar var. Türkiye’de bunu
görebiliyor muyuz? İnsan hakları ve temel özgürlükler gibi alanlarda
düşünceleriyle ve ürettikleri çözümlerle Hükümeti geçen kaç düşünürümüz,
aydınımız ve filozofumuz var? Örneğin, bunlardan kaç kişi bu özellikleriyle
Sayın Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı bu konularda daha bir besleyebilecek
donanımdadır?
“ZALİMİN VE MAZLUMUN DİNLERİ VE MİLLİYETLERİ NE OLURSA OLSUN,
ZALİMİN KARŞISINDA OLMALIYIZ”
Ermeni meselesinde sınıfta kaldık diyebilir miyiz hocam?
Bence bu insanlık meselesinde sınıfta kalmaktır. Ermeni
Meselesi bunun bir parçasıdır. Zalimin ve mazlumun dinleri ve milliyetleri ne
olursa olsun, bizim için asıl olan mazlumun yanında ve zalimin karşısında
olmaktır. Aksi halde kaybedenlerden oluruz. Ahiretimizden zaten vazgeçemeyiz
ama dünyevî olarak da daha müreffeh olabilmemiz için bu şarttır.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.