Çeviren Ayşe Günaysu
Ermeni Liderler Celal Beye Cevap Verdi - 17 Ekim 1915
Morgenthau Katliamların Yeniden Hız Kazandığını - Bildiriyor - 12 Ekim 1915
Vilayetler İçin Hiçbir Şey Yapamadı - 10 Ekim 1915
Ermenilere Yapılan Mezalimi Savunuyor - 10 ekim 1915
Yapılan Hesaplara Göre 800.000 Ermeni Yok Edildi - 7 Ekim
1915
Van’da Türklerin Başında Bir Alman Vardı - 6 Ekim 1915
Hükümet Ermenistan İçin Uyarıda Bulundu - 4 Ekim 1915
Ermenistan’dan Korkunç Mezalim Haberleri - 4 Ekim 1915
Katliamların Önlenmesi için Bernstorff'tan Destek İstendi
- 1 Ekim 1915
Türkler Ermeni Devlet Yetkililerini Öldürdü - 30 Eylül
1915
Bölüm I Bölüm II | Bölüm III | Bölüm IV | Bölum V
ERMENİ LİDERLER CELAL BEYE CEVAP VERDİ
Türk Konsolos’un katliamları inkar eden sözlerinin baştan
aşağı gerçek dışı olduğunu söylediler.
VAN’DAKİ ÇARPIŞMALARLA İLGİLİ AÇIKLAMA YAPTILAR
“Orada Hıristiyanlar canlarını kurtarmak için kendilerini
savundular” -----
Protesto Toplantısı Bugün Century Theater’da
17 Ekim 1915
Ermenilerin Birleşik Devletler’deki önde gelen örgütü
Ermenilerin Genel İlerici Derneği Başkanı Dr. M. Simbad Gabriel ve Amerika’daki
Ermeniler Birliği’nden Arshag D. Mahdesian, Osmanlı devletinin New York’daki
başkansolosu’nun THE TIMES’a verdiği demece karşı dün bir cevap yayınladılar.
Başkonsolos Ermeni Mezalimine Karşı Amerikan Komitesi’nin yayınladığı raporu
uydurma olarak nitelemiş ve Türklerin
Ermenilere karşı almak zorunda kaldıkları önlemlerinin nedeninin Ermenilerin
düşmanca faaliyetleri olduğunu belirtmişti.
Mr. Mahdesian başkonsolosun söylediklerinin baştan sona
gerçekdışı olduğunu ve “Celal Bey’in kendi memleketini son yüzyıllarda bütün
bir ırka karşı işlenmiş en korkunç mezalimin suçundan aklamak için gösterdiği
beyhude bir çaba”dan ibaret olduğunu belirtti.
"Celal Bey [Büyük Britanya Parlamentosu’nda]
milletvekili olan Noel Buxton’ın Van’a yaptığı ziyaretten bahsediyor. Ancak
kendisi de bunun gerçek dışı olduğunu bildiği halde, bu ziyaretin mevcut savaşın başlamasından
sonra yapıldığını ve Noel Buxton’un Türk hükümetine karşı bir ayaklanma
başlatmaya çalıştığını iddia ediyor. Gayet kurnazca bir şekilde yaşananları
gerekçelendirmek için kullandığı bu ziyaret gerçekte 1914’ün başlarında,
savaşın başlamasından aylar önce gerçekleşmişti ve bunu en iyi Celal Bey bilir.
Ve elbette Mr. Buxton’ın savaş öncesinde, ya da savaş sırasında ya da herhangi
bir zamanda ayaklanma başlatmak gibi bir niyeti olmamıştır.”
İsimler neden
kamuoyuna açıklanmadı?
"Celal Bey bir de, Piskopos Greer, Cardinal Gibbons,
Haham Wise, Oscar S. Straus ve Cleveland H. Dodge gibi kişilerin yer aldığı
komitenin, Türklerin bugün Osmanlı İmparatorluğu’nda Ermenilere karşı
sürdürmekte olduğu mezalime ilişkin bilgileri kendilerine ulaştıranların
isimlerini neden açıklamadığını soruyor. Hemen söyliyeyim: Çünkü komite bu
isimleri açıklasaydı, Celal Bey’in hepsini Türkiye’ye telgrafla bildireceğini,
bunun da isimleri verilen herkesin ölümü
ya da işkenceye tabi tutulması anlamına geleceğini biliyor.
“Mezalim Komitesi’nin raporu ne kadar korkunç olsa da, şu
anda yaşananların tüm dehşetini yansıtmıyor.
Örneğin raporda genç kızların kollarının bacaklarının kesildiğini,
sakatlanmış bedenlerini, kolları, bacakları ve gövdelerine kilosu “bir metelik”
yazılı halde pazarlarda satışa çıkarıldığı yazılmamış. Bir metelik Amerika’da
bir senttir. Bu, Türklerin Ermenileri terrörize etmek için yaptıkları şeylerden
yalnızca birisidir ve bunlar Harput’ta, Hacin’de, Malatya’da ve diğer yerlerde
yaşanmıştır. Bu bilgi bize kesinlikle güvenilir kaynaklardan ulaşmıştır.
"Dahası raporda Van’ın ‘pis Ermeni’ mahallesinin bombardımanı için
Türklerin verdiği emrin altında bir Alman subayının imzasının olduğu,
bombardımanın özellikle şehrin Ermeni kesimini ve Amerikan misyonerlerinin
tesislerini hedef aldığını, bombardıman sırasında beş Amerikan bayrağının Alman
subayının direktifleriyle vurulduğu da belirtilmiyor. "
1912’de Washington’da toplanan Uluslararası Kızıl Haç
Kongresi’nde Osmanlı delegasyonunda yer alan Dr. Gabriel de şöyle konuştu:
"Anlaşılan o ki, Türkler Rumları, Manoritleri,
Bulgarları, Ermenileri sadece “öldürmüş”, katletmemiş. Onlar Türk yönetimine
baş kaldırınca Türkler de onları öldürmüş. Konsolosa göre Van’da Ermeniler elde
silah Türk hükümetine karşı ayaklanmışlar, böyle olunca onları asiler olarak
görmeleri normalmiş ve Türk askerleri de şehri geri aldıklarında devrimcilere
kadife eldivenle muamele edecek değillermiş.
"Konsolos böyle diyor. Kendin iddialarını
gerekçelendirmek için gerçekleri bu kadar korkunç bir şekilde çarpıtmasaydı,
söylediklerine kulak vermek mümkündü.
İşin gerçeği, Türkler yeni bir dehşet egemenliğini ve Van vilayetinde
katliamları çoktan başlatmış bulunuyorlardı. ‘Üzücü olaylar’ sonucunda Van’ın
kendini savunmaktan başka çaresi kalmamıştı.
Diğer kasaba ve köyler Türk yetkililerin kendilerine bir şey yapmayacağı
vaadlerine inanarak silahlarını teslim etmişlerdi. Diğerlerinin başına
gelenleri gören Vanlı Ermeniler silahlarını teslim etmeyi reddettiler, ama Türk
birlikleri saldırıncaya ve Amerikan misyonerlerinin evleri de dahil
mahallelerini bombalamaya başlayıncaya kadar kesinlikle hiçbir devrimci
harekata girişmemişlerdir.
"Eğer Trabzon’dakiler gibi bazı Ermeniler ‘şüpheli
unsular’ olarak görülüyorlar idiyse ‘ülkenin iç tarafları’na, Küçük Asya’nın ta
en içlerinde bulunan Sivas ve Harput gibi vilayetlere sevkedilebilirlerdi. O
halde Trabzon’un bütün Ermenileri, 10.000 kadın, erkek, çocuk, neden evlerinden
alınıp Karadeniz’e döküldüler? Italyan konsolosu bu akıl almaz vahşetin görgü
tanığıdır. Bu gerçeği kim inkar etme cüretini gösterebilir? Büyükelçi
Morgenthau, Konstantinopolis’ten çektiği telgrafta Türkiye’de Ermenilerin
çoğunluğunun öldürüldüğünü bildiriyor.
Büyükelçi kesin doğruluğundan emin olmasa bunu söyleyebilir miydi?
"Çoğunluk kaç kişi anlamına geliyor? En az 800.000.
Bu, en son gelen bilgilerde belirtilen rakamdır ve en iyimser ihtimaldir. Tüm
bilgiler bizi kurbanların sayısının bir milyonun üstünde olduğu sonucuna
götürüyor."
Binden fazla kilisenin ve dini kuruluşun temsilcileri
bugün Century Theatre’da Ermenilerin Türkler tarafından katledilmesini protesto
etmek üzere düzenlenen kitlesel toplantıya katılacaklar. Katılımcılar bütün mezhepleri
temsil edecek.
Dün Cardinal Farley’in toplantıda kendisini temsil etmek
üzere resmen St. Patrick Katedrali’nin başkanı Peder Lavelle’i atadığını
açıkladı. Katliam bölgesinden yeni gelen misyoner ve yolcular konuşmacı olarak
katılacaklar. Diğer konuşmacılar ise W.
Bourke Cochran, Haham Stephen S. Wise ve
Boston’dan James L. Barton olacak. Başkanlığı ise Hamilton Holt yapacak.
Salonun kapıları saat 8’de açılacak. Giriş için bilet
sorulmayacak.
MORGENTHAU KATLİAMLARIN YENİDEN HIZ KAZANDIĞINI
BİLDİRİYOR
Bulgaristan’ın Türkiye’nin Yanında Yer Almasının Ardından
Ermenilere Yönelik Yeni Katliamlara Girişildi
Washington, 12 Ekim – Bulgaristan’ın Türkiye’nin
müttefiki olarak fiilen savaşa girmesi üzerine Asya Türkiyesi’nde Ermenilere
yönelik katliamlar yeniden hız kazandı. Bu bilgi, Asya Türkiyesi’ndeki
Ermenilerin çoğunun öldürüldüğünü bildiren Büyükelçi Morgenthau tarafından
Dışişleri Bakanlığı’na ulaştırıldı.
ABD hükümetinin, bir süre önce Ermenilere yönelik
katliamların devam etmesi halinde Amerikan toplumunun Türkiye’ye karşı
dostluğunu kaybedebileceğine dair uyaran notuna cevap gelmedi.
Daha önce iletilen uyarılar karşısında Türkiye iki konuda
taviz vermiş, birincisinde ülkeyi terk etmek isteyen Ermenilere zarar
verilmeyeceği, ikincisinde Protestan Ermenilere dokunulmayacağı vaadinde
bulunulmuştu. Ne var ki, Amerika’ya ulaşan bilgiler, verilen bu iki söze tam
olarak uyulmadığını gösteriyor. Bir kaynağa göre “bu iki karar ertesi gün geri
alındı”.
Her ne kadar yerleşim yerlerini terk etme emri verilen
Ermeni sığınmacılara dağıtılmak üzere kişilerin yaptığı bağışlardan toplanan
100.000 dolar Büyükelçi Morgenthau’a teslim edilmişse de, ilk başta planlananın
aksine, kendileri dost ya da akrabalarının yanına gelenler hariç,
Ermenileri Amerika’ya getirme yönünde
herhangi bir düzenleme yapılmadı. Hayatta kalan Ermeniler Dicle ve Fırat
nehirleri arasındaki bölgede toplanmış durumda.
TÜRKLERİN ERMENİ KORKUSU
Amerikalı [Tanık] Katliamların Büyük Ölçüde Ayaklanma
Korkusundan Kaynaklandığını belirtiyor
Türkiye’deki Amerikan kolejlerinden birinde görev yapan
bir Amerikalı öğretmen, Amerikan Ermeni Mezalimi Komitesi’ne gönderdiği
mektupta, Türklerin Hıristiyan komşularını katletmelerinin başlıca nedeninin Ermenilerin
kendilerine karşı ayaklanacakları korkusu olduğunu belirtiyor.
Mektubu yazan öğretmen Nisan’ın son haftasında, görev
yaptığı kolejde Ermenice öğretmenin yirmi beş önde gelen Ermeni ile birlikte
tutuklandığını ve hapse konulduğunu anlatıyor. Ermenice öğretmeni daha sonra
Sivas’a götürülüyor ve orada 26 Haziran’da hayatını kaybediyor. Kentin diğer
önde gelen, itibarlı şahısları, aralarında öğretmen Hagopian ve Manasdjian da
olmak üzere, kışlaya götürülüyor ve orada toplananların sayısı 1.215’e ulaşıyor.
Mektup şöyle devam ediyor: “Bu 1.215 Ermeni, hükümetin
emriyle beş-altı kişilik gruplar halinde birbirine bağlandı ve jandarma
eşliğinde gece vakti yola çıkarıldı. Şehirden üç saatlik uzaklıkta, ıssız Zile
yolu üzerinde bu insanların hepsi jandarmalar ve ‘çete’ denilen gruplarca feci
şekilde katledildi. Çeteler, özel olarak Ermenileri katletmek üzere
hapishanelerden salıverilen katillerden oluşuyor.”
Mektupta, Temmuz ayında şehrin kolej binalarına en yakın
olan kesiminden 12.000 kişinin topluca tehcir edildiği ve bir süre sonra
erkeklerin, kadın ve kızlardan ayrılarak, hepsi değilse bile çoğunun
öldürüldüğü, kadın ve kızların yola devam ettirildiği, yürüyüş süresince
Türklerin bunları haremlerine katmak üzere jandarmaların elinden aldığı, geri
kalanının da yol kenarında can verdikleri yazıyor.
Öğretmen mektubunda durumu şu sözlerle anlatmaya devam
ediyor: “Bir devlet yetkilisi sürgünlerin 500-600 mil uzaklıkta, Mezopotamya
çöllerindeki Musul’a gönderileceğini bildirdi. Aynı yetkili bize bu insanların
söz konusu yere ulaşabilmesinin fiilen imkansız olduğunu da söyledi.
“Samsun, Amasya, Vezirköprü, Çorum ve Merzifon
civarındaki diğer şehir ve köyler de Ermeni nüfustan arındırıldı.
“Ağustos sonunda, Ankara’dan Konstantinopolis’e uzanan
Anadolu Tren Hattı boyunca yeterli yiyecekleri ve altına sığınacakları hiçbir
şey olmaksızın tarlalara ve istasyonlara dağılmış halde 50,000 Ermeni gördüm.
Sadece Merkeci’de istasyon müdürü bize burada 30.000 sürgün bulunduğunu
söyledi. Çoğu açlıktan bitkindi, geri kalanları da can çekişiyordu.”
Mektubun yazarı, bulunduğu kentin Amerikalı konsolosunun,
Türk hükümetinin Ermenileri imha etme kastıyla hareket ettiğini söylediğini
aktarıyor.
Alman İmparatorluğu Büyükelçisi [Ermenilerin] Yalnızca
Konstantinopolis’te Zulme Uğramasını Engelleyebildi
VİLAYETLER İÇİN HİÇBİR ŞEY YAPAMADI
Hıristiyan Askerlerin Müttefikler Saflarına Geçmesi
Üzerine Öfkeden Deliye Dönen Türkler Katliamlara Devam Ediyor
10 Ekim 1915
KONSTANTİNOPOLİS, 20 Eylül, (The Associated Press
muhabiri bildiriyor) – Konuyla ilgili bütün haberlere ambargo koyan Türk
Hükümeti Ermenilere yaptıkları üzerine kalın bir örtü örtmeyi başardı. İç
bölgelerdeki vilayletlerde bu insanların akıbetine ilişkin hiçbir kesin bilgi
elde edilemiyor; ancak Ermenilere karşı planlanmış olan sert önlemlerin Alman
hükümetinin karşı çıkması üzerine Konstantinopolis’te yürürlüğe konulamadığı
biliniyor.
Geçici olarak Alman Büyükelçisi görevini yürüten Prens
Hohenlohe- Langenburg tarafından Osmanlı Hükümeti’ne Ermeniler konusunda üç
ayrı nota verildi. Associated Press’e ulaşan haberler doğru ise, Alman
Hükümetinin mevcut koşullarda yumuşak davranmak durumunda olması nedeniyle söz
konusu notaların etkisi uzak bölgelere kadar ulaşamadı. Türkiye hâlâ
Almanya’nın müttefiki ve anlaşıldığı kadarıyla Ermeniler, açıkça Müttefik
devletlerden yana tutum aldıklarından Alman hükümeti ve halkının sempatisini
büyük ölçüde kaybettiler. Ermenilerin çoğu Van’da, Zeytun ve Dört Yol çevresinde Rus
birliklerine katılarak Türk hükümetine karşı ayaklandılar. Söz konusu üç nota
Türk Hükümetini Ermeni meselesinde daha mantıklı ve insancıl bir yaklaşım
benimsemesi için haftalar süren ikna çabalarının resmi birer ifadesiydi.
Notalardan biri, birkaç kişinin yaptıklarının bedelini bütün Ermenilere
ödetmenin büyük bir adaletsizlik olduğuna işaret ediyordu. Ancak Türk Hükümeti
tuttuğu yoldan şaşmadı.
Yukarıda da belirtildiği gibi kesin bilgilerin elde
edilmesi şu an için imkansız. Türk yetkililerinin hepsi de konuyu tartışmayı
reddediyor, ya da bütün suçu Ermenilere yüklüyor. Ermeniler de cezalandırılma
korkusuyla konuşmayı reddediyor, ya da tüm sorumluluğu Türklere yüklüyor. Sonuç
olarak birbiriyle çelişen bir yığın iddia ile karşı karşıyayız. Bir tarafta
Türk yetkililer, Ermenilere iyi davranıldığı gibi gülünç bir iddiada
bulunurken, diğer tarafta Ermeniler, Zeitun, Dört Yol ve diğer yerlerde 50.000
Ermeninin katledildiğini ileri sürüyorlar.
Türklerin birçok vakada gereksiz şiddet uygulamaktan
suçlu olduğu, bazı durumlarda da öldürme ve tecavüz dahil canavarca şiddet
uygulanmasına göz yumdukları artık kesin olarak tespit edilmiş durumda. Öte yandan
Konstantinopolis’te güvenilir çevrelerden gelen bilgilere göre, Van’da
Ermeniler Türk nüfusa karşı benzer aşırılıklara başvurmakla, Türkler de güç
kendi ellerinde olduğunda bunun bedelini ödetmekle suçlanıyor.
Türk hükümetinin yaptıklarının başkentte ilerici Türk
çevreleri tarafından onay gördüğü söylenemez. Bu çevrelerin büyük bir bölümü
uzlaşmacı bir politikadan yana ve bazıları, Küçük Asya’da Osmanlı İmparatorluğu
Hükümeti’nin egemenliği altında ayrı bir Ermeni devletinin kurulmasını
savunacak kadar bile ileri gidiyor. Bu arada Osmanlı hükümetinin, ya
Ermenilerin zulme uğradığını toptan inkâr etme, ya da suni olduğu fazlaca açık
gerekçeler sunma şeklinde tezahür eden eğilimi, hükümetin gerçeğin ortaya
çıkmasından hem utandığı, hem de korktuğunu göstermekten başka bir işe
yaramıyor. The Associated Press muhabirinin Ermeni nüfusun akıbetini aydınlatma
konusunda yaptığı çok sayıda girişim, Türk yetkililer konuşmayı reddettiği için
ve sansür konuyla ilgili hiçbir haberin sızmasına müsaade etmediği için
başarısızlıkla sonuçlandı.
Yine de Ermenilerin hiç suçu olmadığı söylenemez.
Ermenilerin ulusal emelleriyle bağlantılı bütün faktörleri bir yana bıraksak
bile, Türklere ve Osmanlı Hükümetine yönelik davranışları sürekli baskıcı
önlemleri davet etmiştir. Zeytun, Dört Yol ve Van’daki ayaklanmalar ve Ermeni
askerlerin Gelibolu’da ve Kafkaslarda toplu olarak Müttefik devletler saflarına
geçmesi, Türk’ün kalbini Ermenilerle ilgili konularda taşlaştırdı ve o şimdi
intikamını suçlu-suçsuz ayrımı yapmaksızın hepsinden alıyor.
Konstantinopolis’te haftalardır Ermenilerle ilgili s
öylentiler dolaşıyor. Bunlardan en ilginç olanı Şeyhülislam’ın bile Ermenilere
yapılan aşırılıkları protesto ettiği yönünde. Bu doğru olabilir çünkü
Şeyhülislam ılımlı ve ilerici eğilimlere sahip bir kişi olarak tanınıyor.
Konstantinopolis’te Alman Hükümetinin bir süredir, hatta
savaşın başından beri Ermenilere özel bir ilgi gösterdiği iddia ediliyor. Buna
göre Almanlar, Türkiye ile Müttefikler arasındaki savaşın ilk başından bu yana,
Ermenilerin zor kullanarak bağımsızlıklarını ilan etme girişiminde
bulunmasından korkuyordu. İleri gelen Ermenilere,
mantıklı bir davranışın benimsenmesi halinde Almanya’nın Ermenilere yönelik iyi
niyetli ilgisinin devam edeceği, hatta artacağı yönünde bilgiler verildi. Bu
vaadi yaygınlaştırma görevi verilen kişilerin yarattığı etki bir süre amaçlanan
sonucu yarattı. Ancak geçen Ocak ve Şubat aylarında, özellikle Müttefiklerin
Çanakkale’de yoğun saldırıya geçtikleri Mart ve Nisan aylarında bu aracıların
hizmetleri değerini kaybetti. İtilaf
devletlerinin zaferine ilişkin abartılı haberler Ermenilerin hayal gücünü
alevlendirdi ve birçok yerde isyan çıkardılar.
O zamandan bu yana neler olduğu henüz bilinmiyor.
Olayların yaşandığı bölgelere hiçbir gazetecinin girmesine izin verilmiyor ve
buralardan gelen bilgiler ise güvenilir nitelikte değil. Ancak Türk hükümetinin
ketumluğunun, özellikle Alman Hükümetinin oynadığı rol göz önüne alındığında
hayra yormak imkansız.
TÜRK DEVLET ADAMI KATLİAMLARI KINADI
Şerif Paşa, Jön Türklerin Ermenileri İmha Etmeyi Uzun
Süredir Planladığını Anlatıyor
Jön Türklerin, yani İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin,
Ermeni halkını imha etme planlarını yıllardır hazırlamakta olduğu suçlaması,
Mehmet Şerif Paşa’nın Journal de Geneve gazetesine gönderdiği bir mektupta yer
aldı. Bu tanınmış sürgünün görüşleri hiç kuşkusuz, bugün Türkiye’de iktidarda
olan partiyle bağlarını kopardığı için anayurdunu terk etmek zorunda kalmış
olması ışığında değerlendirilmeli. Mehmet Şerif Paşa’nın düşmanları bile – ki
ne kadar güçlü düşmanları olduğu, iki yıl önce Paris’teki Türk polis ajanlarının
suikastından kıl payı kurtulmasından anlaşılabilir – onun Jön Türklerin
izlediği politikaya ilişkin mükemmel gözlemlerde bulunma fırsatına sahip
olduğunu kabul etmek zorundadır; çünkü Şerif Paşa Jön Türkler, Abdülhamit
rejimini devirip ilk kez iktidara geldiklerinde parti organlarının önde gelen
üyelerinden biriydi ve sonrasında partinin vaad ettiği reformları uygulamaya
koymaya niyetinin olmadığını anlayınca saflarından ayrılarak muhalif Liberal
partiyi kurdu. Kendisi şu an hayatta olmayan, yeni Anayasa döneminde
Abdülhamit’in baş danışmanlarından Sadrazam Sait Paşa’nın oğludur. Prens
Halim’in kızı Prenses Emine’nin eşidir ve şu an Sadrazam olan Prens Said
Halim’in kayınbiraderidir. Bir süre İsveç Büyükelçiliği de yapmıştır.
[Mektubunda] mevcut rejim tarafından Ermenilere yapılan
mezalimin Cengiz Han ve Timurlenk’in vahşetini de geçtiğini belirttikten sonra,
Şerif Paşa sözlerine şöyle devam ediyor:
“Hiç şüphesiz, İttihatçıların düşünce yapısı, açıktan
Almanya’nın safında yer alıncaya kadar, uygar dünya tarafından görülemedi; ama
ben altı yıldan fazla Meşrutiyet gazetesinde (Şerif Paşa’nın önce
Konstantinopolis’te, daha sonra Paris’te yayınlanan gazetesi) ve başka tarafsız
gazete ve dergilerde İttihatçı zihniyetinin ne olduğunu yazdım ve Fransa ile
İngiltere’yi, onlara ve başta Ermeniler olmak üzere Osmanlı sınırları içindeki
milliyetlere karşı hazırlamakta oldukları planlar konusunda uyardım.
"Sadakatleri, ülkeye yaptıkları hizmetler, yetenekli
devlet adamları ve görevlileriyle, her alanda – ticarette, sanayide, bilimde ve
sanatlarda – Türklerle yakın bağlar içinde olan bir ırk varsa, o da hiç
şüphesiz Ermenilerdir.”
Şerif Paşa daha sonra, matbaanın ve tiyatronun Türkiye’ye
getirilişi de aralarında olmak üzere, Ermenilerin Türk uygarlığına yaptığı
katkıları sıralıyor, Osmanlı Anayasası’nın hazırlanmasında Midhat Paşa’yla
birlikte çalışan bir Ermeniye, Odyan Efendi’ye atıfta bulunuyor ve Türkiye ile
İran’daki despotizme karşı ajitatörlükte sergiledikleri yüksek yeteneklerin
(otokratik Jön Türk “reform”cularının Ermenilerin bu özelliklerine hiç de iyi
gözle bakmadıklarına şüphe yok) altını çiziyor. Daha sonra mektubu şu sözlerle
devam ediyor:
"Heyhat! Osmanlı İmparatorluğu’nda bir yenilenmenin
gerçekleşmesi için gerekli tohumları atan bu kadar yetenekli bir halkın
tarihten silinme noktasına gelmesi ve –
Yahudilerin Asurlular tarafından köleleştirilmesi gibi bile değil, imha
ediliyor olması – en katı yürekleri
bile kanatmalıdır. Değerli gazetenizin şu anda katledilmekte olan bu halka,
katillere olan öfkemi ve kurbanlara olan muazzam merhamet duygumu ifade etmeme
aracılık etmesini rica ediyorum.
"Bu sorumluluk bildiğim görevimi yerine getirdikten
sonra, bedbaht Ermeni halkından ayrı olarak,
son altı yıldır beceriksizce bu İttihat ve Terakki Cemiyeti’nin
savunuculuğunu yapan bazı Ermeniler ve propagandistleri, yaşadıkları zulmün
hazırlayıcısı olarak ayrı bir yere koymak istiyorum. Onları defalarca
İttihatçıların kötü niyetleri, çok yakından tanıdığım karanlık ruhlarının
sapkınlığı konusunda uyardım. Üstelik,
İttihatçıların emirleriyle kışkırtılan Adana katliamı gerçek durumun ne
olduğunu görmelerine vesile olmalı, akıllarını başlarına getirmeliydi.
Bazıları, çıkarlarını yanlış yerde görerek, bazıları kötü niyetli siyasi
ittifaklardan etkilenerek – hatalarının bedelini darağacında ödeyen zavallı
Konstantinopolis mebusu Zohrab Efendi gibi- Ermeni siyasi liderlerinin hepsi,
ya da neredeyse hepsi, kaderlerini İttihatçıların kaderine bağlayarak, ulusal
davalarına hizmet edeceklerine, taviz verdiler.
"Eğer bu habis ve ihanet içindeki örgütün bayrağı
altına girmektense, tuttukları yolun tehlikesini ne zamandır kendilerine
canları pahasına göstermekte olan gerçek liberallerin yanında saf tutsalardı,
yalnızca ilkelerine sadakatlerini korumakla kalmayacaklar, bedbaht kardeşlerini
savaş öncesinde yaşadıkları zulümden ve bütün bir ulusu tarih sayfalarında
benzeri görülmemiş bir imha harekatından da korumuş olacaklardı."
ERMENİLERE YAPILAN MEZALİMİ SAVUNUYOR
Kont von Reventlow “Türkiye’nin [Ermenilere] Ne Yaptığı
Kimseyi İlgilendirmez” dedi.
10 Ekim 1915
BERLIN, 9 Ekim, (Londra kaynaklı) – Tagezzeitung’un
askeri konularda yazarı Count Ernst von Reventlow, aynı gazetede “’Ermeni
Mezalimi’ Yaygarası Başladı” başlıklı makalesinde açıkça “Ermeni
ayaklanmalarına karşı nasıl davranacağı Türkiye’nin kendi bileceği iştir”
dedi. Makalenin yazılmasına, Amerika’nın
Türkiye Büyükelçisi Henry Morgenthau’ın
Ermenilere yönelik katliamlara son verilmemesi halinde Birleşik
Devletler ile ilişkilerin tehlikeye gireceğine ilişkin Türkiye’ye verdiği uyarı
notası neden oldu.
Count von Reventlow makalesinde, konu üzerinde fikir
beyan edecek durumda olmadığını, ancak Türkiye’nin gözdağı verilmesine izin
vermeyeceğini umduğunu yazıyor ve şöyle devam ediyor:
"Eğer Türkiye, Ermeni ayaklanmalarının ve diğer
tertiplerin, bir daha tekrarlanmasına izin vermeyecek şekilde eldeki bütün
olanaklarla bastırılmasını gerekli görüyorsa, bu yaptığı katliam ya da mezalim
değil, haklı ve gerekli bir önlem almaktan ibarettir; bu önlem özellikle Türk
imparatorluğunun bir ölüm kalım savaşı vermekte olduğu ve yeterince dış
düşmanının bulunduğu koşullarda daha da haklı ve daha da gereklidir. İngiliz ve
Amerikalıların çıkarlarına uygun olduğu için [Türk imparatorluğunun] bağrında
bir de iç düşman beslemesini talep etmek, çok fazla şey istemek demektir.
"Türk imparatorluğu uzun zaman, Türkleri mahvetme,
yağmalama ve soyma peşinde olan Büyük Güçlerin iç işlerine karışmasına tahammül
etmek zorunda kaldı. Ama artık o zamanların geride kaldığını görmemiz
gerekiyor. O zamanlar, Alman İmparatorluğu Türk müttefiğinin devrimci
Ermenilere ne yaptığının yalnızca kendisini ilgilendirdiği konusunda kararlı
tavrını aldığından bu yana gerçekten geride kalmıştır.”
Yazar makalesinde, Frankfurter Zeitung gazetesinde
yayınlanan, Alman konsolosunun çekilen acıları değiştirmek için çaba
harcadığını, bu davranışın kendisine anlaşılamaz geldiğini ve siyaseten yanlış
olduğunu belirten yazısına duyduğu tepkiyi de dile getiriyor:
"Biz Almanlar, Türklerin [kendi] Ermenilerine
yaptıklarına ilişkin ne düşmanlarının, ne de tarafsız ülkelerin söylediklerine,
ne de Alman konsolosunun sözlerine kulak vermeliyiz. Alman İmparatorluğu’nun ve
bireyler olarak tüm Almanların yeri, eleştiride bulunmaksızın Türk
müttefiğimizin yanıdır.”
MEKTUPLAR MEZALİME TANIKLIK EDİYOR
Bir Türk, mektubunda Ermenilerin Tehcirinden Duyduğu
Üzüntüyü Anlatıyor.
"Yetkililerin zalimliği kelimelerle anlatılamaz.
Bazı vakalar var, parmak ucuyla tırnak arasına çivi ya da sivri uçlu nesneler
batırılıyor; erkekler şuurunu kaybetmiş halde yere düşünceye kadar dövülüyor;
ayak tabanlarına vuruluyor, sonra da açık yara halinde kanayan etin üzerine
kaynak su dökülüyor; başka vakalar var, insanlar yakın arkadaşı tarafından bile
tanınmayacak hale gelinceye kadar dövülüyor. Bütün bu işkenceler gizli bilgiler
almak ve hükümete karşı planlanmış ya da planlanmamış tertip ve komploları
itiraf ettirmek için.”
Yukarıdaki satırlar, Türkiye’nin bir bölgesinde seyahat
etme imkanını bulan ve Türkiye Ermenistanı’nda bir şehri ziyaret ettiği sırada
yapılan işkencelere şahit olduğunu anlatan
bir kişiden Amerikan Yabancı Misyonlar Heyeti’ne gönderilen mektuptan
alınmıştır.
Mektup şöyle devam ediyor: “Beş yüz kadar en ağır suçlu
hapishanelerden serbest bırakılarak köyleri yakmak, insanları öldürmek ve evini
barkını tahrip etmek için Rus sınırına gönderildi. Ülkeye seyahatimiz sırasında
çeteler halinde dolaşan bu adamlarla karşılaştık.”
İkinci mektup da topluca çöle ve Türk imparatorluğunun
diğer uzak diyarlarına tehcir edilen Ermeniler hakkında. Adı belirtilmeyen bir
şehirden yazılan mektupta “ilk grup toplumun eğitimli ve önde gelen kişilerden
oluşuyordu. Bazıları tarifsiz işkencelere tabi tutulmuştu ve
yürüyemiyorlardı”.
Üçüncü mektup, bir Müslüman Türk’ten Amerika’daki oğluna
yazılmış. Bu, çeşitli Türk olmayan kaynaklarda anlatılan [ABD’ye
gönderilen] dehşet verici işkence ve
cinayet anlatılarını teyid eden ve ilk kez kesinlikle bir Türk kaynaktan
elimize ulaşan, bu yüzden de son derece güvenilir bir belge.
Aşağıda Amerikan Heyeti’nin aylık bülteninde yayınlanan
bu mektuptan bazı bölümler yer alıyor:
"Gönderdiğin çeki sana geri göndneriyorum, çünkü
nakde çeviremiyoruz. Nedeni de, artık Reaya (Hıristiyan) kalmadı. Köyde herkes
artık Müslüman, çünkü bütün Reaya
komşular gece vakti sürgüne çıkarıldılar. Kimse nerede olduklarını bilmiyor.
Evleri Kürtler ve Çerkez Başıbozuklar işgal etti. Hepsinin evinde Reayadan bir
ya da iki köle kız var.
“Zaman çok kötü oğlum. Reaya bizim her şeyimizdi. Onların
yerine gelen hırsız Çerkezler bizim için çok adaletsiz oldu. Köyün bütün
yaşlıları bu konuda aynı fikirde. Ama sadece birkaçı bu bedbaht insanlar için
üzüntü duyuyor. Onlara yapılan muameleleri sana yazmak için tehlikeyi göze
alıyorum. Hasat zamanıydı. Zavallı Reayanın evlerinde bir avuç öğütülmüş un
bile yoktu, çoğu sebzeyle besleniyordu. Ellerinde biraz yiyecek var idiyse
bile, yanlarına hiçbir şey almalarına izin vermediler. Bazıları yataklarından
çekilip alındı, giyinmeye bile zamanları olmadı (çoğu yaşlı kadın ve çocuktu),
yarı çıplak ve yalınayak yola çıkarıldılar. Bir çoğunun ilk günün sonuna
kalmadan öldüğünü duyduk.
Bütün ………… şehrinde ekonomik hayat durdu. Her şeye anarşi
hakim. Tarlalarda kalan buğday yığınları sürekli olarak Başıbozuklar tarafından
ateşe veriliyor. Bak sana söylüyorum, kış geldiğinde biz de açlıktan öleceğiz,
çünkü, biliyorsun, hepimiz Reaya’nın ektiği ürünlerle karnımızı doyuruyorduk.”
Amerikan Heyeti, yukarıdaki mektuplara hiçbir yorum
katılmadığını, çünkü zaten mektupların kendilerinin her şeyi anlattığını
belirtiyor.
YAPILAN HESAPLARA GÖRE 800.000 ERMENİ YOK EDİLDİ
Vicont Bryce Lordlar Kamarası’nda, bu rakamın Türklerin
kurbanlarının muhtemel sayısı olduğunu söyledi.
BİR DEFADA 10.000 KİŞİ DENİZDE BOĞDURULDU
Tanıklar, Trabzon’un Hıristiyan Nüfusunun Tamamının
Nasıl İmha Edildiğini Anlatıyor
--------------------------
7 Ekim 1915
THE NEW YORK TIMES’a özel olarak telgrafla gönderilen
haber.
LONDRA, 7 Ekim Perşembe – The Daily Chronicle’ın Lordlar
Kamarası’ndaki parlamento muhabiri haber veriyor: “Bugün öğleden sonra Lord
Bryce yürek kanatan bir konuşma yaparak, şu an Türkiye’de iktidarda olan çete
tarafından tamamen önceden planlanmış ve titizlikle uygulanmakta olan bir
politika çerçevesinde Ermeni halkının nasıl imha edilmekte olduğunu anlattı.
Lord Bryce’ın hesaplamalarına göre, erkek, kadın ve çocuk, 800.000 Ermeni
acımasızca katledildi.
“Lordlar Kamarası, duygusallıktan son derece uzak bir
meclistir; buna rağmen, Abdülhamit katliamlarını bile gölgede bırakan mezalimin
hikayesini dinlerken, Lordlar Kamarası iliklerine kadar ürperdi. Lord Bryce’ın
yerinde deyişiyle, Timurlenk döneminden yana tarih böyle canavarca ve bu kadar
devasa boyutlarda bir suç görmemiştir. Önceki Türk padişahlarından birisinin,
‘Ermeni sorunundan kurtulmanın tek yolu, Ermenilerden kurtulmaktır,’ dediği
söylenir.”
“Lord Bryce şöyle konuştu: ‘Bu dehşet verici politika, şu
anki Türk hükümeti tarafından Abdülhamit döneminde yapılanlardan çok daha
kapsamlı bir şekilde uygulanıyor. Ermeni ulusu halen tamamen yok edilmiş değil.
Canını kurtaran, ama perişan halde olanlar Kafkaslardaki şehir ve kasabalara
sığındı, bazıları Mısır’a ulaşmayı başardı; yeterli silahı olmayan ve açlıktan
ölme derecesinde olan gruplar halinde bir avuç insan Sasun ve Kilikya
dağlarında kendilerini kahramanca korumaya çalışıyorlar.
“Hayatta kalan bu biçare insanlar adına Lord Bryce
tarafsız ülkelere son derece etkileyici bir çağrıda bulundu. Amerika’nın adını
vermedi ama [İngiltere’nin] eski Washington Büyükelçisi olan Lord Bryce’ın
tarafsız ülkelerin vicdanlarına seslenirken ve bazı suçlara, bugün dünya büyük
bir savaşın depremiyle sarsılırken bile dünya kamuoyu tarafından müsamaha
gösterilemeyeceğine inandığını söylerken, aklında geçenin Batı’daki bu büyük
Cumhuriyeti (ABD kastediliyor – ç.n.)
olduğu belliydi.
“[Lordlar Kamarası’nda] Ermeni konusu, Lord Cromer’in,
katliamlarda Alman konsolosluk görevlilerinin rolünün olduğu iddiasının somut
delillere dayanıp dayanmadığına ilişkin sorusu üzerine açıldı. Lord Cromer, bu
korkunç mezalimde Alman hükümetinin ve görevlilerinin suç ortaklığı konusunda
güvenilir kanıtlar olmasa bile, Almanya’nın Konstantinopolis üzerindeki nüfuzu
göz önünde bulundurulduğunda, Alman hükümetinin söz konusu suçları engellemek
için sert ve enerjik önlemler aldığı ortaya konulmadığı müddetçe, ahlaki
sorumluluktan kurtulamayacağına inandığını söyledi.
“Lord Cromer’ın sorusunu Hükümet adına cevaplayan Lord
Crewe, Britanya Konsolosluk raporlarının katliamlar hakkında dehşet verici
bilgiler içerdiğini, Kafkasya kentlerindeki sığınmacıların tarifsiz derecede
korkunç koşullarda olduğunu söyledi.
“Lord Crewe şöyle konuştu: ‘Elimizde, Alman konsolosluk
temsilcilerinin sadece seyirci olmayıp, bu katliamlarda yer almış olabileceği
iddialarını teyid edecek resmi belgeler yok. Ancak bu doğrultuda beyanlar
Amerikalı gözlemciler tarafından serbestçe dile getiriliyor. Başka yerlerde olanları
dikkate aldığımızda, bunun imkansız bir şey olduğunu söyleyemeyiz. Geçen Temmuz
ayında Dışişleri Bakanlığımız üzerinden Babıali’ye bu katliamları yapanların
tarafımızdan şahsen sorumlu tutulacağını bildirdiğimizden bu yana Türk
Hükümeti’ne doğrudan ya da dolaylı olarak bir uyarı göndermedik. Ancak bizim bu
konuda ne düşündüğümüzü biliyorlar.’”
Ermeni katliamları hakkında The Daily News’da çıkan bir
yazıda şöyle deniliyor:
“II. Wilhelm [olan bitenin] ne kadarını biliyor? Türk
müttefikinin bir milyon Hıristiyanı imha etmesi konusunda İslam’ın Koruyucusu
ne düşünüyor? Kont Reventlow’un ‘Türk yetkililer, güvenilmez, kana susamış, asi
Ermeni unsurlara karşı sert önlemler almayı doğru buluyorsa bu onların yalnızca
hakkı değil, aynı zamanda görevidir de’ şeklindeki duygudan yoksun sözlerini
onaylıyor mu? [Kont Reventlow], bir
Alman olarak bu işe elbette karışamayacağını da sözlerine eklemişti.
“Bir Alman olarak elbette karışamaz. Amerika’nın dehşet
içinde Turkiye’nin müttefikine başvurması sadece alay konusu olabilir. ‘Ve
Pilatus su aldı, kalabalığın önünde ellerini yıkarken, ‘bu adil insanın
kanından temizlendim, masumum’ dedi.”
VAN’DA TÜRKLERİN BAŞINDA BİR ALMAN VARDI
Dr. Yarrow Onu Ermenileri Top Atışına Tutan Birliklerin
Başında Gördüğünü Söylüyor
KIZIL HAÇ KORUMADI
Geri Dönen Misyonerler: “Misyon Binalarına Çekilen
Amerikan
Bayrağını Hedef Olarak Kullandılar”
6 Ekim 1915
Türkiye Ermenistanı’ndaki Van’dan dönen on altı
misyoner İskandinav-Amerikan gemisi
Helling Olav ile New York’a geldiler. Amerikan Yabancı Misyonlar Heyeti’nin
üyeleri misyonerler, Türkler ve Kürtlerin Ermenilere karşı “kutsal savaş”
yürüttükleri haberlerini doğruladılar.
Bu misyonerler arasında, binlerce Ermeninin kılıç, ateş
ve salgın hastalıklardan can verdiği, 20 Nisan – 17 Mayıs arasındaki Van
kuşatması sırasında orada bulunan Peder Dr. Ernest Yarrow ile eşi Mrs. Yarrow,
Dr. Clarence Ussher ve Dr. George Reynolds da yer alıyor.
"Yirmi yedi gün boyunca,” dedi Dr. Yarrow, “5.000
Türk ve Kürde karşı 1.500 kararlı Ermeni Van’ı korudu. Son üç gün şehri Alman
bir subayın komutasındaki bir Türk
birliği tarafından getirilen Howitzer topuyla dövdüler. Topu ateşlerlerken
başlarında emir veren Alman subayını kendi gözlerimle gördüm.”
"Ruslar gelmeden iki gün önce Türkler kasıtlı olarak
misyon binalarına ateş ettiler. Misyon binaları başkalarıyla karıştıralamayacak
kadar göze çarpıcı şekilde yükseliyor. Binalar korumak amacıyla beş Amerikan bayrağı
ve bir Kızılhaç bayrağı çekilmişti. Atışlar o kadar isabetliydi ki, bir top
direğin ipini kopardı ve bayrak yere indi. O sırada Van’da ve çevresinde
10.000-15.000 arasında Ermeni vardı. Kuşatma sırasında yalnızca bilinen her tür
hastalıkla değil, Kürtler ve Türklere karşı da savaşmak zorunda kaldık.
Türklerin mezalimi hakkında sorulan sorulara karşılık Mr.
Yarrow, Van ve çevresinde Ermenilere akla gelebilecek her türden işkence
yapıldığını, kadın ve çocukların korkunç şekillerde yaralandığını anlattı:
“Türkler ve Kürtler Ermenilere karşı kutsal savaş açtılar; hepsini imha etmeye
kararlıydılar.”
Dr. Yarrow, Rusların geri çekilmesiyle misyonerlerin de
Tiflis’e geçmeye karar verdiklerini, yolda iki kez Kürtlerin saldırısına
uğradıklarını ve grupta bulunan yaşlı bir kadının bacağından kurşunla
yararlandığını anlattı.
Dr. Yarrow, geride bıraktıkları Ermenistan’ın durumunun
feci olduğunu, çok insanın tifüs ve diğer salgın hastalıklardan öldüğünü,
misyonerlerin yarısının hastalandığını, altısının da öldüğünü söyledi.
Dr. Yarrow ile birlikte gelen misyonerler, New
York’taErmenistan’daki durum hakkında gazetelerin yazdıklarının hiçbir şekilde
abartı olmadığını, daha da fazlasının yaşandığını anlatıyolar.
Vasilefs Constantinos gemisiyle Newyork’a gelen, Asya
Türkiye’sinde, Merzifon’daki Amerikan kolejinde Yunanca hocası Dr. J. P.
Xenides, dün gece New York Ermeni Kolonyal Birliği tarafından West Street’teki
Kısmet restoranında ağırlandı.
Dr. Xenides şöyle konuştu: “Merzifon’da sıkıntılar
başladığında şehirde 12.000 ya da 13.000 Ermeni vardı. Kolejde aileleriyle
birlikte yetmiş üç öğretmen ve altmış üç kız öğrenci bulunuyordu. Ben oradan
ayrıldığımda, aileleriyle birlikte öğretmenler de dahil olmak üzere, hepsi ya öldürülmüş, ya da sürgüne
gönderilmişti. Altmış üç kız öğrenciye Türkler el koydu ve haremlerine kattılar.
"Türk Hariciye Nazırı Büyükelçi Morgenthau’a
Merzifon’daki Amerikan misyonu ve Ermenilere dokunulmayacağına dair söz
vermişti, ama Vali’ye verdiği emirler tam tersi yöndeydi.
"26 Haziran’da bütün Ermenilerin, kervanla yirmi
günlük yolda bulunan Dicle nehri üzerindenki Musul’a doğru yola çıkmak üzere
şehri terketmesi emredildi. Yola çıkıldığında, erkekler ayrıldı ve farklı bir
yöne götürüldü. Kadın ve çocuklar kağnı arabalarına bindirildiler. Erkeklerden
bird aha haber alınmadı. Sonradan bana hepsinin öldürüldüğünü söylediler."
HÜKÜMET ERMENİSTAN İÇİN UYARIDA BULUNDU
Türkiye’ye Mezalimin Devam Etmesi Halinde Amerika’nın
Dostluğunun Tehlikeye Düşeceği Bildirildi
4 Ekim 1915
Washington –
Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti,
Osmanlı Hükümeti’ne Ermenilerin gördüğü zulme ilişkin bir uyarıda daha
bulundu.
Dışişleri Bakanı Lansing bu gece Konstantinopolis’teki
büyükelçi Morgenthau’a, Amerikan halkının Ermeni meselesiyle yakından
ilgilendiğini ve Türk hükümetinin Ermenilerin korunması ve insanca muamele
görmesi doğrultusunda önlemler almasını talep ettiğini bildiren bir mesaj
gönderdi.
Amerika Birleşik Devletleri tarafından gönderilen bir
protesto notası mahiyetinde olmamakla birlikte söz konusu mesaj, Mr.
Morganthau’a, Ermeni Hıristiyan halkına yapılan zulmün Amerikan halkında büyük
tepki uyandırdığını ve bu zulmün devam etmesi halinde Birleşik Devletler
halkının Türkiye halkına olan dostane duygularını kaybetmesi tehlikesine yol
açacağını Osmanlı hükümetine bildirmesi yolunda bir talimat içeriyor.
Dışişleri Bakanı Lansing bugün Türklerin Ermenilere
yaptığı muamele konusunda Almanya’ya bir başvuruda bulunulmadığını belirtti.
Ancak Konstantinopolis’teki Alman Büyükelçiliği’nin Türk Hariciye Nezareti’ne
bir protesto notası verdiğinin Büyükelçi Morgenthau tarafından rapor edildiği
bilgisi alındı. Bir süre önce
Dışişleri Bakanlığı’nın, Almanya’nın Amerika Büyükelçisi Count Von
Bernstorff’tan konunun kendi Dışişleri Bakanlığının dikkatine sunmasını talep
ettiğine ilişkin bir duyuru yayınlanmıştı.
ERMENİSTAN’DAN KORKUNÇ MEZALİM HABERLERİ
Sözüne Güvenilir Amerikalılar Böyle Bir Mezalimin Bin
Yılda Eşinin Olmadığını Bildiriyor
TÜRKLERİN YAPTIĞININ BENZERİ YOK
Savunmasız Bir Halkı İmha Politikası Yürürlüğe Konuldu
BÜTÜN KÖYLER BOŞALTILDI
Erkekler ve Erkek Çocuklar Katlediliyor, Kadınlar ve
Kızlar Köle Olarak Satılarak Müslüman Halka Dağıtılıyor
4 Ekim 1915
Haftalardır Türkiye Ermenistanı’ndaki duruma ilişkin
soruşturma yürüten, önde gelen Amerikalıların oluşturduğu Ermeni Katliamları
Komitesi dün araştırmalarının sonucunu ayrıntılı bir rapor halinde yayınladı.
Raporda halihazırda Türklerin elinde Ermenilerin uğradığı mezalimin son bin
yılda. gaddarlık ve zalimlikte bir benzerinin görülmediği anlatılıyor. Komite,
ellerindeki bilgileri ulaştıran kişilerin “doğruluğu, dürüstlüğü ve
güvenilirliğinin tartışma götürmez” olduğunu belirtti.
Rapor, Türk
İmparatorluğu’nun tüm bölgelerinden toplanmış bilgilere dayanıyor.
Raporda 15 yaşın altındaki çocukların Fırat nehrini
atılarak boğdurulduğu, kadınların kucaklarındaki bebekleri yol kenarında ölüme
terketmek zorunda bırakıldığını, genç kadın ve kızlara Türkler tarafından el
konulup haremlerine kapatıldıkları, ya da en yüksek fiyatı verene satıldığını,
erkeklerin öldürüldüğü ve işkence edildiği anlatılıyor. Üzerlerindeki giysiler
dahil Ermenilerin ellerindeki her şeye katilleri tarafından el konuluyor.
Raporda, falakanın yeniden kullanıma sokulduğu, yüksek
Kilise görevlilerinin asıldığı, ailelerin dört bir yana dağıtıldığı, binlerce
savunmasız, perişan halde insanın hayvan sürüleri gibi bir araya toplanarak
imparatorluğun çöllük bölgelerine açlıktan ölmeye sürüldüğü aktarılıyor.
Raporun altında imzası bulunan kişiler
Rapor aşağıdaki kişiler tarafından imzalanmış bulunuyor:
PEDER DAVID H. GREER, New York Piskoposluk Bölgesinde
Protestan Episkopos.
OSCAR S. STRAUS, eski Ticaret ve Çalışma Bakanı, eski
Türkiye Büyükelçisi.
CLEVELAND H. DODGE, Phelps,Dodge & Company şirketi yetkilisi.
Dr. STEPHEN S. WISE, New York Free Sinagog Hahamı.
CHARLES R. CRANE. Chicago, son seçim kampanyasında Ulusal
Demokratik Kampanya grubunun Mali Komite Başkan Yardımcısı.
ARTHUR CURTISS JAMES, Demiryolları Direktörü ve Hanover
National Bank Direktörü, United States Trust Co. ve Phelps, Dodge & Co
yetkilisi.
PEDER Dr. FRANK MASON NORTH, Metodist Episkoposluk
Kilisesi Yabancı Misyonlar Heyeti üyesi.
JOHN R. MOTT, Uluslararası Young Men’s Christian Birliği
üyesi
WILLIAM W. ROCKHILL, eski Türkiye ve Rusya
Büyükelçisi
WILLIAM SLOANE, W. & J. Sloane Başkanı, 575 Beşinci
Cadde New York.
Dr. EDWARD LINCOLN SMITH, Amerikan Yabancı Misyon
Temsilcileri Heyeti Üyesi
PEDER Dr. FREDERICK LYNCH, New York Barış Derneği
üyesi
GEORGE A. PLIMPTON, Ginn & Co. yetkilisi, bir
Konstantinopolis Kolejinin Mütevellisi
PEDER Dr. JAMES L. BARTON, Türkiye’de uzun yıllar
misyoner olarak görev yapmış bir kişi, bugün Amerikan Yabancı Misyon
Temsilcileri Heyeti Üyesi
PEDER Dr.WILLIAM J. HAVEN. Epworth Birliğinin
kurucularından.
STANLEY WHITE: White Advertising Corporation Başkanı.
Professor SAMUEL P. DUTTON, Balkan ülkeleri uzmanı.
Bilgilerin Kimden Geldiği Gizli Tutuluyor
Raporun giriş bölümünde şöyle deniyor: “Herkes için
bilinen nedenlerle, bizlere iletilen raporların
yazarlarının isimleri ve pozisyonlarını şu an için açıklayamıyoruz. Ancak Komite olarak bu kişileri tanıyor ve
gerek kendilerine, gerekse verdikleri bilgilere kefil olduğumuzu belirtiyoruz.
Raporların birçoğunda bilgilerin yazıldığı yerlerin, hatta atıfta bulunulan
şehir ve kasabaların adları bile, yazarın ve menfaatlerinin telafisi imkansız
zararlara uğramaması için, gizlenmesi gerekmiştir."
Raporda yer alan bilgilerin kaynakları Rum, Bulgar,
Amerikalı, Türk, Alman, İngiliz ve Ermeni kökenli kişilerdir.
20 bin sözcükten oluşan rapor yirmi beş bölüme ayrılmış.
Tarihi 27 Nisan 1915 olan ilkinde “Ermenilere karşı harekat, Siyonistler dahil
bütün Türk olmayan, misyon çalışanları ve ilerici unsurlara karşı planlı bir
harekatın parçasıdır” deniyor.
Üç gün sonraki tarihi taşıyan ikinci rapor Türkiye’nin iç
bölgelerinde zulüm, yağma ve katliamları ve Zeytun ve Maraş Ermenilerine karşı
“inanılmaz zalimlikteki” muameleyi aktarıyor.
10 Temmuz tarihli raporda, “Barışçı Ermeni nüfusu
yerinden söküp atmaya yönelik sistematik bir girişime karar verilmiş olduğu”nun
açıkça ortada olduğu belirtiliyor. İşkence, yağma, tecavüz, cinayet, toplu
göçertme,tehcir ve katliamın imparatorluğun tüm bölgelerinde sürdüğü ve bunun
fanatik bir kalkışma ya da halktan gelen bir talep olmadığı, tümüyle keyfi bir
şekilde Konstantinopolis tarafından yönetildiği belirtiliyor. 16 Temmuz tarihli
bir raporda da “bir ırkın imhasına yönelik harekat yürütülmekte” diye yazıyor.
VI. bölümde Temmuz sonlarında çoğu Erzurum’dan tehcir
edilen kadın ve çocukların katledilişi anlatılıyor. Katliam, Erzurum ile Harput
arasında, Kemah yakınlarında yapılmış.
Tehcir Zeytun’la Başladı
VII ve VIII. Bölümler, mezalimin en dehşet verici
kısımlarını anlatıyor. Bu kısımlardan
bazı bölümler şöyle:
“20 Haziran. Tehcir yaklaşık altı hafta önce Zeytunlu 180
aileyle başladı. O tarihten itibaren Zeytun ve civar köylerin halkının tamamı,
Elbistanlı Hıristiyanların çoğu, Haçin, Sis {{Kozan}}, Kars Pazar, Hasanbeyli
ve Dörtyol’un Hıristiyan sakinlerinin büyük bir bölümü tehcir edildi. Bugüne
kadar tehcir edilenlerin sayısı yaklaşık olarak 26.500'dür. Bunların yaklaşık
5.000'i Konya bölgesine, 5.000'i Halep ile civar köy ve kasabalara sevk
edilmiştir; kalanı Deyr-el Zor, Rakka ve Mezopotamya'daki çeşitli yerlerde, hatta
Bağdat çevresi gibi uzak diyarlardadır. Uygulama hâlâ sürüyor ve daha ne kadar
devam edeceğini Tanrı bilir. Halihazırda çıkartılmış emirler bu bölgedeki
sürgün sayısının 82.000'e kadar yükseleceğini gösteriyor; henüz Antep'ten
sürülen olmadı, Maraş ve Urfa'dan ise çok az kişi sürüldü. Kumandanların
emirleri makul ölçülerde insani görülebilirdi; ancak emrin uygulaması çoğu
yerde son derece gereksiz sertlikte olmuş, çoğu kez kadın ve çocuklara, hasta
ve yaşlılara acımasızca davranılmıştır. Bütün köyler bir saat önce haber
verilerek boşaltıldı. Yolculuğa hazırlık yapılmasına, hatta bazı durumlarda
farklı yerlerde bulunan aile üyelerinin bir araya gelmelerine bile fırsat
verilmediğinden küçük çocukların arkada bırakıldığı bile oldu. Haçin'de, yol
için yiyecek ve yatacak hazırlayabilen hali vakti yerinde insanlar bunları
sokakta bırakmak zorunda bırakıldılar ve sonradan çok büyük açlık çektiler.”
Kadınlar Kamçı Altında Yürütüldüler
“Çoğu durumda erkekler (askerlik yaşına gelenlerin
tamamına yakını orduya alınmıştı) birbirlerine ip ya da zincirlerle
bağlandılar. Kucaklarında küçük bebekleri olan veya hamileliklerinin son
günlerindeki kadınlar büyükbaş hayvanlar gibi kırbaçla yürütüldüler. Kadınların
yolda doğum yaptığı üç farklı olay dinledim. Doğum yapan kadınlar, başlarındaki
acımasız arabacıların yola devam etmeye zorlamaları yüzünden kan kaybı sonucu
ölmüşler. Ayrıca görevli jandarmanın iyi davrandığı, zavallı kadının birkaç
saat dinlenmesine izin verdiği, ardından onu bir at arabasına bindirdiği olumlu
bir örnek de anlatıldı. Bazı kadınlar o kadar yorgun ve çaresiz düştüler ki
çocuklarını yolda bırakmak zorunda kaldılar. Bazı kadın ve kızlara tecavüz
edildi. Bir yerde jandarma komutanı çevresine topladığı erkeklere alenen kadın
ve kızlara ne isterlerse yapmakta özgür olduklarını söylemiş. İaşeyle ilgili
farklı yerlerde uygulamalar da farklıydı.
Bazı yerlerde Hükümet insanlara kumanya vermiş; bazı yerlerde yiyecek
yardımı yapmaları için bölge halkına izin verilmiş; bazı yerlerde ne yiyecek
verilmiş, ne de başkalarının yiyecek vermesine izin verilmiş. Büyük bir açlık
ve susuzluk çekilmiş. Hastalıklar ve bazen açlıktan ölümler baş göstermiştir.
Bu insanlar, farklı ırktan, farklı dinden ve farklı dilden topluluklar arasına,
üç ya da dört ailelik küçük birimler halinde dağıtılıyor. Aileler diyorum ama,
bunların beşte dördü kadın ve çocuktur; erkeklerin çoğu yaşlı ya da
yetersizdir. Eğer önümüzdeki birkaç ay boyunca onlara yardım etme imkânı
yaratılamazsa, yeni yerlerine yerleşene kadar üçte ikisi ya da dörtte üçü açlık
ve hastalıktan ölecektir.”
Mahpuslar Ayakları Parçalanıncaya Kadar Dövülüyor
“Bugün bir eve çağrıldım ve orada hapishaneden gelen ve
yıkanmaya gönderilmiş olan bir çarşaf gördüm. Bu çarşaf yol yol akmış kan
lekeleriyle kaplıydı. Bana sırılsıklam ve son derece kirli giysiler de
gösterdiler. Mahpuslara neler yapmış olabileceklerini bilmem mümkün değildi;
ama bunların bir kısmına bizzat tanık olmuş, çok güvenilir iki kişi beni
aydınlattı. Mahpus bir odaya kapatılıyor (tıpkı Romalılar zamanında yapıldığı
gibi), iki yanında ikişer jandarma ve odanın öteki ucunda falakayı yoruluncaya
kadar dönüşümlü olarak vuran iki jandarma bulunuyor. Romalılar zamanında en
fazla kırk sopa atılırdı, burada ise 200, 300, 500 hatta 800 sopaya kadar
çıkıldığı oluyor. Ayaklar şişiyor, darbelerden yarılıyor ve kan fışkırıyor.
Mahpus bunun ardından hapishaneye geri götürülüyor ve diğer mahpuslarla aynı
yatağa konuyor — ki bu, kanlı çarşafı açıklamakta. Dayaktan kendini kaybeden
mahpuslar başlarında aşağı soğuk su dökülerek ayıltılıyorlar – ki bu da ıslak
ve kirli giysileri açıklıyor. Genç bir adam beş dakika içinde dövülerek
öldürülmüş. Falakanın dışında, göğse sıcak ütü bastırma gibi başka yöntemler de
uygulanıyordu. Bombalar için kovan döktüğünden kuşkulanılan bir demirci, ayak parmakları
sülfürle (kezzap deniyordu) yakıldıktan sonra serbest bırakılmıştı. Halep’teki
Alman Konsolosu sürgün edilenlerin sayısını 30.000 olarak tahmin ediyor. Konya
bölgesindeki sağlıksız Sultaniye yöresine 5.000 insan sürgün edildi. Hükümet
ilk günlerde biraz ekmek dağıttı. Ekmek bittiğinde ve bir daha ekmek
verilmediğinde sefalet yürek parçalayıcı boyutlara ulaştı.” 19. Bölüm, falakaya ek olarak ateşin de
işkence aracı olarak kullanıldığı bir başka dehşet öyküsü anlatıyor. Burada
raporun yazarı zavallı kurbanların gözlerine mil çekildiğini duyduğunu
anlatıyor. Başka bir vakada, bir mezarlıkta, muhtemelen Abdülhamit döneminde
saklanmış olan bir bomba bulunduğu, bu bahane edilerek yüzlerce kişinin bombayı
Türklere karşı kullanmak üzere sakladıkları suçlamasıyla işkenceye tabi
tutulduğu aktarılıyor. Rapora göre, 26 Haziran jandarmalar şehirlerden birinde,
evleri dolaşıp bulabildikleri genç ya da yaşlı, zengin ya da yoksul, sağlam ya
da hasta tüm Ermeni erkekleri toplamış. Bazı yerlerde evlere zorla girilip
hasta adamlar yataklarından sürüklenerek sokağa atılmış. Ayakkabıları ile
giysileri çalınmış. Hapishaneye atılmışlar ve otuz ya da daha çok sayıda
kişilik gruplar halinde yola çıkarılmışlar. Bazıları birbirine zincirliymiş.
Türk hükümetiyle temas halinde bir adam daha sonra bunların hepsinin
öldürüldüğünü söylemiş.”
Osmanlı ordusunda görev yapanların aileleri de tehcir
edildi
Halka Çarşamba günü yola çıkacak şekilde hazır olmaları
talimatı verilmişti. Ama Salı günü sabaha karşı 03.30’da boşaltılacak ilk
mahallenin kapılarında kağnılar belirdi ve insanlara derhal yola çıkmaları
emredildi. Bazıları yataklarından çıkarılıp doğru dürüst giyinemeden
sürüklendiler. Bütün sabah boyunca, kadınlar, çocuklar ve şurada burada önceki
sürgünlerden kaçmış olan erkeklerin acılı kalabalığını yüklenerek şehri
terkeden kağnıların gıcırtıları yankılandı. Bu kadınların birçoğunun kocaları
ve erkek kardeşleri orduda, Türk Hükümeti için savaşmaktaydı. Şehirdeki panik
korkunç boyutlardaydı. Halk hükümetin Ermeni ırkının kökünü kazımaya kararlı
olduğunu hissediyordu ve karşı koyacak gücü yoktu. Erkeklerin öldürüldüğünden
ve kadınların kaçırıldığından kimse kuşku duymuyordu. Hapisteki mahkumların
çoğu salıverilmiş, _________’ın çevresindeki dağlar haydut sürüleriyle
dolmuştu. Kadınların ve çocukların şehirden belli bir mesafeye kadar çıkarılıp,
ondan sonra bu adamların merhametine bırakıldıklarından korkuluyordu. Bu
mümkündür; zira ___________’daki Türk görevlilerin cazip genç kızları
kaçırdıklarına dair kanıtlanabilir öyküler mevcut. Müslümanlardan biri, bir
jandarmanın kendisine bir mecidiyeye(4 dolar) iki kız satmayı teklif ettiğini
anlatmıştı. Kadınlar ölümden daha kötüsüne gittiklerine inandıkları için
birçoğu gerektiğinde kullanmak üzere ceplerinde zehir taşıyordu. Bazılarında,
öleceğini bildikleri yakınlarını yol kenarına gömmek için kazma kürekler vardı.
Dehşetin hüküm sürdüğü bugünlerde, kurtuluşun kolay olduğunu bildiren bir
duyuru yapıldı: İslamiyet’i kabul eden herkesin güven içinde evinde kalmasına
izin verilecekti. Başvuruları kabul eden avukatlık büroları Müslüman olmak için
dilekçe verenlerle dolup taşmaya başladı. Birçoğu bunu kadınlarını ve
çocuklarını kurtarmak için yapıyordu, zira kurtuluşun sadece birkaç hafta
içinde geleceğine inanmaktaydılar. Bu sürgünler aralıklarla iki hafta kadar
devam etti. ________’daki yaklaşık 12.000 Ermeniden sadece birkaç yüzünün
kaldığı tahmin ediliyor. İslamiyet’i kabul edeceklerini bildirenler bile
gönderildiler. Bu yazı kaleme alındığı sırada, bu kafilelerin hiçbirinden kesin
bir haber alınmamıştı.” Bir başka bölümde her kesimden, her yaştan 12.000
Ermeni’nin tehcir edildiği ve Müslüman nüfusun hepsinin de bu insanların
kendilerine av olacağını bildikleri ve onlara birer cani gibi davrandığı
anlatılıyor. “Bu zavallı kafile, peşinden cesetlerden oluşan bir iz bırakarak
ilerliyordu.”
Çocuğun başını taşla ezdiler
“Bu, çok sayıda Ermeninin yaşadığı bir köyde meydana
geldi. ______________’den birkaç saat uzaklıktaki _____________ köyünde
Gregoryen ve Katolik Ermeniler ile Türkler yaşıyordu. Sözüne güvenilir bir
tanığın anlattığına göre varlıklı ve nüfuzlu bir Ermeni ile iki oğlu, arka
arkaya dizildi ve tek bir kurşunla üçü birden öldürüldü. Kırk beş erkek ve kadın köyden çıkarılıp kısa
mesafede bir vadiye götürüldü. Kadınlar önce jandarma komutanlarının tecavüzüne
uğradı, sonra da işleri bitirilmek üzere jandarmalara verildi. Aynı tanık bir
çocuğun başının taşla ezilerek beyninin dağıtıldığını anlattı. Bu kırkbeş
kişilik gruptaki bütün erkekler öldürüldü, biri bile sağ çıkmadı.” Başka bir
bahtsız Ermeni kasabasının başına gelenlerden bir bölümü de şöyle: “Polis hemen
her gün Ermenilerin evlerinde silah araması yapıyor ve herhangi bir şey
bulamadığında en saygın, en namuslu adamları hapse atıyor. Bazıları sürülüyor,
diğerleri de güya gizledikleri silahların yerini söylesinler diye kızgın
demirlerle işkence görüyorlar. Jandarma her şeyi tam kontrolü altına almış
görünüyor ve Mutasarrıf da onları destekliyor. Kentin en iyi vatandaşlarından
yaklaşık yüzünü daha hapse attılar. Bugün jandarma komutanı Ermeni Piskoposu’nu
çağırdı, Ermeniler silahlarını teslim etmez ve aralarındaki asileri ihbar
etmezlerse, aldığı emir uyarınca, aynı ________ halkına yaptıkları gibi,
_______’nın bütün Ermenilerini süreceğini söyledi. ____________ Ermenilerine
nasıl muamele edildiğini biliyoruz, çünkü yüzlercesi sürüldükleri çöle giderken
_________’dan geçti. Bu zavallı sürgünlerin çoğu kadın, çocuk ve yaşlı
erkeklerdi. Vahşi hayvan gibi sopalarla dövülüyor ve kırbaçlanıyorlardı. Kadın
ve kızlara, hem muhafızlar, hem de geçtikleri köylerdeki serseriler tarafından
her gün tecavüz ediliyor, çünkü askerler bu serserilere sürgünlerin kampına
gece girme, hatta kızları geceleri köylülere dağıtma izni vermişler.”
Bir Kadın Yaşadığı Dehşet Dolu Anları Anlatıyor
Amerikan Komitesi’nin elindeki bir başka belgede ise “Jön
Türk hükümeti Ermeni tebaasına karşı ilan ettiği savaşı aralıksız ve her gün
artan bir şiddetle sürdürüyor” deniyor. Türkiye’den, dürüstlüğü tartışma
götürmez bir kadının yazdıklarından bazı bölümler şöyle:
“Bizim kafile 1Haziran’da (eski takvimle) yola çıktı,
beraberimizde on beş jandarma vardı. Kafilemiz 400-500 kişi kadardı. Evden iki
saatlik uzaklıktaydık ki, köylü çeteleri ve çok kalabalık bir haydut grubu
ellerinde tüfekler, tabancalar, baltalarla etrafımızı çevirdiler ve neyimiz var
neyimiz yoksa aldılar. Jandarmalar üç atımı alıp Türk ‘muhacir’lere sattılar,
parayı da ceplerine attılar. Paramı, kızımın boynuna asılı paraları, bütün
yiyeceğimizi aldılar. Sonra erkekleri birer birer ayırdılar, altı-yedi gün
içinde on beş yaşından büyük bütün erkekleri öldürdüler. Benim yanı başımda iki
rahip öldürüldü, birisi doksan yaşından fazlaydı. Haydutlar bütün güzel
kadınları atlarına atıp götürdüler. Birçok kadın ve genç kız dağa kaldırıldı,
bunlar arasında kız kardeşim de vardı; bir yaşındaki çocuğunu kaldırıp
atmışlardı. Bir Türk onu yerden aldı ve kim bilir nereye götürdü. Annem
yürüyebildiği yere kadar yürüdü, sonra bir dağ tepesinde, yol kenarında yığıldı
kaldı. Yolda, bizden önce ________’dan çıkan konvoylara rastladık. Bunlar
arasında bazı kadınlar, kocaları ve çocuklarıyla birlikte öldürülmüştü. Yolda
kalan bazı ihtiyarlara ve çocuklara rastladık, hâlâ canlıydılar, ama çok feci
durumdaydılar; çığlık atacak sesleri bile kalmamıştı. Geceleri köylerde
kalmamıza izin verilmiyordu, dışarıda yatıyorduk. Gece karanlığında,
jandarmalar, haydutlar ve köylüler tarafından tarifsiz zulümler yapıldı.
Çoğumuz açlıktan ve beyin kanamasından öldü. Bazıları yürüyemeyecek kadar
güçsüz olduğu için yol kenarında bırakıldı. Bir sabah, elli-altmış arabayla
kocaları savaşta ölmüş otuz kadar dul Türk kadını gördük. İstanbul'a
gidiyorlardı. Kadınlardan biri eliyle işaret ettiği bir Ermeninin öldürülmesini
istedi. Jandarmalar kendisinin öldürmek isteyip istemediğini sordu, o da
"Niye olmasın?" dedi ve cebinden bir tabanca çıkarıp adamı vurdu. Bu
Türk hanımlarından her birinin yanında on yaşından küçük beş-altı Ermeni kız
çocuğu vardı. Türkler erkek çocukları almak istemiyor, yaşı kaç olursa olsun
öldürüyorlardı. Bu kadınlar, kızımı da almak istediler, ama o benden ayrılmak
istemedi. Sonra, Müslüman olmak istediğimizi söylediğimizde, ikimizi de
arabalarına aldılar. Arabaya biner binmez nasıl Müslüman olacağımızı öğretmeye
başladılar ve adlarımızı _____ ve ____ olarak değiştirdiler. En korkunç
olaylar, hayal edilemeyecek kadar dehşet verici görüntüler bizi Erzincan Ovası'nda
Fırat kıyılarında bekliyordu. Paramparça edilmiş kadın ve çocuk cesetleri
tüyler ürperticiydi. Haydutlar bizlerle birlikte olan kadın ve kızlara her
türlü kötülüğü yaptılar, çığlıkları göklere kadar yükseldi. Fırat kenarında,
jandarmalar sağ kalan on beş yaşından küçük bütün çocukları nehre attılar.
Yüzebilenler suda kaçmaya çalışırken tüfekle vurulup öldürüldü. Yedi gün sonra
_________’a vardık. Burada tek bir Ermeni bile sağ bırakılmamıştı. Türk
kadınları beni ve kızımı hamama götürdüler, bize İslam dinini kabul etmiş
birçok kadın ve kız gösterdiler.
Müslüman Suçlular Yağma İçin [Hapishanelerden] Serbest
Bırakıldılar
Dün kamuoyu ile paylaşılan bir tanıklıktan bazı bölümler
de şöyle:
“2 Ağustos günü orta yaşlı ve yaşlı kadınlardan ve on
yaşından küçük çocuklardan oluşan yaklaşık 800 kişi, kırk beş günlük bir
yürüyüşten sonra büyük bir sefalet içinde yaya olarak Diyarbakır'a ulaştı. Tüm
genç kadın ve kızların Kürtler tarafından götürüldüklerini, paralarının ve
diğer eşyalarının hepsinin alındığını, çektikleri açlık ve yokluğu
anlatıyorlar. Halleri anlattıklarını doğruluyor. Ülkenin her yerinde önde gelen
Ermeniler ya vuruldu, ya da asıldı. Tanınmış tüccarlar sefalete düşürüldüler ve
sürüldüler. Otuz bin Müslüman suçlu hapishanelerden salındı, bunlardan sıkı
askeri disiplin altında çeteler oluşturuldu. Bu çetelerin görevlerinden biri de
köylere baskınlar düzenlemek, soymak ve sürgünleri öldürmek. Ermeni ve Rum
Patriklerinin Türk hükümetinin bakanlarıyla görüşme talepleri reddedildi.
Amerikan büyükelçisi de aralarında olmak üzere yabancı ülke büyükelçilerinin
başvuruları geri çeviriliyor ve
İmparatorluk Hükümeti’nin tebaasına nasıl davranacağının kimseyi
ilgilendirmediği cevabı veriliyor. Türk bakanlar ve diğer yetkililer Hıristiyan
tebaayı yok etmeye ve Ermeni sorununa kesin çözüm getirmeye kararlı olduklarını
birçok kez açıkça belirttiler. Bölgede Amerikalıların çok önemli dini ve
eğitsel kurumları profesörlerini, öğretmenlerini, görevlilerini ve
öğrencilerini kaybetmekteler; yüzlerce çocuğun barındığı yetimhaneler bile
boşaltılıyor. Böylece yılmadan, yorulmadan verilen elli yıllık emeğin ürünleri
yok ediliyor. Devlet görevlileri, alay
eder gibi Amerikalılara ‘Ermenilerin işini bitirdiğimize göre şimdi bu kurumları
ne yapacaksınız?’ diye soruyorlar. Durum her geçen gün daha da kritik bir hale
geliyor. Herkes Almanları suçluyor, çünkü bu toplu katliam (çünkü yapılan tam
anlamıyla Ermeni ırkının imhasıdır) için doğrudan emir vermemiş olsalar bile,
en azından onayladılar. Çöldeki kamplardan birine yapılan ziyaretin hikayesi,
raporun sonlarında yer alıyor. Burada, cellatları tarafından en sefil hale
düşürülmüş, açlıktan can çekişen yaşlı erkek, kadın ve çocukların durumu
anlatılıyor. Kampta çok az erkek var. Çünkü, yazıldığına göre, ‘erkeklerin çoğu
yolda öldürüldü.’ Birçok kadın ve küçük çocuk da aynı şekilde öldürüldü.”
"Bu insanların durumu, buradan giden ya da gitmek
üzere olan insanları neyin beklediğini apaçık gösteriyor. Sistem öyle bir
kurulmuş ki, Kürt çeteleri kafilelerdeki insanları, en başta erkekleri, bazen
diğerlerini de öldürmek üzere yolda bekliyor. Tamamına bakıldığında harekatın,
bu ülkede şimdiye kadar görülmüş en ayrıntılı şekilde organize edilmiş ve en
etkili bir şekilde gerçekleştirilen katliam harekatı olduğu görülüyor."
Türkler Misyonerlerin [Yardım] Çabalarını Engelliyor
“Amerikan Misyonerleri, perişan haldeki kadın ve
çocuklara yardım etmenin yollarını aramaya başladılar. Bir yetimhane açmayı,
burada çocuklara, özellikle Amerika’da doğmuş ama anne babasıyla birlikte
buraya dönmüş olanlara, ayrıca Amerikan misyon ve okullarıyla bağlantısı olan
anne-babaların çocuklarına
bakılabileceğini düşündüler. Her ne kadar yeterli imkan olmasa da, diğer
vilayetlerden sürgünlerle birlikte buraya kadar gelebilen çocuklara yardım
etmenin çok çeşitli yolları olabilirdi. Dün bu konuları konuşmak için Vali’yle
görüşmeye gittim. Vali önerilerimi doğrudan reddetti. İstiyorsak bu insanlara
yardım edebileceğimizi, ama hükümetin çocuklar için yetimhaneler kurmakta
olduğunu, bizim bu türden bir çalışma yapamayacağımızı söyledi. Vali’nin
yanından ayrıldıktan yarım saat kadar sonra bir duyuru yayınlandı: Burada kalan
bütün Ermeniler, kadın ve çocuklar dahil, 13 Temmuz’a kadar şehri terk
edeceklerdi. Büyükelçi Morgenthau’nun acil talebine cevaben Ermeni Katliamları
Komitesi, Şefkat Komitesi ile işbirliği içinde büyük bir bağış kampanyası açma
kararı aldı. Bir kısım saygın
beyefendiler daha şimdiden büyük miktarlarda bağışta bulundular. Ama ihtiyaç
çok büyük. Çok sayıda küçük miktarda bağış bekleniyor. Ermeni halkına karşı
işlenmekte olan suçlar zalimlik ve dehşet açısından son bin yılda tarihe geçmiş
tüm diğer zulümleri geride bırakıyor. Eğitimlisi ve cahiliyle, zengini ve
yoksuluyla [bütün bir halk] barbarlığın ve zulmün her şekline maruz kalmakta.
Ancak çok sayıda Türkün bu imha politikasına karşı çıktığı da görülüyor. Hemen
harekete geçilerek çok sayıda can kurtarılabilir ve evlerinden sökülüp
atılanların en azından bir bölümü yerlerine geri dönebilir. Ulaşan bağışlar
derhal Büyükelçiye ulaştırılacak.”
Bağışlar Sayman Charles R.Crane, 70 Beşinci Cadde New York adresine gönderilmelidir
KATLİAMLARIN ÖNLENMESİ İÇİN BERNSTORFF'TAN DESTEK İSTENDİ
Dışişleri Bakanlığı Alman Büyükelçisi’nden
Ermeniler İçin Gayrıresmi Talepte Bulunuldu
1 Ekim 1915
Washington 30 Eylül
-- Dışişleri Bakanlığı, Alman Büyükelçisi Kont Von Bernstorff’tan, Alman
Hükümeti’nin Türkiye’deki Ermenilerin durumu konusunda müdahalede bulunması
için nüfuzunu kullanması yönünde gayrıresmi talepte bulundu.
Bugün açıklandığına göre söz konusu talep bir süre önce
iletildi ve şu ana kadar doğrudan bir cevap gelmedi. Ancak Alman konsolosluk
görevlisi tarafından Ermenilerin durumunun abartıldığını bildiren bir not
gönderildi. Yetkililer Berlin Dışişleri
Bakanlığına resmi bir protestoda bulunulmadığını ve bu aşamada böyle bir şey
düşünülmediğini belirtiyorlar.
Dışişleri Bakanlığı, Amerikalıların haklarının resmi bir
protestoya dayanak teşkil edecek şekilde
ihlal edildiği bilgisinin alınmadığını bildiriyor; ancak gayrıresmi kaynaklardan
gelen bilgiler Amerikalıların can ve mal güvenliğinin bulunmadığını gösteriyor.
İstanbul’daki [Amerikan] Büyükelçisi Morgenthau bugün
Amerikan Yabancı Misyon Temsilcileri Heyeti’ne gönderdiği telgrafta, Ermenilere
yardım fonuna daha fazla bağışta bulunulması
gerektiğini bildirdi.
Yayın tarihi: 1
Ekim 1915
TÜRKLER ERMENİ DEVLET YETKİLİLERİNİ ÖLDÜRDÜ
Von Bernstroff’un küçük göstermeye çalıştığı toplu
katliamlar Kahire’den teyid edildi
30 Eylül 1915
Londra, 29 Eylül – The Times’in Kahire muhabirinin 27
Eylül tarihli telgrafında aşağıdaki bilgiler yer alıyor:
Ermenilere yapılan mide bulandırıcı ve dehşet verici
mezalim haberleri buraya ulaşan bilgiler tarafından doğrulanıyor. Tıpkı daha
öncekilerdeki gibi bu katliamların da İstanbul [Constantinopolis] tarafından
organize edildiğine hiç kuşku yok. Ermenilere yönelik bu saldırı
kararının, Kafkaslar’daki yenilgisinin
ardından çoğunluğu Ruslara yardım etmiş
olmaları nedeniyle Ermenilere karşı büyük bir öfke duyan Enver Paşa’nın geri
dönüşünde alındığı anlaşılıyor.
Görünen o ki, Talat Bey Küçük Asya’daki savunmasız
toplumlardan intikam almak için bunu fırsat bildi. [Esas amacın üzerini örtmek
için] bir de formül bulundu ve Ermenilerin yerlerinden edilmesi ve iç bölgelere
tehcirine yönelik bir kararname yayınlandı.
Bu karara direnilmesi ya da yerine getirilmesinde gecikilmesi ölüm,
tecavüz ve diğer şekillerde zulüm için yeterli bahane oluşturuyor.
Önde gelen Ermenilerin başına gelen bir olay, emirleri
yerine getirenlerin bile başına neler gelebileceğini gösteriyor. Parlamentonun
önde gelen üyeleri olan Vartkes Efendi ile Zohraf Efendi, Daşnak partisinin
önde gelenlerinden Aghnuni; Bayındırlık
ve Tarım eski Bakanı Haladjian Effendi, Diyarbekir’e götürülmek üzere Urfa’da
bir arabaya bindirildiler ve yolda öldürüldüler. Eşlik eden görevlilerin
verdikleri bilgiye göre cinayeti çeteler işledi. Talat Bey daha yeni Vartkes’e dostluk gösterilerinde
bulunmuştu.
Şu an Port Said’de bulunan Süveydiye’den gelen
sığınmacıların kahramanca direndiği anlatılıyor. Tehcir emri geldiğinde [burada
yaşayan] 4.800 kişi dağa çıkmış ve 7 hafta boyunca burada direnmiş. Türklerin
saldırılarından biri yirmi altı saat sürmüş. Ermenilerin başka yerlerde de
direndiğine inanılıyor, ancak iç bölgelerdeki durum neredeyse tümüyle umutsuz.
Belçika’da ya da Abdülhamit rejimi altında yapılanlar,
mahiyet ve boyutları itibariyle bugün [Ermenilere] yapılan mezalimin yanında
hiç kalır. Tehcir emrini verirken Talat Bey şöyle demişti: “Bundan sonra, en az
50 yıl içinde, Ermeni sorunu diye bir şey kalmayacak.”
Yayın tarihi: 30 Eylül 1915
http://www.imprescriptible.fr/archives/usa/nyt/tr-2.htm
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.