Ermeni Kadınlar
Açık Artırmayla Satılıyor - 29 Eylül 1915
Bernstorff Şimdi de Kabahati Ermenilere Buluyor - 28
Eylül 1915
Ermenilere Yapılan Korkunç Muamele Doğrulandı - 27 Eylül
1915
Misyon Heyeti Çağrı Yapıyor - 25 Eylül 1915
Ermenistan Yok Olma Tehdidi Altında - 25 Eylül 1915
500.000 Ermeni’nin Yok Edildiği Bildiriliyor - 23 Eylül
1915
Bryce Ermenistan’a Yardım Etmemizi İstiyor - 21 Eylül 1915
Misyonlar Heyetine Türklerin Yaptığı Vahşet Aktarıldı -
17 Eylül 1915
Ermenistan Can Veriyor - 17 Eylül 1915
Morgenthau’a Cevap Olarak Ermenileri Astılar - 16 Eylül
1915
Bölüm I | Bölüm II | Bölüm III | Bölüm IV | Bölüm V
ERMENİ KADINLAR AÇIK ARTIRMAYLA SATILIYOR
Bir Sığınmacı Türklerin Egemenliği Altındaki İnsanların
Akibetini Anlatıyor
VON BERNSTROFF’A CEVAP VERİLECEK
Alman Büyükelçisi’nin Katliam Haberlerinin “Tamamen
Uydurma” Olduğunu İddia Eden Mektubu İnfial Uyandırdı
229 Eylül 1915
Alman Büyükelçisi Kont von Berntorff’un Boston’dan Miran
Sevasly’ya yazdığı veTürklerin Ermenilere yaptıkları zalimliklere ilişkin
bilgilerin “tamamen uydurma” olduğunu iddia ettiği mektuba, Türkiye’deki durum
hakkında bilgi sahibi olan bir grup tanınmış Amerikalı cevap verecek. Söz
konusu kişilerin tümüyle güvenilir kanıtlar ve belgelere dayalı bilgiler
sunacakları ve bu kişilerden birinin, “Ermenistan katliamlarla baştan başa kan
içinde” şeklinde konuştuğu bildiriliyor.
Alman Büyükelçi’nin Mr. Sevasly’ya yazdığı mektup dünkü
The Times gazetesinde yayınlanmıştı. Kont von Bernstorff’un mektupta kullandığı
ifadeler, Ermenilerin durumunu hayati bir sorun olarak gören misyonerler ve
diğer çevrelerde büyük bir infial uyandırdı.
Ermeni Katliamları Komitesi Sekreteri Samuel T. Dutton bu
konuda şunları söyledi: “Şu an Büyükelçi’nin sözleri ile ilgili olarak
söyleyebileceğim tek şey, kendisinin çok kötü bir şekilde yanıltılmış
olduğudur. Kendisinin, Komitemizin elinde bulunan, Ermenilere yapılanlarla
ilgili, tümüyle belgelere dayalı somut bilgileri görünce çok şaşıracağından
eminim.”
Geçen Pazar günü yayınlanan ön beyanatında Komite,
katliamların devam etmesi halinde, Almanya ve Avusturya’nın Türkiye üzerindeki
nüfusu bilindiğinden, Cermen müttefikleri yapılanlardan “ahlâken sorumlu”
tutacağını açıklamıştı.
Elindeki somut bilgilere dayanarak konuşan Prof. Dutton,
Enver Paşa’nın liderliğindeki Jön Türk kadrosu tarafından yürütülen, bütün bir
insan soyunu imhaya yönelik böylesine planlı ve sistemli bir harekatın bir
benzerinin geçmiş yüzyıllarda görülmediğine inandığını söyledi. Plan, bütünüyle
Ermenileri yok etmeyi amaçlamakta.
Prof. Dutton, birkaç gün önce 18 Ağustos’ta Türkiye’den
ayrılan bir genç kızın kendisini görmeye geldiğini anlattı. Genç kız kendisine,
Anadolu’daki bir misyon okulunun öğrencisi olan 100 kızın başına gelenleri
aktarmış. Tabii ki Ermeni olan bu kızlar gruplara ayrılmışlar ve Türk subaylar
bunların içinden en güzellerini kendilerine ayırmış. Daha az güzel olanlar
askerlere verilmiş, en az güzel olanlar en yüksek fiyatı verenlere
satılmış.
Uzun yıllar Türkiye’de bulunan bazı Amerikalılar son
birkaç gün içinde Amerika’ya döndüler. Bunların hepsi, Ermenilere yapılanlara
ilişkin Türkiye’den gelen haberleri doğruluyor, ancak hepsi de, söylediklerinin
Türkiye’ye ulaşması durumunda arkada bıraktıkları dostları ya da akrabalarının
Türkler tarfından cezalandırılacağından korktukları için isimlerinin
belirtilmemesini önemle rica ediyorlar.
Ermenilerin durumuna yakından tanık olan bir kişi
tarafından The Times gazetesine dün verilen iki mektupta, Ermenilere yapılanlar
anlatılıyor.
Bu mektuplardan biri, verdiği başka bilgilerin yanı sıra,
şunları da belirtiyor:
“Urtab, Tukh ve göl üzerindeki yaklaşık 20 Ermeni köyünde
yaşayanların hepsi Türkler tarafından katledildi. Bu köylerde uluyan köpekler
dışında tek bir canlı kalmadı. Cesetlerin büyük bir bölümü sular tarafından
göle ve nehirlere sürüklendi.
“Hepsi de erkeklere ait olan bu cesetler, korkunç şekilde
parçalanmışlardı. Kadın ve çocuklara ne olduğunu kimse bilmiyor. 20 Temmuz günü
gün batımında Ermeniler Kerkur dağına çıktılar. Zirveye ulaştıklarında büyük
bir kederle Bitlis’in alevler içinde olduğunu gördüler ve en kötü şeyin
olduğunu anladılar. Türk kuşatmasını aşmayı başaran bazı kadın sığınmacılar,
şehirde yapılan canavarca katliamları, kadın ve çocukların topluca tehcir
edildiğini anlattılar.”
Türkiye’den gelen Ermeni Kilisesi’nin tanınmış bir din
adamına, esrarengiz bir yeraltı kanalıyla ulaşan ve “hiç kuşkuya yer
bırakmayacak kadar güvenilir” bir kişiden gelen bir mektupta da şöyle deniyor:
“Ermenisiz bir Ermenistan – Osmanlı Hükümeti’nin planı
bu. Ermenilerin evlerine ve arazilerine şimdiden Müslüman aileler
yerleştirilmekte. Hükümetin, tehcir edilenlerin yanlarına hiçbir şey almalarına
izin vermediğini söylemeye gerek yok. Ayrıca her şey askeriyeye tahsis
edildiğinden, ulaşım aracı da yok. Bu yüzden insanlar, onlara mezar olacak
çöllük bölgenin bir köşesine doğru iki – üç ay sürecek yolculuğa yürüyerek
çıkmak zorunda bırakıldılar.”
BERNSTORFF ŞİMDİ DE KABAHATİ ERMENİLERE BULUYOR
“Türkiye’ye Karşı Ayaklanma Örgütlemeye Çalışarak
Cezalandırılmalarına Kendileri Neden Oldu”
28 Eylül 1915
THE NEW YORK TIMES özel haberi.
WASHINGTON, 28 Eylül.
Kont von Bernstorff’un Boston’dan Miran Sevasly’ya gönderdiği ve “en son
Büyükelçiliğimize gelen ve Amerikan hükümetine ilettiğimiz resmi, güvenilir
raporlar, Osmanlı İmparatorluğu’nda mezalim iddialarının tamamen uydurma
olduğunu gösteriyor” sözlerini
içeren mektup [ABD] Dışişleri Bakanlığı tarafından
şaşkınlıkla karşılandı.
Alman Büyükelçi bugün Dışişleri Bakanlığı’na bir mesaj
göndererek Türklerin Ermenilere yönelik mezaliminin “çok büyük ölçüde
abartıldığı”nı belirtti ve işin içinde kışkırtma olduğunu iddia ederek
Türklerin yaptığını kısmen savunmuş oldu.
Büyükelçi’nin mektubu bir yandan Türklerin Ermenilere
yönelik cezalandırıcı uygulamaların aşırıya kaçtığını inkâr etmiyor, ama bir
yandan da [Ermenilerin] ayaklanma ve isyan
hazırlıklarının, ihanet anlamına gelecek faaliyetlerinin [Osmanlı’nın]
“Ermeni politikası”nı, savaş zamanında
alınması zaruri bir önlem haline getirdiğini iddia ediyor.
Dışişleri Bakanı bugün Trabzon’daki Amerikan
Konsolosundan, bu büyük Ermeni vilayetinin Ermeni nüfusunun tehcir edildiğini
bildiren bir rapor aldı. Sürülen Ermenilerin mallarına, söz konusu malların
tehcir edilen sahiplerine yönelik alacak taleplerini karara bağlama yetkisini
üstlenen Türk hükümetinin memurları tarafından el konuluyor. Konsolos raporunda
Trabzon’da yaşayan ve komisyonla çalışan birçok Ermeni tüccarın Avrupalılarla
hesaplarının olduğunu belirtiyor.
Konsolos, Trabzon vilayetinde bu durumdan zarar gören az sayıda
Amerikalı olduğunu düşünüyor. Ancak eğer bir Amerikalı’nın Trabzon’daki bir
Ermeniden alacağı olması durumunda, söz konusu kişi Konsolos’a Türk
konsolosluğundan ve noter onaylı yeminli bir ifade göndererek borcunu tahsil edebilir.
Türkiye, Ermeni politikasına hiçbir yabancı müdahaleyi
kabul etmeyeceğini bildirdiği için, Amerika Birleşik Devletleri [Ermeni
meselesiyle ilgili olarak resmi bir protesto notası göndermekten ], Amerikan
yurttaşları durumdan etkilenmediği sürece, büyük bir ihtimalle
kaçınacak.
ERMENİLERE YAPILAN KORKUNÇ MUAMELE DOĞRULANDI
Ermeni Katliamları Komitesi, kurbanların şimdiden
500.000’e ulaştığını bildiriyor
ULUSAL ÇAPTA PROTESTOYA DAVET
Ermenilere yapılan mezalimden Almanya ve Avusturya’nın
Sorumlu Tutulması Öneriliyor.
27 Eylül 1915
Ermeni Katliamları
Komitesi Sekreteri Profesör Samuel Train Dutton, Ermenilerin içinde bulunduğu
korkunç duruma ilişkin sürdürdükleri araştırmanın sonuçlarını özetleyen,
Komite’nin ön açıklamasını dün yaptı. Açıklamada, yaptıkları inceleme sonucunda
her yaştan Ermenilere yönelik çok sayıda katliam, işkence ve diğer kötü muamele
haberlerinin doğrulandığı belirtildi.
Komitede Prof. Dutton’ın yanı sıra Cleveland H. Dodge,
Arthur Curtis James, Haham Stephen S.
Wise, John R. Mott, Frank Mason North, James L. Barton, William Sloane, D.
Stuart Dodge ve diğerleri de yer alıyor.
Komite’nin dün yaptığı açıklama şöyle:
“Görevlendirilen alt-komite kanıtları titizlikle
incelemiş ve komitenin tamamına bir rapor sunmuştur. Raporda, Viscount
Bryce’ın, yaşlı erkek, kadın, çocuklar dahil masum ve savunmasız Ermenilerin
hapse atıldığına, işkence gördüğüne, öldürüldüğüne, katliama uğradığına ve
Kuzey Arabistan çöllerine sürüldüğüne, zorla Müslümanlaştırıldıklarına ilişkin
beyanatının en ince ayrıntısına kadar doğru olduğu belirtilmiştir.”
“Adları Komite’de saklı olan ancak şu anda kamuoyuna
bilinen nedenlerle açıklanamayan görgü tanıklarının yazılı anlatımları büyük
bir titizlikle incelenmiştir. Söz konusu olan yüzlerce sayfalık tanıklıklardır.
Tanıklıklar, bunları yazanların kimlikleri, konumları ve anlatımlarındaki
kesinlik nedeniyle kuşkuya yer bırakmayacak kadar inandırıcıdır.”
“İncelenen anlatımların yazarları Ermeni, Rum, Bulgar,
İtalyan, Alman, Türk, İngiliz,
Amerikalı, işadamı, seyahat halindeki yolcular ve çok çeşitli kademelerden
memurlardır. Hiçbir tanıklık, anlatılanların doğruluğuna ilişkin kuşku
bırakmamaktadır. Bunların hepsi, batıdaki Smyrna’dan İran’a, Karadeniz’den
Arabistan’a kadar gayrımüslimlerin imhasına yönelik bir propagandanın sürmekte
olduğu, söz konusu imha harekâtının, katliamlarla dolu uzun yönetimi sırasında
Abdülhamit’in yaptıklarını zalimlik ve yaygınlık açısından geride bıraktığı
noktasında birleşmektedir.”
“İncelenen ve birçoğu halen Komite’nin elinde bulunan
tanıklıklar yüzlerce kasaba ve şehri kapsıyor. Bunların çoğunda Ermeniler hemen
orada, çoğu kez korkunç işkencelerden sonra öldürülüyor, ya da açlıktan ölmek
üzere dehşet verici bir sürgüne çıkarılıyor. Mezopotamya’ya tehcir görüntüsü
altında yapılan, çoğu zaman, açlıktan
can çekişen, çaresiz, birçoğu çıplak
erkek, kadın ve çocukların, bazı durumlarda bu imha harekatında memnuniyetle
işbirliği yapan Kürtler tarafından da,
tecavüz ve katledilmek üzere dağlara sürülmesinden ibarettir.”
Bu sürgünler ve kurbanlar arasında Amerikan okulları ve kolejlerinin
öğrencileri, mezunları, öğretmenleri ve Amerikan ve Avrupa üniversitelerinden
mezun profesyonel görevlileri, bir ya da daha da fazla kuşak boyunca ülkenin
beyni ve girişimci ruhunu temsil eden kadın ve erkekleri yer alıyor.”
“Ülkenin bütün bölgelerinde aynı şekilde yürüyen
uygulamanın Anadolu’dan tüm gayrımüslim halkların yok edilmesini amaçladığı
anlaşılıyor ve Ermeniler açısından bu amacın yerine getirilmesi yönünde büyük
yol alınmış durumda.”
"Bazı yerlerde Amerikan mülklerine el konuluyor,
Amerikalılar aramaya tabi tutuluyor, sınır dışı ediliyor, mektupları ve
telgrafları, hatta Amerikan konsolosluk ofislerinden gönderilenler dahil,
engelleniyor, can güvenlikleri tehdit altında. Ne var ki bu yapılanlar,
Ermenilere yönelik imha harekâtının yanında önemsiz kalıyor.”
"Eldeki kanıtlar görünüşe göre muhtemelen 1.500.000
Ermeninin daha şimdiden öldürüldüğü ya da bir an önce yardım gönderilmezse
onları ölümün beklediği çöle doğru yola çıkarıldığını gösteriyor. Bütün bunlar
Mart ayında başladı ve şu anda son hızıyla sürmekte.”
“Komite, Amerikan basınının, elindeki tüm imkanlarla
durumu protesto etmesi ve insanlığa karşı işlenmekte olan bu suça son vermesi
ve hâlâ yaşıyor olabilecek sürgünlerin evlerine dönmesini sağlaması yönünde
Türk Hükümeti’ne çağrıda bulunması durumunda
sonuç alınabileceğine inanıyor.”
"Almanya ve Avusturya’nın, müttefiki olan Osmanlı
devleti üzerindeki güçlü nüfusu dikkate alındığında, eğer bu katliamlar devam
ederse Amerikan halkı yapılanlardan ahlaken bu iki ülkeyi sorumlu
tutacaktır.”
MİSYON HEYETİ ÇAĞRI YAPIYOR
Türklerin Ermeni Kurbanlarına Yardım İçin Amerikalılardan
Para Toplanacak
25 Eylül
WASHINGTON, 24 Eylül -
Amerikan Yabancı Misyonlar Heyeti önümüzdeki günlerde, Türkiye’ye
düşmanca hareketlerde bulundukları gerekçesiyle ülkenin uzak bölgelerine
sürülen Ermenilere yardım etmek üzere Amerikan halkına parasal yardımda bulunma
çağrısı yayınlayacak. Çağrı, Büyükelçi Morgenthau’nun Heyet’e sunduğu rapora
dayanıyor.
Heyet temsilcileri Ermenilere yardım planı için Dışişleri
Bakanlığı yetkilileriyle görüştü. Ancak Türkiye’nin uyguladığı politikaya
herhangi bir yabancı devletin müdahale etmesine izin vermeyeceği bilindiğinden
Amerikan Hükümeti planda resmen yer almayacak.
Amerikan Hükümeti’nin, Büyükelçi Morgenthau aracılığıyla
Türk hükümetine verdiği, Ermenilere yapıldığı iddia edilen kötü muameleye
ilişkin protesto notası karşısında ancak çok küçük tavizler verildi. Ama
Amerikan Hükümeti bunun dışında bir adım atmadı. Türk yetkililer, Ermenilere
karşı izlenen politikanın isyanları ve Hükümete karşı bir tertibi engellemek
için savaş zamanına özgü zorunlu bir tedbir olduğunu belirttiler. Dışişleri
Bakanlığı yetkilileri Türklerin Amerikan protestosuna verdiği cevabın üzerine
yeni bir adım atmayacaklarını belirtiyorlar.
Cevap henüz kamuoyu ile paylaşılmadı.
Büyükelçi Morgenthau’ya bugün, Türklerin Ermenilere karşı
son askeri operasyonlarında Amerikan misyonerlerinin öldürüldüğüne ilişkin
söylentileri araştırma talimatı verildi.
ALMAN MİSYONER
YARDIM EDİYOR
Misyoner Ermeni Sürgünlerle İlgileniyor ve Çektikleri
Eziyetleri Anlatıyor
Bir Alman misyoner gazetesi olan, Deutscher Hülfsbund für
christliches Liebeswerk im Orient kuruluşunun yayını Sonnenaufgang (Gün Doğumu)
14 Temmuz tarihli sayısında, misyoner olduğu anlaşılan Alman bir kadının
mektubunu yayınladı. Bu kadın Küçük Asya’da sürgün edilen sayısız Ermeni
kafileleri ile karşılaşmış. Mektuptan bazı bölümler şöyle:
“Bu dağlı insanlar için çöl iklimi korkunç. Dün büyük bir
Ermeni kampına ulaştım. Burada Kürtlere özgü keçi kılından çadırlar kurulmuş
olmasına rağmen, çoğunluk kavurucu güneş altında savunmasız halde yakıcı
kumlara yayılmıştı. Çok sayıda hasta olduğundan Türkler bir günlük mola
vermişler. [Kamptakilerin] giysilerinden önceden varlık içinde yaşamış insanlar
oldukları anlaşılıyordu. Bunlar rahipleriyle birlikte tehcir edilmiş, Zeytun yakınındaki bir başka köy olan Geben
halkıydı. Rahip bana, her gün çocuklar ve hastalar arasından beş-altı ölüm
olayı yaşandığını söyledi. Bugün de yaklaşık dokuz yaşındaki bir kızın annesini
gömmüşler ve kız dünyada tek başına kalmış. Bana çocuğu beraberimde götürmem
için yalvardılar.”
“Ertesi gün Zeytun’dan sürülenlerin bulunduğu bir başka
kampa gittim ve sözcüklerle anlatılamayacak sefalete dair aynı öyküleri
dinledim: ‘Bizi neden hemen öldürmüyorlar?
Gün boyu çocuklara verecek hiç suyumuz yok, susuzluktan ağlıyorlar.
Geceleri Araplar yataklarımızı ve elbiselerimizi çalmaya geliyorlar. Kızları
götürüyorlar, kadınlara tecavüz ediyorlar. Artık yürüyemediğimizde, zaptiyeler
dövüyor. Bazı kadınlar tecavüzden kurtulmak için kucaklarında çocuklarıyla
kendilerini suya attılar.’"
Aynı yolcu Van’da gördüklerini de şöyle anlatıyor:
“Komşu köylerde kiliseler ve okullar, bazı evler de
dahil, yerle bir edildiler. İstisnasız her şey yağmalandı.”
Maraş’tan da şunları yazıyor:
“Biraz önce on beş bebek getirdiler. Üçü ölmüştü. Dehşet
verici şekilde zayıf ve hastalıklıydılar. Ah! Gördüğümüz her şeyi
yazabilseydik!”
“ERMENİSTAN YOK OLMA TEHDİDİ ALTINDA”
Dr. Gabriel, en son katliamlarda 450.000’den fazla Ermeninin
öldürüldüğünü bildiriyor.
600.000 KİŞİ SÜRGÜNE ÇIKARILDI
Nubar Paşa,” tarafsız devletlerin müdahalesinin artık bir
yararı kalmadı, neredeyse bütün bir halk ölüme mahkum edilmiş durumda” diyor.
25 EYLÜL 1915
- Birleşik Devletler’deki Genel
İlerici Ermeniler Derneği Başkanı Dr. M. Simbad Gabriel TIMES muhabirine dün
gece yaptığı açıklamada hiçbir Amerikalı’nın Türklerin Hıristiyan Ermenilere
yaptığı zalimliğin derecesini hayal bile edemeyeceğini söyledi. Dr. Gabriel, Ermeni kilisesinin başı olan
Katolikos’un Paris’teki diplomatik temsilcisi Nubar Paşa’dan aldığı mesaja göre
öldürülen Ermenilerin sayısının 450.000’den fazla olduğunu, 600.000 kişinin de
evlerinden sökülüp atılarak Küçük Asya köyleri arasında süründürülmek üzere
tehcir edildiğini, bu durumda toplam rakamın 1.500.000’e ulaştığını bildirdi.
Dr. Gabriel şöyle konuştu: “Biz burada Amerika’dakiler
hüküm sürmekte olan dehşetin boyutlarını kavramaya başlayamadık bile. Çünkü
Türkiye’deki Ermenilerin Türklerin elinde neler yaşadıklarını yazma, hatta
kendi aralarında bile konuşmaya izinleri yok. Nubar Paşa, Katolikos’un ve
Konstantinopolis’teki önde gelen Ermenilerin, adlarını kimseye açıklamaması
için yemin verdirmek suretiyle Müslümanların Ermenilere yaptığı korkunç muameleleri
kendisine anlattıklarını aktarıyor.”
Dr. Gabriel sözlerine şöyle devam ediyor: “Birkaç gün
önce, üç çocuğuyla birlikte Konstantinopolis’ten gelen bir Ermeni kadınla
görüştüm. Kadının kocası şu an hâlâ Konstantinopolis’te ve bana, ondan intikam
alırlar endişesiyle adını vermemem için yalvararak anlattığı korkunç şeyler
kanımı dondurdu. Bir sabah yirmi arkadaşı, sadece Türk davasına dostane
yaklaşmadıkları kuşkusuyla Türkler tarafından götürülmüş ve oracıkta asılarak
idam edilmişler. Bu, Türkiye’de sürgüne
gönderilmeyen Ermenilerin nasıl her sabah korkuyla uyandıklarına ilişkin sadece
bir örnek.”
Doktor, tamah, din ve siyaset faktörlerinin bir araya
gelerek Türkleri, Ermenileri katletmeye
sevkettiğini söylüyor. Her katliamın arkasında hükümet olduğunu ve insanların
hükümetin emri altında hareket ettiklerini belirtiyor.
"Sabah boru sesi duyuluyor,” diye anlatıyor, “ve
Türkler bu sesi duyar duymaz yataklarından fırlayıp Hıristiyanları öldürme ve
varlarını yoklarını yağlama işine koyuluyorlar. Boru akşam, ya da bir – iki gün
sonra sustuğunda, silahla ve keserek katletme nasıl başladıysa, aynen öyle bir
anda sona eriyor. Halk hükümetin emirlerine asker gibi uyuyor.”
“Ölenler en şanslılar. Yaşayanlar evlerinden zorla
koparılıp, bilmedikleri topraklarda düşman bir nüfusun içine doğru yola
çıkarılıyor. Hükümet onlara yiyecek olarak günde yalnızca adam başına 250 gram
tahıl veriyor. Genç ve güçlü erkekler askere alınıyorlar, ama savaşmak için
değil. Onlara silah verilmiyor, sadece hendek kazdırılıyor ve ordunun taşıma
işlerini yapıyorlar. Bu durumda Türklerin davasına sempati duymanız mümkün olur
muydu?”
Kendisine verilen bilgileri Dr. Gabriel’e aktaran Nubar
Paşa, 300.000 Ermeninin öldürüldüğü Sultan Abdülhamit’in 1895
katliamlarının 1915’te yapılan kırımın
yanında hiç kaldığını belirtiyor.
"Kilikya ve Ermenistan’da son birkaç ayda yaşananlar
inanılmayacak kadar korkunç. Bu, tüm bir halkın imhasından başka bir şey
değil,” diyor Nubar Paşa.
Konstantinopolis’ten gelen bir mektupta Kilikya’daki
bütün şehir ve köylerdeki Ermenilerin Halep’in güneyindeki çöllük bölgeye
sürüldüğü yazılıyor. Mektuba göre, bu insanlara yanlarına eşyalarını almalarına
bile izin verilmemiş. Boş arazi ve evlere Müslümanlar yerleşmiş. Genç erkekler
askere alınmış, yalnızca zayıf ve yaşlılar sürgüne çıkarılmış.”
Başka bir mektupta da şöyle yazıyor: “Her yerde askeri
mahkemeler faaliyette. Çok sayıda Ermeni asıldı, bazıları on ya da on beş
yıllık hapis cezalarına çarptırıldı. Kurk köyünün papazı da dahil olmak üzere birçoğu
dövülerek öldürüldü. Kiliseler ve manastırlar yağmalandı, tahrip edildi,
neredeyse bütün episkoposlar tutuklandı ve askeri mahkemelere sevk
edildi.”
"Van ve Bitlis vilayetlerinin köyleri yağmalandı ve
buralarda yaşayanlar kılıçtan geçirildi. Bizler Konstantinopolis’te bir kaleye
hapsedilmiş gibi tecrit edilmiş durumdayız, ne posta, ne telegrafla haberleşme
imkanımız var. Hıristiyanların şehadeti, tarihin hiçbir döneminde bu boyutlarda
gerçekleşmemişti. Eğer tarafsız devletler, özellikle Amerika Birleşik
Devletleri müdahale etmezse Türk imparatorluğunda yaşayan bir buçuk milyon
Ermeniden pek azı hayatta kalmış olacak.”
Dr. Gabriel, Genel İlerici Ermeniler Derneği’nin Jön
Türkler’in 1909’da Kilikya’da 30.000 Ermeniyi katletmelerinden sonra kurulduğunu
belirtiyor. “İlk başta derneğin amacı
iki halk arasında daha iyi ilişkilerin geliştirilmesiydi, ama artık bu yöndeki
çabaların yararsız olduğuna inanıyorum,” diyor. Dr. Gabriel’in anlattığına göre
daha önce, Balkan Savaşlarından sonra Katolikos Mısır’da yaşamakta olan Nubar
Paşa’dan, Avrupalı devletler arasında
Ermenilerin haklarını korumaya yönelik bir anlaşmaya varılması için çaba
harcamasını istemiş.
500.000 ERMENİNİN YOK EDİLDİĞİ BİLDİRİLİYOR
Washington, Hıristiyanların Türkler ve Kürtler Tarafından
Katlinin Durdurulmasını İstedi
The New York Times Özel Haber
WASHINGTON, 23 Eylül 1915 – Konstantinopolis’teki Robert
Kolej direktörlerinden Chicago’dan Charles R. Crane ile Amerikan Yabancı Misyonlar
Heyeti’nin Dış İlişkiler Sekreteri James L. Burton, bugün Dışişleri
Bakanlığı’ını ziyaret ederek, Küçük Asya’da Ermenilerin Türkler ve Kürtler
tarafından hunharca katledilmesi konusunda Dışişleri Bakan Vekili Polk ve diğer
yetkililer ile görüştüler. Her ikisi, önümüzdeki birkaç gün içinde New York’ta
yapılacak bir toplantıya katılacaklar. Toplantıda mümkün olan en çok sayıda
bahtsız Ermeniye yardım ve para toplama konusunda Amerikan halkına çağrıda
bulunmaya yönelik bir plan üzerinde çalışılacak.
Bugün burada yapılan toplantılarda, Büyükelçi Morgenthau
tarafından Osmanlı Hükümetine defalarca Ermenilere insanca davranılması
talebinde bulunulduğu, ancak bu başvurulara rağmen Ermeni katliamlarının devam
ettiği öğrenildi.
Dışişleri Bakanlığı kayıtları, Küçük Asya’daki Amerikan
konsolosluk görevlilerinden gelen ve Hıristiyan Ermenilerin Türkler ve Kürtler
tarafından korkunç muamelelere tabi tutulduğunu anlatan ayrıntılı raporlarla
dolmuş durumda. Bu raporlar kamuoyu ile paylaşılmadı. Ancak raporlar Türklerin,
Ermenilere, özellikle de Ermenilerin yaklaşık %90’ını oluşturan Gregoryen
mezhebine mensup olanlara karşı bir imha savaşı yürüttüklerini ortaya
koyuyor. Türk hükümeti ilk önce bütün
Ermenilerin tehciri doğrultusunda talimat yayınlamıştı. Ancak bir süre önce,
büyükelçi Morgenthau tarafından yapılan başvuru sonucunda Osmanlı hükümeti,
emirde değişiklik yapılacağına ve Katolik ve Protestan Ermenilerin tehcirden
muaf tutulacağına dair teminat vermişti.
Washington’a ulaşan raporlar, 500.000 Ermeninin öldürüldüğünü,
ya da tehcir emri ve imha harekatı sonucunda hayatlarını kaybettiğini
belirtiyor. Türk yetkililer Gregoryen Ermenileri evlerinden sökerek çıkarıp,
ancak engin çöller aşılarak varılabilecek Bağdat yönündeki uzak yerlere sürgüne
gönderdiler. Çöl boyunca uzun yolculukta Ermeniler Kürtlerin baskınına
uğradılar ve katledildiler, ayrıca çok sayıda Ermeni kadın ve kız kaçırıldı,
köle yapıldı. Dışişleri Bakanlığı’nın Küçük Asya’daki görevlilerinden alınan
raporlar, İngiltere’nin ABD’deki eski büyükelçisi Vikont Bryce’ın Ermeni
katliamlarını durdurması için ülkemize yaptığı başvuruda yer alan bütün bu
olayları doğruluyor. Vikont Bryce,
Ermenilerin yaşadığı dehşet verici mezalimin modern çağlarda bir benzerinin
olmadığını belirtiyor.
BRYCE ERMENİSTAN’A YARDIM ETMEMİZİ İSTİYOR
Trabzon’daki bütün Hıristiyanların, yani 10.000 kişinin
denizde boğdurulduğunu anlatıyor.
KADINLAR HAREMLERE KAPATILMAK ÜZERE KAÇIRILIYOR
Katliamları Durduracak Tek Güç Almanya ve Biz Onu
Harekete Geçmeye İkna Edebiliriz.
21 Eylül 1915
Londra, 20 Eylül – İngiltere’nin ABD’deki eski
büyükelçisi Vikont Bryce Associated Press’e Amerika’dan, Ermenilerin
katledilmesini durdurmaya çalışmasını talep eden bir çağrı gönderdi. Çağrısında Bryce şunları yazıyor:
"Uygar dünya, özellikle Amerikalılar, son birkaç
aydır Asya Türkiye’sinde sürmekte olan vahşeti bilmelidirler; çünkü Türk
hükümetinin tahrip edici elini durduracak olan tek şey, tarafsız ülkelerin
görüşlerini, özellikle insancıl Amerika’nın yapılanlara ilişkin yargısını dile
getirmesidir.”
"Türkiye ile Müttefikler arasında savaşın patlak
vermesinden kısa bir süre sonra Türk hükümeti, Ermeni soyundan Hıristiyanları
öldürerek Hıristiyanlığın kökünü kazımayı amaçlayan bir plan hazırladı ve o
zamandan bu yana bu planı sonsuz bir zalimlikle yürütmekte. Farklı kaynaklardan
gelen tanıklıklar Küçük Asya’nın bütün Doğu ve Kuzey bölgelerinde Hıristiyan
halkın kasıtlı olarak imhaya tabi tutulduğu, askerlik çağındaki erkeklerin
öldürüldüğü, genç kadınların kaçırılarak Türk haremlerine kapatıldığı,
Müslümanlaşmaya zorlandıkları ve çocuklarıyla gerçek bir esaret koşullarında
tutuldukları noktasında birleşiyor. Diğer halk, yaşlı kadın, erkek ve çocuklar
kafileler halinde Türk askerlerinin eşliğinde Küçük Asya’nın sağlıksız
bölgelerine, bazıları Suriye ile Fırat nehri arasındaki çöllere
sürülüyorlar. Birçoğu yolda ölüyor ya da
öldürülüyor ve en sonunda hepsi yok olacak.”
“10.00 kadar Ermeninin yaşadığı Trabzon şehrine
Konstantinopolis’ten bütün Ermenilerin toplanması emri geldi. Askerler
Ermenileri önlerine katarak kıyıya sürdüler, teknelere bindirip, kadın, erkek
ve çocuk demeden hepsini denize döktüler. Bu yaşananı İtalyan konsolos gördü ve
anlattı.”
“Ülkede bazı Ermeniler İslam’ı kabul ederek canlarını
kurtardı. 250 bin kadarı Rus sınırından kaçtı, tahminen 500.000’i katledildi ya
da sürüldü. Sürülenler kötü muamele, hastalıklar ya da açlıktan hızla can
vermekteler. Yollar, dağ yamaçları masum köylülerin cesetleriyle kaplı.”
"Şu an Rus topraklarında bulunan perişan haldeki
sığınmacılara yardım göndermek için çaba harcayabiliriz, ama katliamları ne
durdurabilir? Türkiye ile savaş halindeki müttefik devletler bunu yapamaz. Bu
yönde harekete geçebilecek tek bir güç vardır. O da Almanya’dır. Amerikan
kamuoyunun, tarafsız devletlerin vicdani kanaatini dile getirmesi yoluyla
Almanya’nın Türk hükümetine mani olması sağlanamaz mı?”
MİSYONLAR HEYETİNE TÜRKLERİN YAPTIĞI VAHŞET AKTARILDI
Bilgi Gönderen Kaynaklar Ermenilerin İmha Edilmekte
Olduğu Haberlerini Doğruluyor
İMPARATORLUĞUN DÖRT BİR YANINA DAĞILMIŞ DURUMDALAR
Artık Hıristiyan Şehirler Yok ve Halkları Evlerinden Çok
Uzaklara Sürülüyorlar
17 Eylül 1915
Amerikan Yabancı
Misyon Temsilcileri Heyeti, “En Karanlık Türkiye’de” başlıklı raporunda,
“ellerinde çok sayıda ve doğruluğu inkâr edilemeyecek nitelikteki
kanıtın”, Osmanlı İmparatorluğu’nun
Hıristiyan uyruklarına uygulanan zulme ilişkin gazetelerde yer alan haberleri
doğruladığını bildiriyor.
Heyet, bu kanıtların “misyonerlerin gönderdikleri
mektuplarda yer almadığını, misyonerlerin mektuplarında çok kısa ve sadece
kendi çalışmalarıyla ilgili bilgiler verdiklerini, politik konularda bir söz
söylemekten kaçındıklarını, çatışma ortamında tarafsız tutumlarını muhafaza
etmek istediklerini” belirtiyor.
Rapor şöyle devam ediyor: “Ancak Türkiye’nin birçok
bölgesinde mümkün olduğunca dolaylı bir dille anlatılan ama kesinlikle
güvenilir başka kaynaklardan inanılmayacak kadar dehşet verici olayların
yaşandığına ilişkin tanıklıklar geliyor. Bu tanıklıklar, Türkiye’nin
yöneticilerinin Ermenileri yok etmek üzere sistematik, resmi ve kararlı bir
harekatın yürütülmekte olduğunu göstermekte.”
Anlaşıldığı kadarıyla Türkler, ülkenin her yerinde Ermenilere
karşı genel bir saldırıya geçmek için, Van’da Ermeni devrimcilerin ayaklanması
sonucunda Rusların herhangi bir direnişle karşılaşmadan şehri işgal etmesini
bahane olarak kullandılar. Kimi yerlerde katliamlarla, daha çok işkence ve
sürgünle Ermeniler bu topraklardan siliniyorlar ve artık kimsenin onlar için
bir şey yapmasına gerek kalmayacak yerlere gönderiliyolar.
Bu vahşi, zalimane imha hareketi, İran sınırına doğru Rus
ordularının güzergahı boyunca, Van’dan Muş ve Bitlis’e, Diyarbekir, Harput ve
Mardin gibi Batı Ermenistan şehirlerinde, Orta Anadolu ve güneye kadar uzanan
geniş bir alanda sürmekte.
KONSTANTİNOPOLİS’TE
İKAMET EDEN BİR İNGİLİZ’İN ANLATIMI
Konstantinopolis’te ikamet eden, ancak şehri terkederek
geçici bir süre için kaldığı ve sansürün uzanamadığı bir Akdeniz limanından
aşağıdaki satırları yazıyor:
“Muhtemelen gazetelerden Ermenilerin üzücü durumları
hakkında bilginiz vardır. Ama bu zavallı insanların ne kadar çaresiz bir
durumda olduklarını bütün gerçekliğiyle hiçbir şey anlatamaz.
Zeytun’un bir Ermeni şehri olarak artık var olmadığını
duymuş olmalısınız. Zeytunlular dört bir yana dağıtıldılar. Şehir Türkler
tarafından işgal edildi ve ismi değiştirildi.
Aynı şey Hacin için de geçerli, yalnız bilebildiğim kadarıyla oranın
ismi değiştirilmedi. Erzurum, Bitlis ve Erzincan’da Ermeniler işkence altında
Müslümanlaştırıldılar. Mardin’den ise, 1895’teki (ünlü katliamların yapıldığı
yıl) koşulların yaşanmakta olduğu haberleri geliyor. Anlatılanlar akıl
almayacak kadar korkunç.
Bu yakınlarda Hacin’den gelen binden fazla aile Halep’e
ulaştı. Sefaletin son haddindeydiler. Buna rağmen daha da uzaklara sevk
edilmeleri hedefleniyor. Kocalar zorla karılarından ayrılıyorlar ve uzak
yerlere gönderiliyorlar. Çocuklar da aynı şekilde anne-babalarından
koparılıyorlar.”
Heyet, ayrıca misyoner çevrelerinden olmayan, ancak
güvenilirliğinden şüphe edilmeyecek kaynaklardan gelen aşağıdaki bilgileri
aktardı:
“Hükümetin emriyle Zeytun’dan 4.300, Maraş’tan 4.500
aile, yani 24.000 kişi hiç bilmedikleri ve bilhassa Hıristiyanların yaşamadığı
uzak bölgelere sürüldü. Binlercesi zaten kuzeybatı yönüne, Konya, Kayseri,
Kastamonu gibi illere gönderildi. Diğerleri güneydoğu yönüne, Bağdat yakınlarında olduğu zöylenen Der Zor
gibi çok uzak bir bölgeye sürüldü. Bu insanların yaşadığı sefalet akla hayâle
sığmayacak kadar korkunç. Ayrıntılara
girmek gereksiz bir zaman israfı olur, çünkü böylesine büyük bir toplum bu
koşullar altında akla gelebilecek her türlü eziyete maruz kalmakta.
Önde gelen aile reislerinden oluşan 300 kadar kişi
Maraş’ta hapiste tutuluyor. Bunların yaklaşık 50 kadarı Zeytun’dan. 2000 kişi
Maraş’a, oradan da Antep’te sürüldü. Bunların, Meskene’ye gönderilmek üzere 15
Mayıs civarında Halep’e ulaşması bekleniyor. 250 ya da daha fazla sayıda aile
20 Mayıs’ta Halep’e gelecek ve Halep Valisi’nin yönetimine girecek. Bu ikinci
grup daha şanslı çünkü bu şehirdeki hükümet yetkililerinin farklı görüşlere
sahip olduğu biliniyor. 71 aile 25 Nisan civarında Konya’ya gönderildi.”
ERMENİSTAN CAN VERİYOR
Ülkesi Tarumar Edildi, Halkından Kurtulan Çok Az Kişi de
Sürgün Edildi
17 Eylül 1915
THE NEW YORK TIMES Yazı İşleri’ne
İçinde bulunduğumuz yirminci yüzyılda bir ulus kasıtlı
olarak katlediliyor. Türkiye şu anda Ermenistan’ı öldürmekte ve giriştiği işi
neredeyse tamamlamış durumda.
Türkiye’nin hiçbir yerinde artık eli ayağı tutan Ermeni
erkeği kalmadı. Ya zorla götürüldükleri
Türk Ordusu saflarında yok oldular ya da hapishanelerde ve darağaçlarında can
verdiler. Bu sonuncular Ermeni toplumunun en ileri gelenleriydi. Ermeni
halkının geri kalanı, kadın, çocuk ve yaşlı erkekler, evlerinden koparıldılar,
kasaba ve şehirler Ermeni halkından tümüyle arındırıldılar. Çoğu kez sayıları
binlere ulaşıyordu. Yaya olarak iki aylık bir yolculuğa çıkarıldılar ve nereye
gideceklerini bile bilmiyorlardı, tek bilinen,
Arabistan’a doğru yola çıkarıldıklarıydı. Bu insanların üçte ikisi yolda
can verdi; ya tümüyle doğa koşullarına açık olduklarından korunamadılar, ya
da yağmacı ve tecavüzcü Müslümanların
saldırıları sonucunda hayatlarını kaybettiler. Bu haberleri misyonerlerden,
Konsoloslardan ve çeşitli milletlerden Kızılhaç hemşirelerinden aldık.
Bu durum Türk Hükümeti’nin açıkça ilan ettiği politika
doğrultusunda izlenen doğal yoldur. Bunun karşısında ne yapılabilir? İnsanlık
bile bile işlenen, hem de bu ölçekteki bir cinayete seyirci kalacak mıdır?
Büyükelçi Morgenthau’un bu olayları engellemek için
elinden gelen her şeyi yaptığı, ancak sonuç alamadığı bildiriliyor. Ve eğer
Amerika yardım elini uzatmazsa şu anda kimse bunu yapamaz.
Bir ulus olarak Ermenistan şu anda ölüyor. Yurdu tarumar
edilmiştir. Sadece hayatta kalan tek tük kadın ve çocuklar kurtarılabilir.
Kurtarmanın tek yolu da bu insanları Amerika’ya ya da başka bir ülkeye
götürmektir. Çeşitli Amerikan çevreleri yardım çalışmaları yürütüyor, ancak
bunlar hiçbir şekilde yeterli değil.
Sadece bu insanların bir kısmının bulundukları yerden alınması bile o
kadar büyük çaplı bir iş ki, ancak Amerika gibi güçlü bir ülkenin çabası ve
hükümetin aktif işbirliğiyle gerçekleştirilebilir. Büyükelçi Morgenthau’un en
az bir milyon dolar, belki de daha fazlasına ihtiyaç olduğunu söylediği
bildiriliyor. Peki ama, neden bu parayı
vermeyelim? Böyle bir iş için neden gerekli gücü ve emeği harcamayalım? Şu anda
önümüze gelen yardım fırsatı bir ulusun tarihinde ancak bir kez eline
geçer.
VINCENT YARDUM.
New York, 15 Eylül 1915.
MORGENTHAU’A CEVAP OLARAK ERMENİLERİ ASTILAR
BÜYÜKELÇİ HALEN SÜRMEKTE OLAN İMHA SAVAŞINI PROTESTO ETTİ
The New York Times’a Özel Telgrafla Bildirilmiştir.
16 Eylül 1915
Londra -- Bu yakınlarda Selanik’te bulunan bir Times
muhabiri Türkiye’den gelen bütün haberlerin Türklerin Ermenilere yaptığı
mezalimin dehşeti konusunda birleştiğini bildiriyor. Hükümetin resmi amacının 800.000 ile
1.000.000 arasında insanın öldürülmesiyle sonuçlanacak bir imha kampanyası
olduğuna inanılıyor. Hıristiyanlar,
Müslümanlaşarak canlarını kurtarabiliyorlar. Bu durumda da İslam’a geçen
kişinin ailesindeki evlilik çağındaki kadın bireyler – eş, kızkardeş ya da
çocuk Türk ailelere dağıtılıyor ve böylece ilerde Hıristiyanlığa geri
dönmelerine fiilen imkan tanınmamış oluyor.
Konstantinopolis’teki Amerikan elçisinin Amerikan
misyonerlerinin de can güvenliğinin ortadan kaldırılması tehlikesini barındıran
katliamlara karşı bir protesto notası verdiği bildiriliyor. Bu protesto notasını Türk hükümeti ertesi gün
Konstantinopolis caddelerinde 20 Ermeniyi
asarak cevap verdi.
1915-22 yılları arasında New York Times gazetesinde yayınlanan
haberlerin derlemesi IV
Çeviren Ayşe Günaysu
Otokratik Üçlü İktidar - 14 Eylül 1915
Bir Buçuk Milyon Ermeni Açlıktan Ölüyor - 14 Eylül 1915
Türkler Ermenistan’daki Yerleşimleri Boşaltıyorlar - 24
Ağustos 1915
Ermeniler Hapsedildikleri Kamplarda Ölüyor - 21 Ağustos
1915
60.000 Ermeni Türklerden Kaçtı - 11 Ağustos 1915
Türkler yerli hıristiyanları yerlerinden ediyorlar -
12 Temmuz 1915
Müttefikler Cinayet İşleyen Türkleri Cezalandıracak - 24
Mayıs 1915
Bozguna Uğrayan Türk Ordusunu Ruslar Kovalıyor - 6 Mayıs
1915
Türklerin Katliamlara Yardımcı Olduğu Bildiriliyor - 29
Nisan 1915
Katliamları Durdurması İçin Türkiye’ye Protesto Notası
Verildi - 28 Nisan 1915
Bölüm I | Bölüm II |
Bölüm III| bölüm IV | Bölüm V
OTOKRATİK ÜÇLÜ İKTİDAR
Salı, 14 Eylül
1915
Elde edilen bilgilere göre, Türkiye’de yönetim otokratik
yetkilerle donatılmış olan ve Harbiye Nazırı Enver Paşa, Dahiliye Nazırı Talat
Bey ve Konstantinopolis Polis Müdürü Bedri Bey’den oluşan üçlü iktidarın elinde
bulunuyor. Müslümanların da durumdan hoşnut olmadığı, Şeyhülislam’ın Ermenilere
karşı alınan önlemleri onaylamadığı bildiriliyor. Pratikte İttihat ve Terakki
Cemiyeti’nin üçlü iktidarın sözünden çıkmayan gizli bir komitenin yönetimi
altına girdiği düşünülüyor.
Amerikalı bir tanık, Ermenilerin yaya olarak ya da
kağnılarla farklı yerlerde bulunan toplama kamplarına sevk edildiklerini
aktarıyor. Bu kişiye göre Küçük Asya’da
yaşanan daha önceki katliamlar şu anda tekrarlanıyor ve sürgüne çıkarılan
Ermenilerin görece küçük bir kısmı toplama kamplarına canlı olarak
ulaşabiliyor. Konstantinopolis’teki
Amerikan büyükelçisi Henry Morgenthau’ın Ermenileri korumak için elinden gelen
her şeyi yaptığı ama başarılı olamadığı bildiriliyor. Alınan haberlere göre
çocuklara sahip çıkmak için Ermeni sürgünlerin peşinden gitmek isteyen
Amerikalı kadınlara engel olunmuş ve
Konstantinopolis’teki Amerikan kolejinde okuyan bazı Ermeni kızlar Türklerin
eline geçmiş.
BİR BUÇUK MİLYON ERMENİ AÇLIKTAN ÖLÜYOR
Yardım Komitesi Türk Talimatnamelerinin Kurbanları İçin
Yardım Çağrısı Yaptı
5 Eylül 1915
Konstantinopolis’ten gönderilen ve Türkiye’deki
Hıristiyan Ermenilerin maruz kaldığı zulmü anlatan iki mektup Amerikan Ermeni
Yardım Fonu Komitesi’ne ulaştı. 15 Haziran tarihli mektuptan bazı bölümler
şöyle:
“Türk hükümeti, Avrupa devletlerinin içinde bulunduğu
kriz durumundan ve Almanya ile Avusturya’nın göz yummasından yararlanarak
Ermeni vilayetlerindeki Ermenileri çeşitli yerlere dağıtma planını bugün
uygulamaya koydu.”
“Bu insanlar, yanlarına hiçbir eşya ve mal almalarına
izin verilmeden, üstelik bünyelerine hiç uygun olmayan bir iklimin hüküm
sürdüğü yerlere gönderiliyor. Başlarının üstünde onları koruyacak hiçbir şey
yok, yiyecek yok, giysi yok. Kendi askerlerini bile doyuramayacak durumda olan
hükümetin önlerine atacakları birer somun ekmeğe muhtaç haldeler.”
Bu tehcir öykülerinin en sıradan ayrıntısını bile gözyaşı
dökmeden okumak ya da dinlemek imkânsız.
Aİlelerin büyük bir bölümü yolu yaya yürüyorlar. Yaşlı erkek ve çocuklar
yolda ölüyor, doğum yapan kadınlar dağ geçitlerinde terk ediliyor, sürgün
yerindeki kurbanlar dahil günde en az 19 kişinin açlık ve hastalıktan öldükleri
kayıtlara geçiyor. Şükranla anılan Amerikan Büyükelçisinin Ermenilere yardım
etmek için gösterdiği en insani ve özverili çabalara rağmen, Hükümet engel
olduğu için henüz Sultaniye’ye yardım gönderilemedi.”
12 Haziran tarihli ikinci mektupta da şöyle yazılmış:
“Son mektubumdan bu yana Ermenilerin durumları çok daha kötüleşti. Topluca
çöllere tehcir edilen ve sürülen yalnızca Kilikya’nın Ermeni nüfusu değil.
Erzurum, Trabzon, Sivas, Harput, Bitlis, Van ve Diyarbekir’den, Samsun, Kayseri
ve Urfa’dan Ermeniler, toplamda 1 buçuk milyon Ermeni bugün zorla
Mezopotamya’nın uzak bölgelerine doğru, vahşi Arap ve Kürt aşiretleri arasında
yaşamak üzere yollara düşmüş durumda.
Varış yerine çok azı ulaşabilecek. Ulaşanlar da derhal yardım
gönderilemezse açlıktan ölecek.”
"Açlıktan ölmekte olan bu 1 buçuk milyon insana
yardım için Amerika’nın hayırsever insanlarına acilen çağrı yapılmalı.”
Ermeni Yardım Fonu Komitesi, acilen yardım gönderilmesi
gerektiğini, bundan sonra yapılanların hiçbir yararının olmayacağını
bildiriyor. Komitenin Saymanı Brown Brothers Co.’nun adresi 59 Wall Street.
TÜRKLER ERMENİSTAN’DAKİ YERLEŞİMLERİ BOŞALTIYORLAR
Bir Yolcu Çok Büyük Bir Alanda Hıristiyanların Sürgüne
Gönderildiğini Anlatıyor
600.000 KİŞİ YOLLARDA AÇLIKTAN ÖLÜYOR
Aynı kişi 100.000’den fazla Rumun da Akdeniz
Sahillerinden
tehcir edildiğini bildirdi
24 Ağustos 1915
--------------------------------------------------------------------------------
Uzun süre yaşadığı Türkiye’den New York’a yeni dönen bir
yolcu The Times’a dün Konstantinopolis’teki durumu ve Asya Türkiyesi’nin iç
kısımlarından Ermenilerin topluca tehcir edildiklerini anlattı. Anlaşılır
nedenlerle bu kişi adının yayınlanmasını istemiyor, ancak The Times gazetesi olarak
özellikle bahsi geçen Ermeni şehrindeki durum konusunda bir gözlemci olarak bu
tanığın güvenilirliğine kefil oluyoruz.
Bir süre yaşadığı Sivas’ı terkettikten sonra bu kişi önce
Konstantinopolis’e, oradan da Atina’ya geçmiş. Atina limanından da gemiyle New
York’a gelmiş. Anlattığına göre, dört hafta önce Konstantinopolis’i terk
ettiğinde şehirde durum çok gerginmiş. Hükümet çevrelerinde Türkler açısından
her şeyin yolunda gittiği söyleniyormuş ama birçok kişinin durumdan
hoşnutsuzmuş. Bu kişiler Almanya’nın Türkiye’yi yardım etme nedenlerine hiç de
iyi gözle bakmıyorlarmış. Hatta bazıları Enver Paşa’yı Almanlara para
karşılığından satılmakla suçluyormuş.
Alman doktor ve hemşireler söz konusu kişiye, düşmanca
ilişkiler başlamadan çok önce Almanların
Romanya üzerinden cerrah ve Kızıl Haç çalışanı kılığına bürünmüş 2.000
subayı Türkiye’ye soktuğunu anlatmış.
Almanlar gizli bölmeleri kullandıklarını, askeri muhimmat sandıklarının
üzerine başka malzemelerin etiketlerini yapıştırdıklarını, bu şekilde
çevirdikleri dolapları övünerek anlatıyorlarmış. Konstantinopolis’teki gözlemlerinden ve
oradan ayrıldıktan sonra kendisine ulaşan haberlerden, bu kişi, Müttefiklerin
harekâtın Gelibolu aşamasını kazanmak üzere olduklarını ve Türkleri Avrupa
kıtasından kovmaya kararlı olduklarını anlatıyor. İstanbul’un boşaltılması
zorunlu hale gelirse yeni başkentin Konya olacağı ve anlaşıldığı kadarıyla bazı
kayıtların şimdiden buraya taşındığı konuşuluyormuş.
Söz konusu tanık şöyle konuşuyor: “İç kısımlarda Ermeniler
Musul yönüne tehcire çıkarıldılar. Sivas’ı terk ettiğimde şehirdeki Ermenilerin
üçte ikisi buradan gönderilmişti. Bunlara bütün Protestanlar, öğretmen ve
öğrenciler dahil. Bilebildiğim ve anlayabildiğim kadarıyla, Ermeni askerler ve
mahkumlar, bunun yanı sıra hükümete gerekli olan az sayıda kişi hariç
Sivas’taki bütün Ermeniler gittiler. Güvenilir kaynaklara göre, Erzurum’dan
Kayseri yakınlarındaki Gemerek’e, Samsun’dan Harput’a kadar bütün Ermeni nüfus
tehcir edildi. Orta Anadolu’da da bir hareket var. Şimdilik genel bir mahiyet
kazanmadı ama, hiç kuşkusuz bu hareket de genele yayılacak. Marmara ve Akdeniz
sahilinden 100.000 Rum tehcir edildi.”
"Çok sayıda katliam söylentileri duyuyoruz, ama
elimde kanıt yok. Bilebildiğim kadarıyla Sivas köylerinde genel bir katliam
olmadı. Ama çok sayıda kişi şu ya da bu şekilde öldürüldü.”
"Ermenilere karşı bu genel harekât, aylar önce
devrimci faaliyet iddiaları ve silah ve bomba araması bahanesiyle
tutuklamalarla başlamıştı.”
"Binlerce insanın yollara düştüğünü gördükten sonra,
beni herhangi bir katliamdan on kez daha fazla sarsan bu korkunç suçu önlemenin
tek yolunun Konstantinopolis’ten geçtiği
sonucuna vardım. Konstantinopolis’te bütün bu tehcir planının Merkezi Hükümet
tarafından planlandığını ve büyükelçiliklerden gelen hiçbir baskının bu
yapılanı durduramadığını gördüm.”
"Sivas, Erzurum ve Harput köylerinden sayılarının
600.000 olduğunu tahmin ettiğim bu insanların çoğunun yollarda açlıktan
ölmesinin son derece yakın bir tehlike olduğuna inanıyorum. Yanlarına birkaç günlük yiyecek aldılar, ama
para almaya cesaret edemediler çünkü alacak olsalar bu parayı
koruyamayacaklarını biliyorlar. Büyükelçimiz elinden geleni yapacağına söz verdi
ve bende yardım için Harput’a kısa sürede bir miktar para gönderilebileceği
umudunu doğurdu. Yardım ulaştırılmasına izin verilip verilmeyeceği de belli
değil ama her şeye rağmen çaba harcamak gerekiyor.”
"Türkiye’den bir adres ya da üzerine herhangi bir
şey yazılmış bir kağıt parçasını çıkarmak
mümkün değil. Ben yanıma boş bir muhasebe defteri aldım ve sınırı geçtikten
sonra yeni bir seyahat harcamaları hesabı tutmaya başladım.
"Yolda Talas yakınlarında iki köyün halkına
rastladım. Yaya yürüyolardı. Bir aileye bir eşek bile düşmüyordu, yiyecekleri
yoktu, şilte ya da yorganları yoktu, hemen hemen hiç erkek görünmüyordu.
Kadınların çoğu çıplak ayaklıydı ve kucaklarında çocuklarını taşıyordu.
Sivas’ta, kocası aylardır askeri hastabakıcı olarak çalışan bir kadın vardı.
Tifüse yakalanmış ve hastaneye getirilmişti. 60-70 yaşlarındaki annesi hasta
yatağından kalkıp kızının, en büyüğü 12 yaşında olan yedi çocuğuna bakmaya
çalışıyordu. Tehcire çıkarılmadan birkaç gün önce koca hapse atılmış ve
sorgusuz sualsiz, hiçbir suçu olmadan sürgün edilmişti. Yaşadıkları mahalle
halkı yola çıkarıldığında iki kadın da hastaneden alınıp çocukları ile birlikte
kağnıya bindirildiler, yola düştüler.”
ERMENİLER HAPSEDİLDİKLERİ KAMPLARDA ÖLÜYOR
Sığınmacılara Yardım Fonu Sekreteri’nin bildirdiğine göre
Ermenilerin yüz binlercesinin de hayatı Türklerin elinde hâlâ tehlikede
ALMANLAR MÜDAHALE ETMEYECEK
Peder Harold Buxton 1.000.000 kişinin tehcir edildiğini,
500.000 kişinin katledildiğini bildiriyor
21 Ağustos 1915
THE NEW YORK TIMES’a telgrafla bildirilen özel haber:
LONDRA, 21 Ağustos Pazar:
Ermeni Sığınmacılara Yardım Fonu Sekreteri Peder Harold Buxton 3 ay
boyunca yerle bir edilmiş köylerde yardım çalışması yürüttükten sonra daha yeni
İngiltere’ye döndü. Kendisiyle yapılan bir röportajda Peder Buxton, birkaç ay
önce Lordlar Kamarası’nda Lord Bryce’ın yaptığı konuşmada anlattığı vahim
duruma ilişkin ayrıntılı bilgi verdi. Ermenilerin sürgününde Almanların rolüne
ilişkin bir soruya Peder Buxton şöyle cevap verdi:
"Söyleyebileceğim tek şey, Alman hükümetinin
katliamları durdurmak için hiçbir şey yapmadığıdır. Bütün bu süreçte
Konstantinopolis’te Alman etkisi egemendi ve Küçük Asya’nın bütün önde gelen
merkezlerinde Alman Konsoloslar görev yapmaktaydı. Ayrıca tehcir, kendi
başlarına bırakıldıklarında ani öfke ataklarıyla hareket eden Türklerden
beklenmeyecek bir sistematiklik içinde gerçekleştirildi.
"Bir Amerikan misyonerinden elde ettiğim bilgiye
göre bazı Alman Konsoloslar Ermenilere yardım etmek için ellerinden geleni
yapmışlar. Örneğin Erzurum’daki Alman Konsolosu, Konstantinopolis’teki
Büyükelçisine telgraf çekerek tehcirin yapılma şeklini şiddetle protesto etmiş
ve ‘Türkiye’nin iç işlerine karışamayız’ cevabını almış.
"İngiltere’de yayınlanan bilgilerde verilen kayıp
sayısında bir abartı olduğunu sanmıyorum.
Ermeni nüfusu 4 milyonun üzerinde. Bunun 2 milyonu Türkiye Ermenileri.
Bunların da 1 milyondan fazlası tehcir edildi ve 500.000’i katledildi. Sadece
200.000’i dağlara çıktı ve oradan Rusya’ya geçmeyi başardı. Şu anda Halep ile
Musul arasında ve Mezopotamya’nın komşu bölgelerinde hâlâ yüzbinlerce Ermeni
toplama kamplarında tutuluyor ve kaderleri hâlâ Türkiye’nin elinde.
“Bu insanlara hiçbir şekilde ulaşamıyoruz ve hayatları
hâlâ tehlikede. Elimize ulaşan bilgiler,
çoğunun hastalık, açlık, mağduriyet, tecavüz ve katliamlar yüzünden
perişan durumda olduğunu, bütün bunlar sonucundan kurbanlar arasında ölüm
oranın çok yüksek olduğunu gösteriyor.”
60.000 ERMENİ TÜRKLERDEN KAÇTI
Sadece Van vilayetinden sürülenlerin sayısının 100.000
olduğu tahmin ediliyor.
KATİAMLAR BİR KEZ DAHA TEKRARLANMAKTA
Kürtlerin 10.000 kişiyi öldürüp cesetlerini Fırat ve
Dicle nehirlerine attıkları söyleniyor.
11 Ağustos 1915
TİFLİS, Transkafkasya, 10 Ağustos (Petrograd ve Londra
üzerinden) – Ermeni Episkopos’a 60.000 Ermeni sığınmacının Van vilayetinin ana
çıkış kapısı olan Iğdır’a ulaştığı bildirildi. Sadece Van’dan 100.000 kişinin
sürüleceği bildiriliyor.
Hıristiyanların İran’dan da benzer bir sürgüne
uğramasından korkuluyor.
Bitlis vilayetinde Kürtlerin 10.000 Ermeniyi katlettiği
ve cesetlerini Fırat ve Dicle nehirlerine attığı bildiriliyor.
Bu cephede savaş, Rusların Sarıkamış zaferinden hemen
önceki dönem dışında şu ana kadar görülmemiş bir yoğunluğa ulaşmış durumda.
Ermeni Sosyal Demokrat Partisi Komite üyesi B.
Varazdate’nin Paris’te yayınlanan L’Humanité’ye gönderdiği yazıda, Türklerin
Bitlis bölgesinde bütün erkekleri katlettikten sonra 9.000 kadın ve çocuğu
Dicle kıyısına sürdüğünü, orada öldürüp cesetlerini nehre attıkları bilgisinin
komiteye ulaştırıldığı belirtiyor.
Son dört ayda çeşitli yerlerde Ermenilerin
katledildiklerine ilişkin haberler alınıyor. Mayıs ayında Van’da 6.000 Ermeninin
öldürüldüğü haberi geldi. Van’daki Amerikan misyonerleri Türk ve Kürt
saldırılarına karşı Ermenileri korumak için yoğun çaba harcadılar.
TÜRKLER YERLİ
HIRİSTİYANLARI YERLERİNDEN EDİYORLAR
Amerikalılar, Rumlar ve Ermenilerin yurtlarından kovulup
kılıç zoruyla Müslümanlaştırıldıklarını bildiriyorlar.
12 Temmuz 1915
THE NEW YORK TIMES’a telgrafla gelen özel haber
ATİNA, 11 Temmuz
(London Morning Post üzerinden) – Türkiye’den gelen Amerikalı yolcuların
görgü tanıklıkları, Osmanlı İmparatorluğu’nda Hıristiyanların, Bizans
İmparatorluğu’nun Türkler tarafından fethedildiği günden bu yana görülmemiş bir
baskı ve tehlike altında olduklarına ilişkin yerli kaynaklardan alınan
haberleri yüzde yüz doğruluyor.
Türkiye’nin iki yerli Hıristiyan halkı olan Ermeniler ve
Rumlar sistematik bir şekilde kitleler halinde evlerinden sökülüp
çıkarılıyor, uzak yerlere sürgün
edilerek buralarda Türk köyleri arasına dağıtılıyor. Burada da önlerine iki
seçenek konuluyor: Ya derhal Müslümanlığı benimseyecekler, ya da katledilecek,
aksi takdirde açlıktan ölecekler. Bu arada evleri ve mallarına Makedonya’dan
gelen muhacirler tarafından hemen el konuluyor.
Erzurum, Van, Bitlis, Diyarbekir, Harput, Sivas ve Adana
vilayetlerinden on binlerce Ermeni hiç acımadan yerlerinden edilerek Konya
yakınlarında ya da Kuzey Mezopotamya’da ya da İberya’daki çöllerde ölüme
gönderiliyor. Bu sayılara Kürtler tarafından katledilen binlercesi, ya da
Ermenistan’ın dört bir yanında Türk yetkililer tarafından idam edilenler dahil
değil.
Rumların durumu biraz daha iyi, çünkü katliama
uğramıyorlar. Geçen yıl Trakya ve
Smyrna’dan [İzmir] sürgün edilen 180.000 Rumun ardından, Türkiye’nin savaşa
girmesiyle birlikte Trakya ve Küçük Asya’nın her yerinden daha da çok sayıda
Rum sırtlarında taşıyabilecekleri giysileri dışında hiçbir şeylerini yanlarına
almalarına izin verilmeden sadece Türklerin yaşadığı yerlere sürgün edildiler.
Böylece Gelibolu Yarımadası’ndan ve Çanakkale boğazının her iki yakasından
56.000, Marmara denizindeki Prenses Adalarından 15.000, İstanbul banliyölerine
kadar uzanan Trakya bölgesinden 42.000, İzmit şehrinden 19.000, Bursa
vilayetinden 60.000 Rum sürgün edildi. Yerli halkın bu şekilde toplu tehciri
gerek ölçek, gerekse uygulanan yöntemlerin zalimliği bakımından giderek
artmakta.
Sağlığı yerinde erkekler Türk ordusuna alınıyor. Halkın
geri kalanı küçük gruplar halinde Küçük Asya’nın Türk köylerine dağıtılıyor.
Aile bireylerini birbirinden koparmaya, kadın ve kızları akraba ve
arkadaşlarından ayırmaya özel bir özen gösteriliyor. Yollara düşmüş perişan
haldeki sürgünlerin çocukları kaçırılarak Müslümanlaştırılıyor, kızlar güya
evlendirilmek üzere Türk köylülerine veriliyor.
Geri kalan yetişkinler ölümle din değiştirme arasında
tercih yapmak zorundalar.
Türkiye süratle yenilgiye uğratılmazsa, Osmanlı
İmparatorluğunda artık hiç Hıristiyan kalmayacağını rahatlıkla
söyleyebiliriz.
MÜTTEFİKLER CİNAYET İŞLEYEN TÜRKLERİ CEZALANDIRACAK
Babıali’ye, Devletin Başındakilerden Ermeni
Katliamlarının Hesabının Sorulacağı Bildirildi
24 Mayis 1915
Londra – Bu gece
yayınlanan Büyük Britanya, Fransa ve Rusya ortak açıklamasında şu görüşlere yer
verildi:
"Son aylarda Ermenistan’ın Kürt ve Türk nüfusu
Osmanlı yetkililerin göz yumması ve desteğiyle Ermenilere yönelik katliamlarda
yer almaktalar. Katliamlar Erzurum,
Derjan, Muş, Zeytun ve Kilikya’nın tamamında Nisan ortalarında başladı.
"Van yakınlarındaki yaklaşık yüz köyün halkı
katledildi. Van şehrinde Ermeni mahallesi Kürtler tarafından kuşatıldı. Aynı
zamanlarda Konstantinopolis’te Osmanlı hükümeti, barışçıl Ermeni halkına karşı
harekete geçti.
"Türkiye’nin işlemekte olduğu yeni suçlar karşısında
müttefik devletler hükümetleri Babıali’ye hükümetin tüm üyelerini ve bu suça
karışan görevlilerini, söz konusu katliamlardan kişisel olarak sorumlu
tutacağını alenen ilan ederler.!
TOPLU KATLİAMLAR
Türkler ve Kürtler Savaş Başladığından Bu Yana Binlerce
[Ermeniyi] Öldürdüler
Avrupa’da savaşın Doğu’da ateşlediği ilk kıvılcım, Asya
Türkiyesi ve İran’ndaki Ermeni Hıristiyanlar ile Müslüman Kürt ve Türkler arasındaki eskiye
dayanan nefret oldu.
Şubat ortalarında Ermenilere yönelik katliamlar
Amerika’ya ulaştığında Ermeni Hıristiyanların hayatının sürekli tehlikede
olduğu 1895-96 katliamları hatırlandı.
BOZGUNA UĞRAYAN TÜRK ORDUSUNU RUSLAR KOVALIYOR
Ermeniler Van’ı Türk ve Kürtlere karşı savunmaya devam
ediyor -Köylülere yönelik katliamlar sürüyor
6 Mayis 1915
TİFLİS, Transkafkasya, 5 Mayıs -- Tiflis’e güvenilir kaynaklardan ulaşan
haberlere göre, Kafkasya’da Hori-Dilman bölgesinde yenilen Halil Bey
komutasındaki Türk ordusunun Ruslar önünde geri çekilmesi devam ediyor.
Türklerin ağır kayıplar verdiği savaş Urmiye
yakınlarındaki Hantahta’da 29 Nisan’da başlamıştı. Rusya ilk başta Türkler
karşısında direnmiş, ancak destek Türk birliklerinin gelmesi sonucunda 39
Ağustos’ta Rus birlikleri Dilman’dan çekilmişler, Khor yolundaki ilk köy olan
Magonzio’da mevzilenmişlerdi. Rus destek birlikleri gelinceye kadar da bu
mevzilerden Türkleri ağır top ateşi altından tutmayı başarmışlardı.
Dilman’dan üç yüz sığınmacı Rus sınırının hemen
ötesindeki Julfa’ya ulaşmış durumda. 1.200 kişinin de yolda olduğu
bildiriliyor. Buradaki Rus Konsolosu Urmiye ve Dilman’dan mültecilerin
Kafkaslara girmesini engellemek üzere önlemler almakta.
Tiflis’e gelen İran’ın Tebriz şehrinden episkopos Nersus
Van’daki durumun korkunç olduğu bilgisini verdi. Van’da sekiz yüz Türk ve çok
sayıda Kürt Ermeni köylerini yakıp yıkmakta. Raşva köyünün 300 kişilik
halkından yalnızca üçü sağ kalabildi. Episkopos, Ermenilerin hâlâ
Amerikalıların ve İtalyanların diplomatik yollarla müdahale edebileceği umudunu
taşıdığını söylüyor.
Bir ay kadar önce Ermenilerin barikatlar ardında
savunmaya çekilmek zorunda kaldığı Van’da, Türklere ve Kürtlere karşı direniş
bir haftadır sürüyor. Topçu birliği dahil dört Türk alayı Erzincan’dan Van’a
doğru ilerliyor. Vanlı Ermeniler ayrıca İran sınırındaki jandarma birliklerinin
de saldırısı altında.
1895-96 yıllarında yaşananların tekrarlanmasından
korkuluyor.
(O yıllarda Türkiye’nin bir dizi zulmü sonucunda
Ermenistan için reformlar talep edilmişti. Avrupa devletlerinin taleplerine
karşılık Ermenilere yönelik Eylül 1895’te başlayan ve 1896 ortalarına kadar
süren korkunç katliamlar yapılmıştı.
Ermenistan’da Jön Türklerin, 1905’teki Abdülhamid’in
Ermenileri imha planını uygulamaya koyduğu ilan edilmiş durumda.
Mevcut terör koşullarında tarımsal üretim de durmuş
olduğundan kıtlık bekleniyor. Erzurum’dan 300 tifüs vakası bildiriliyor.
TÜRKLERİN KATLİAMLARA YARDIMCI OLDUĞU BİLDİRİLİYOR
Amerikalı misyonerlerin raporlarında Türk birliklerin
Kürtlerin yüzlerce Ermeniyi katletmesine izin verdiği yazılıyor.
TEK UMUT RUSYA
Bir Misyoner İran’ın işgalinin tek kurtuluş olduğunu
yazıyor
29 Nisan 1915
Presbiteryen Yabancı Misyonler Heyeti’nin dün
bildirdiğine göre İran’ın Urmiye
kentinde Kürtler 800 yerli Ermeniyi katlettiler ve 2000 Ermeni de hastalıktan
öldü. Türk askerler katliamlara yardım etmek ya da göz yummakla suçlanıyor.
Amerikan konsolos tarafından yardım komitesinin başkanlığına atanan Tebriz’deki
Presbiteryen Misyon Hastanesi’nde görevli Dr. W.S. Vanneman’dan iki mektup
elimize ulaşmış durumda. Çok sıkı sansür nedeniyle Dr. Vanneman Heyet’in
kendisine yazmaktansa, N.J. Salem’de yaşayan eşine yazmış. Mrs. Vanneman her iki mektubu da Heyet’e
iletti. 14 Mart tarihli mektubunda Dr. Vanneman şöyle yazıyor:
“10 gün kadar önce Salmas’taki Kürtler, Türk
birliklerinin izniyle bu kentte bulunan 800 kadar olduğu bildirilen bütün
Nasturi ve Ermeni erkekleri topladılar. Bunlardan 400’ü kendilerine ekmek
verileceği bahanesiyle Hosrova’ya, diğer
400’ü de Haft Dewan’a gönderildi. Tümü
de birkaç gün buralarda tutulduktan sonra işkencelerle öldürüldü. Çocuk ve kadınların bir çoğu kaçırıldı ve
kötü muameleye tabi tutuldu. Bunlar ilerlemekte olan Rus ordusunun Salmas’ı ele
geçirmesinden bir ya da iki gün önce meydana geldi.
Marietta, Ohio’dan Dr. Peder W.A. Shedd de bir ulakla 1
Mart tarihli mektubunda şunları yazıyor: “Urmiye konusunda çok endişeliyiz.
Durum gittikçe kötüleşiyor. Şimdiye kadar Kürtlere karşı bir harekette
bulunmadıkları için onlar tarafından rahatsız edilmeyen Gülbasan da yakıldı, yıkıldı,
yağmalandı. Sanırım bu, ayakta kalan tek
köydü. Köyün ileri gelen 51 erkeği gece evlerinden alınarak mezarlığa götürüldü
ve vurularak öldürüldü. Kaçamayan kızlara ve kadınlara tecavüz edildi. Bunu
yapan Türk askerleriydi.
"Urmiye kentindeki Roma Katolik Misyonundan kırk
kadar erkek alındı, birkaç gün hapiste tutulduktan sonra gece kentin iki mil
dışına çıkarılarak vuruldu.
"Dr. Shedd
Tebriz’deki Amerikan konsolosundan Urmiye’ye gelmesini istedi. Ancak üç başka konsolosla yapılan görüşmeler
sonucunda oraya gidilemeyeceğine karar verildi. Mr. Paddock yardım
isteyebileceği her yere telgraflar çekti. Daha fazla yapabilceğimiz hiçbir şey
yok.
"Urmiye’deki misyondan sığınmacılar için fidye
olarak 40.000 dolar istendiğini duyduk, ama doğru olup olmadığını
bilmiyoruz. Haberin doğru olmasından
korkuyoruz. Dr. SHedd en az 800 kişinin
Urmiye’de öldürüldüğünü, 2000 kişinin de hastalıktan öldüğünü yazıyor. Bu
yalnızca Hıristiyanları kapsıyor. Bu çok yüksek bir oran. Çünkü Hıristiyanların
yarısından fazlası zaten Rusya’ya kaçmıştı.”
21 Mart tarihli mektubunda ise Dr. Vanneman aşağıdaki
bilgileri veriyor
"Urmiye hakkında daha önce hiç olmadığı kadar
endişeliyiz. Ayın 17’sinde Türk birlikleri misyonumuza ve Roma Katolik
Misyonu’na saldırdı. Bizim misyonumuzdan 5 Rus rahibini götürdüler ve çok kötü
şeyler yaptılar. Öldürülüp öldürülmediklerini halen bilmilyoruz. Mr. Allen’e de
kötü davranıldı, çünkü üç ulak göndermişti. Katolik misyonunun kapıları
yakıldı. İçerdekilerin hepsinin hayatı büyük tehlikede. Büyükelçi
Morgenthau’dan, Hıristiyanların korumaya alınması için emir gönderildiği haberi
geldi ama artık çok geç. Şimdi Urmiye’de kalan Hıristiyanları oradan çıkarmaya
çalışıyoruz.
“Bazı yerli Hıristiyan rahipler çarmıha gerildi, bazıları
yakıldı. Ancak bunlar diğer mezheplerdendi
"Ruslar yeniden geri çekilirlerse Hıristiyanların
tamamının Tebriz’i terk etmesi gerekiyor.
6.000 dolar yardım parası geldi ama şimdiye kadar 15.000 dolar harcadık.
Eğer insanlar Urmiye’den çıkarılacak ve karınları doyurulacaksa bunun için ne
kadar para gerektiğini siz tahmin edin.
"Buradaki durumun Amerika’da tam olarak
anlaşıldığını hiç sanmıyorum. Süryaniler
(Nasturiler) sözcüğün tam anlamıyla imha ediliyor. Ermenilerin durumu da çok
kötü. Tek umut Rus işgali.”
KATLİAMLARI DURDURMASI İÇİN TÜRKİYE’YE PROTESTO NOTASI
VERİLDİ
BÜYÜKELÇİ MORGENTHAU’A RUSYA’NIN TALEBİ ÜZERİNE PROTESTO
NOTASI TALİMATI VERİLDİ
28 Nisan 1915
WASHINGTON, 27 Nisan – Katliamlara ve zalimliklerin artma
tehlikesine ilişkin haberler üzerine Amerika Birleşik Devletleri Türk
Hükümeti’nden, Türkiye’nin Hıristiyan Ermeni halkının kurtarılmasını tale
petti.
Büyükelçi Bakhmeteff tarafından iletilen Rus hükümetinin
çağrısı üzerine Dışişleri Bakanı Bryan
Konstantinopolis’teki Amerikan büyükelçisi Morgenthau’a telgraf çekerek Türk
yetkililere bir nota verilmesi, tehlike
altındaki Ermenilerin korunması ve din kaynaklı kitlesel saldırıların
tekrarının önlenmesi için tedbirler alınmasının talep edilmesi talimatını verdi.
[Rus] Büyükelçisi Bakhmeteff bugün Dışişleri Bakanlığına
gelerek hükümetinin bir notunu iletti. Bu not ile Kafkaslar’da Eçmiyadzin
Ermeni Kilisesi Katolikosluğu tarafından Rus hükümetine iletilen yardım talebi
Amerika Birleşik Devletleri Başkanı’na aktırıldı.
Dışişleri Bakanı Bryan şöyle konuştu: “Ermeni
Kilisesi’nin başı tarafından Rus Büyükelçisi aracılığıyla iletilen talep,
bakanlığımıza ulaşan Ermeni katliamlarına ilişkin ilk resmi bildirimdir.
Attığımız adım insani bir girişimdir.”
Rus Büyükelçiliği bugün Dışişleri Bakanı’nın Duma’da
yaptığı, İran’da Rus birliklerinin varlığının nedenlerini açıklayan konuşmanın
çevirisini Amerikan Dışişleri Bakanlığı’na sundu. Dışişleri Bakanı konuşmasında şu görüşlere
yer verdi:
"Birliklerimizin İran topraklarındaki varlığı
İran’ın tarafsızlığını ihlal edecek bir hareket değildir. Birliklerimiz birkaç
yıl önce sınırımızla komşu olan ve ülkemiz için ekonomik açıdan büyük öneme
sahip bölgelerde düzeni sağlamak ve korumak, aynı zamanda buraların, özellikle
Kafkaslara karşı askeri harekat için çok uygun olan Urmiye’de üs elde etmek
için girişimlerde bulunmuş olan Türkler tarafından ilhakının önüne geçmek üzere
gönderilmişti. Tarafsızlığını koruyacak fiili güçten yoksun olan İran Hükümeti
Türklerin bundan önceki sınır ihlallerine protesto ile karşılık vermiş ama
hiçbir sonuç elde edememiştir.”
1915-22 yılları arasında New York Times gazetesinde yayınlanan
haberlerin derlemesi V
Çeviren Ayşe Günaysu
Kürtlerin Katlettiği Ermeni Sayısı artıyor - 26 Nisan
1915
Türkiye Kızıl Haçı Yasakladı - 29 Nisan 1915
Türkiye Bir Kez Daha Söz Verdi - 30 Mart 1915
Türkler Kafkas Kentlerinde Katliam Yapıyor - 23 Şubat
1915
Talat Bey Türkiye’de Yalnızca Türklere Yer Olduğunu
Açıkça Söyledi - 13 Ocak 1915
Türklerin Hıristiyanlara Kaçmalarını Tavsiye Ettikleri
Bildiriliyor - 11 Ocak 1915
Ermeniler Sokaklarda Asılarak İdam Ediliyor - 14 Aralık
1915
Türkiye’de Ermeniler Silahlı İsyanda - 12 Kasım 1914
Erzurum’da Fanatikler Hıristiyanları Öldürüyor - 28 Kasım
1914
Ermenilerin Acil Yardıma İhtiyacı Var - 14 Mart 1913
Bölüm I| Bölüm II |
Bölüm III | Bölüm IV | Bölüm V
KÜRTLERİN KATLETTİĞİ ERMENİ SAYISI ARTIYOR
Van yakınlarındaki 10 köyde yaşayan herkesin öldürüldüğü
söyleniyor
Kilisenin lideri, boşaltılan yerleşimlerde hunharca
katliamların izlerinin bulunduğunu bildiriyor
BÜYÜK TEHCİRİN ÖYKÜSÜ
Kılıçtan Geçirilmekten Kurtulmak İçin İran’dan Kaçan
Binlerce Kişi Sefalet İçinde
26 Nisan 1915
TIFLIS, Transkafkasya, 24 Nisan (23 Nisan tarihinde
Petrograd ve Londra Üzerinden): Rusya’ya ulaşan sığınmacılar Ermenilerin
Müslümanlar tarafından uğradığı katliamların daha da geniş ölçekte devam
ettiğini anlatıyorlar. Asya Türkiye’sindeki Ermenistan’da, Van yakınlarındaki
10 köyün halkının tamamının öldürüldüğünü bildirdiler.
Erzurum, Berjan ve Zeytun’daki katliamları ve Van’daki
durumu haber alan Yerevan yakınlarındaki Eçmiadzin’de bulunan Ermeni
Kilisesi’nin başı Katolikos, Başkan Wilson’a telgraf çekerek Amerika Birleşik
Devletleri halkını Ermenilere yardım etmeye çağırdı.
İran’ın Urmiye kentindeki bir Amerikan misyoneri olan
Robert M. Labaree, sığınmacıların yerleştirildikleri Sırp köylerini ziyaret
ettiğini, burada yaşayanların olanaklarının tüm darlığına rağmen
insanlıklarının sonsuz olduğunu, köy yönetimleri ve yardım komitelerinin altı
hafta içinde her sığınmacıya 3 buçuk kilo un dağıttığını anlatıyor.
Associated Press ajansına Urza’da 800 köylünün, Salmas’ta
720 köylünün katledildiği haberi geldi. Urza’da kalan 15 bin kişinin akıbetinin
belirsiz olduğu, Salmas’tan gelen bir yolcu tarafından da teyid edildi. Katliamların izlerini silmeye üç hafta
yetmemiş. Haftevan’da katliamlardan kalan kan göllerinin halen durduğu
bildiriliyor. Kerpiç bir duvarın altında kalmış 6 ceset görünüyormuş. Haçadur
adlı bir genç öldürülen otuz altı kişinin cesedinin atıldığı bir kuyudan nasıl
kurtulduğunu anlatmış. Genç adam öldürülen diğerleri ile birlikte bir kuyuya
atılmış, ama karanlık çökünce üzerindeki cesetleri iterek kuyudan çıkmayı
başarmış.
Hıristiyanların arasında kendilerini korumaya cesaret
edenler de varmış. Hosrova’da, kırk sekiz kişi öldürüldükten sonra kimsenin
kalmadığı Katolik misyonunda Elizabeth Marcara adlı Ermeni bir genç kız, genç
David İşmu ile birlikte Kürtlere karşı dövüştüğünü anlatıyor. Anlattıkları
sonradan başkaları tarafından da doğrulanmıştır.
"Kürtler köy kapılarını kırıp girdiklerinde,” diye
anlatıyor Miss Marcara, “tüfeklerimizi alıp çatıya tırmandık. Ben sekiz el ateş
ettim. Kürtler köy duvarının dışına çıkmak zorunda kaldılar. David ile birlikte
ikişer kişiyi vurduk. Daha sonra dört
kişiyi daha öldürdük. Bunlardan birisi reisleriydi. Kürtler giriştikleri
yağmayı yarıda bırakarak, ölülerini alıp gittiler.”
"Çatışma üç saat sürdü. Reislerinin ölümü üzerine
Kürtler kaçtılar. Çatıdan aşağı inip Kürtlerin arkalarında bıraktıkları
eşyaları topladık. Gücümü yeniden kazandım ve akrabalarımla kaçtım. Haftevan’ın
Kürtler tarafından yağmalanmakta olduğunu gördük, üzerlerine ateş ettik ama
çaldıkları değerli eşyalarla birlikte kaçıp kurtuldular.”
"Güneş batarken on beş Kürdün saldırısına uğradık.
Birini ben öldürdüm. Rusların Khol yakınlarında Kürtlerle Türkleri geri
püskürtmesinden sonra bir asker İranlı Vali’ye benden bahsetmiş. Vali beni
yanına çağırdı ve Ruslarla savaşacak olursam bana bir Türk birliğinin
komutasını vereceğini söyledi.”
TÜRKİYE KIZIL HAÇI YASAKLADI
Amerika’nın Sefalet İçindeki Ermenilere Yardım Etmesine
Türkiye İzin Vermeyecek
29 Nisan 1915
Türk hükümeti Washington’daki Dışişleri Bakanlığı’na
Kızıl Haç’ın Türkiye İmparatorluğu’ndaki Ermenilere yardım amacıyla cerrah ve
hemşire göndermesine izin vermeyeceğini bildirdi. Türkiye yalnızca Kızılhaç’ın
değil, diğer tarafsız yabancı ülkelerin cerrah, hemşire ve çalışanlarının da
Türkiye’ye girmesini yasakladı.
İçişleri Bakanlığı, Amerikan Kızıl Haçı yöneticilerinden
Ernest T. Bicknell ile Miss Mabel Boardman’e Türkiye’nin kararını bildirince
Miss Boardman bu bilgiyi West Yirmi Üçüncü Cadde No.410 New York adresinde
ikamet eden Amerika’daki Genel İlerici Ermeni Derneği başkanı Dr. M. Simbad
Gabriel’e iletti.
Birkaç hafta önce Dr. Gabriel, Miss Boardman’e bir mektup
yazarak Türklerin Ermenilere yaptığı mezalimi anlatmış Türkiye’ye Ermenilere
yardım için doktor ve hemşire göndermesini istemişti. Mektubunda Dr. Gabriel şu
sözlere yer vermişti:
"Yüz Amerikalı Kızıl Haç hemşiresi ve doktoru,
yalnızca getirecekleri ekmek ve ilaçla değil, bizzat orada olmakla mucizeler
yaratabilir. Amerikalılar Kızıl Haç’ın masrafları için 50.000 dolarlık bir
yardım toplayabilirler.”
16 Ekim’de Washington’dan Dr. Gabriel’e yazdığı mektupta
Kızılhaç’ın bu yardımda bulunamayacağını bildiren Miss Boardman mektubunda şu
satırlara yer verdi:
"21 Eylül tarihli mektubunuz benim Washington’da
bulunmadığım bir sırada ulaştı. Döndüğümde Amerika’nın mali yardım sağlaması
halinde Amerikan Kızıl Haç’ının Ermenilere yardım için cerrah ve hemşire
gönderip gönderemeyeceği konusunu araştırdım.
Mr. Bicknell konuyu Dışişleri Bakanlığı’na iletti. Sonrasında
öğrendiğimize göre Türk hükümeti hiçbir yabancı ülkenin bu şekilde bir yardımını
kabul etmeyeceğini beyan etmiş. Söz konusu parayı toplayabilsek bile doktor ve
hemşire gönderemeyeceğimizi büyük bir üzüntüyle bildiririm.
"Şu anda Türkiye’ye erzak göndermenin de çok zor,
hatta imkansız olduğunu görmekteyiz. Avrupa’daki durum çok korkunç. Ermenilere
yardım için bağışta bulunmak isteyenlere, toplanan parayı Konstantinopolis’teki
Amerikan Büyükelçiliği’ne iletebileceğimizi bildirdik. Şu anda Ermenilere
yardım göndermenin tek yolu bu görünüyor. Bu durumun çok geçmeden sona ermesini
dilemekten başka bir şey elimizden gelmiyor. Her gün durum o kadar kötüye
gidiyor ki, bunun daha fazla süremeyeceğini düşünüyoruz.”
Dr. Gabriel dün şöyle konuştu: “Miss Boardman’in mektubu
her şeyi anlatıyor. Ve umuyorum ki bu
mektup, Ermenilere yönelik zulüm, cinayet ve işkenceye ilişkin Türkiye’den
gelen korkunç haberlerin doğru olduğunu, en önyargılı kişilere bile
gösterecektir. Belki de Amerikan Kızıl Haçı’nın, tarihin gördüğü en büyük ve en
sistematik katliamlara maruz kalanlara merhamet göstermesine izin vermesi için
Konstantinopolis’teki yetkililere Amerikan Devlet Başkanı şahsen ricada
bulunabilir.
TÜRKİYE BİR KEZ DAHA SÖZ VERDİ
İran’daki Urmiye şehri halkı koruma altına alınacak
31 Mart 1915
Washington, 30 Mart 1915 – Amerikalılara, diğer
yabancılara ve yerli Hıristiyanlara saldırı haberlerinin geldiği, İran’daki
Urmiye şehri halkının korunacağına dair Türk hükümeti Konstantinopolis’teki
Büyükelçi Morgenthau’ya bir kez daha söz verdi.
Bugün Dışişleri Bakanlığı’na gönderdiği mesajda Mr. Morgenthau,
Türk yetkililerin sadece yabancıların değil, yerli [Hıristiyan] halkın da geçen
Cumartesi Urmiye’ye giren Türk düzenli birlikleri tarafından korunacağına
ilişkin verdiği teminatı tekrarladığını bildirdi.
Görülebildiği kadarıyla Türk birliklerinin şehre
girmesinden sonra Konstantinopolis’e hiçbir bilgi ulaşmamış durumda; çünkü
birliklerin şehre girdiğinden bahsedilmiyor.
Dışişleri Bakanı Bryan İran’dan gelen haberler hakkında
beyanat verirken çocukların dedikodu oyununu hatırlattı. Haber getirenlerin
anlattığı hikayelerin, ilk gelen haberi, çocukların oyunundaki gibi tamamen
çarpıttığının kesin olduğunu söyledi. Diğer yetkililer de, Urmiye’ye ilişkin
anlatılanların abartı olduğuna inanma eğiliminde.
URMİYELİ DOKTOR [NEW YORK’A] GELDİ
Dr. Yuseff Şehirden Kaçışta Yaşanan Dehşeti anlatıyor
Urmiye’deki Amerikan Misyonunda doktor olarak çalışan ve
şu anda New York’ta bulunan Dr. A.D. Yuseff dün Müslümanların Cihat ilanından
sonra ve dağlardan inen Kürtlerin akınlarının başlamasının ardından yaşananları
aktardı.
Dr. Yuseff’in anlattığına göre dağlardan inen Kürt
aşiretleri ilk kez Ekim ayında Urmiye’nin güneyine akın ettiler. Komşu köylerin
halkı şehir surlarının içine sığındı. Surların içinde 3 yıldır Rus işgali
altındaki şehirde 3 bin Kazağın görev yaptığı
bir garnizon bulunuyor.
İlk saldırıdan önce en güçlü Kürt aşiretinin lideri şehre
birkaç kez Müslüman bir kadın kılığında girip çıkmış ve garnizonda kaç askerin
bulunduğu ve zayıf noktalarının nereleri olduğuna ilişkin bilgi toplamış.
3 bin kişilik atlı, ellerinde balta ve uzun kılıçlarla
haydutlar Ekim sonlarına doğru dağlardan inmişler.
Saldırı iki gün iki gece sürmüş. Kentin güvenliği
yalnızca yüksek binaların ve surların üzerinde mevzilenmiş insanların
ellerindeki az sayıda Rus tüfeğine kalmış. Çatışma sırasında Kürtler surların
üç mil kadar yakınına gelebilmişler. Çevredeki altı büyük köy yerle bir
edilmiş. Köy halkından kaçıp Urmiye’ye sığınamayanlar katledilmiş.
Kürtler geri püskürtüldükten sonra Dr. Yuseff şehrin önde
gelen bazı Müslümanların cesetlerini görmüş. Bunlar çatışma sırasında Kürtlere
yardım eden kişilermiş ve düşmandan bazı kişilerin onlara yardım ettiğini
gizlemek için Kürtlerin, bu kişilerin cesetlerini alelacele gömdüklerini fark
etmiş. Oysa saldırgan Kürtlerin cesetleri öldükleri yerde öylece bırakılmış.
Çatışma sırasında Dr. Yuseff, Müslümanların en önde cihat
bayrağını taşıdıklarını görmüş. Bayrak, yeşil zemin üzerinde kırmızı bir elden
oluşuyormuş. Kırmızı gücün iktidarını, yeşil ise inancın gücünü simgeliyormuş.
2 Ocak günü saat gece 11:30’da Rusya’ya dönme emri alan
Kazaklar Urmiye halkını uyandırmışlar, kaçmaları gerektiğini, bunun için
kendileri ile birlikte, onların koruması altında kuzeye doğru yola çıkmalarını
söylemişler.
Tek bir ata binip yanlarına evde bulabildikleri kadar
ekmek alan Dr. Yuseff ve eşi, canlarını kurtarmak için 5 bin kişilik bir
Hıristiyan kafileyle yola çıkmışlar. Kar ve dondurucu soğuk nedeniyle Rus şehri
Julfa’ya on günde varabilmişler.
Birçok çocuk ve yaşlı yolda ölmüş. Diğerleri soğuk ve
açlık nedeniyle akıl almaz zorluklarla yolculuğu tamamlayabilmişler. Günlerce
yalnızca tuzlu su içebilmişler. Yol boyunca Kürtlerin zalimliğine kurban gitmiş
insanların cesetlerini görmüşler. Bir köyde öldürülüp yol kenarına atılmış
küçük çocukların cesetleriyle karşılaşmışlar.
Ancak Urmiye halkının büyük bir bölümü, aralarında
Amerikan Misyon personelinin çoğunluğu da olmak üzere şehirde kalmayı tercih
etmiş. Burada bizlerin tüm endişesi, Amerikan Misyon bayrağının koruyuculuğuna
sığınan bu halkın can güvenliğidir. Dr. Yuseff, Urmiye’den kaçış sırasında Kürt
aşiret reisinin Amerikan Misyonu’nun her ne pahasına olursa olsun zarar
görmesine izin vermeyeceklerini halk arasında yaydığını anlatıyor.
Sığınmacıların Urmiye’yi terk etmesinden iki gün sonra
Kürtler kenti basmışlar. İlk yaptıkları savaş eylemi, başta Episkopos olmak
üzere yetmiş beş Hıristiyanı asmak olmuş.
Dr. ve Mrs. Yuseff İran, Khoi’deki Rus Konsolosun onlara
sağladığı acil durum pasaportu sayesinde Rusya üzerinden New York’a gelebilmişler.
TÜRKLER KAFKAS KENTLERİNDE KATLİAM YAPIYOR
Ermeniler Evlerinden Çıkarılıp Vuruluyor ya da Suda
Boğduruluyor – Eski Dostları Bile Kayırmıyorlar
Özel Telgrafla THE NEW YORK TIMES’a Ulaştırılan Haber
23 Şubat 1915
Petrograd, 22 Şubat [1915] (The London Times’an alınan
haber) – Türklerin Transkafkasya’da Ermenistan sınırına yakın Ardanuten
şehrinin işgali sırasında yaptıkları vahşetin bilgisi ancak şimdi elimize
ulaşıyor.
Russkoe Slovo’nun Tiflis muhabirinin verdiği bilgilere
göre Türkler ilk önce yalnızca yağmayla uğraşmışlar ve sadece on beş sivili
öldürmüşler; ancak 30 Aralık’ta [1914], Rusların Ardahan’ı işgal ettiği haberini aldıktan sonra yerel
Müslüman halk maskelerini çıkarıp atarak sistematik bir katliama girişmişler.
Yüz elli Ermeni evlerinden sokağa çıkarılıp vurulmuş ya
da boğazları kesilmiş. Yıllardır Ermenilerle dost olarak yaşayan şehrin Türk
sakinleri eski dostlarını soğuk kanlılıkla katletmişler ve tüm ailenin yok
edilip edilmediğini anlamak için cesetleri bile dikkatle saymışlar. Cezaevinden
çıkarılan elli Ermeni çırılçıplak soyulmuş,
“Şeytan Çukuru” denilen Cenemdere uçurumundan aşağı atılmışlar. En son
kurbanlardan birisi bir Türkü de taşıyarak beraberinde getirmiş ve o da
vurularak öldürülmüş.
Tamvot şehrinde iki yüz elli Ermeni katledilmiş,
kadınları kaçırılmış.
Türkler cesetlerin gömülmesine izin vermeyince, Ruslar
gelinceye kadar cesetleri köpekler yemiş.
The New York Times tarafından 23 Şubat 1915 tarihinden
yayınlanmıştır.
HIRİSTİYANLARIN HAYATI BÜYÜK TEHLİKEDE
TALAT BEY TÜRKİYE’DE YALNIZCA TÜRKLERE YER OLDUĞUNU
AÇIKÇA SÖYLEDİ
Özel Telgrafla The New York Times’a ulaştırılan haber
13 Ocak 1915
Atina, 12 Ocak [1915] (London Morning Post’a ulaştırılan
haber) – Güvenilir kaynakların bildirdiğine göre Türkler şu an için Mısır’a
doğru ilerlemelerini durdurdular.
İstanbul’da [Müttefikler tarafından] Çanakkale’de bir
harekata girişilmesi ihtimaline ilişkin endişeler devam ediyor.
Hıristiyanların durumlarının, büyük kentlerde bile son
derece güvensiz olduğu açıkça görülüyor. Dahiliye Nazırı Talat Bey Rum
Patrikhanesi Meclis Üyesi’ne Türkiye’de bundan böyle yalnızca Türklere yer
olacağını bildirdi. Her ne kadar kendisi Rumlara yapılan mezalime son
verileceğine ilişkin bol bol güvence vermiş olsa da durumda sahici bir iyileşme
görülmüyor.
Türkler Çatalca’daki hatlarını tekrar tahkim etmeye
başladılar.
TÜRKLERİN HIRİSTİYANLARA KAÇMALARINI TAVSİYE ETTİKLERİ
BİLDİRİLİYOR
Müttefiklerin Çanakkale Boğazı’ndan Geçmesi Halinde
Genel Bir Katliamdan Korkuluyor
THE NEW YORK
TIMES’A TELGRAFLA BİLDİRİLEN ÖZEL HABER
11 Ocak 1915
Atina, 9 Ocak (The
London Daily Telegraph’ın haberi) ---
İstanbul’dan gelen ve iyi haber kaynaklarına sahip olduğu bilinen bir kişi,
Türk başkentinde mevcut durum hakkında geniş bilgiler verdi. Anlattıklarına
göre Türk hükümeti uluslararası bir devrim endişesini taşımıyor ve Jön Türk
Komitesi’nin düşmanlarına karşı alınan önlemler o kadar sıkı ve sert ki
kendilerine karşı örgütlü bir hareket mümkün görünmüyor.
Hükümetin tüm dikkati ve endişesi Müttefik filosunun
Çanakkale boğazını zorlama ihtimali üzerinde yoğunlaşmış durumda. Görülebildiği
kadarıyla [Türklerin] akıl hocası Almanlar da aynı endişeyi paylaşmakta. Çünkü
Alman Büyükelçisi Baron Von Wangenheim’ın Konstantinopolis’te bulunan bir
Balkan devletinin elçisini uyardığı ve eğer müttefik donanması boğazları
zorlayacak olursa Türklerin gözlerinin dönebileceğini ve Hıristiyan halka karşı
katliama girişebileceklerini söylediği bildiriliyor. Konstantinopolis’te
Bakanlar artık Hıristiyan uyruklarına karşı duygularını saklamak için çaba bile
harcamıyorlar.
Bakanlığına bağlı birimler tarafından uygulanan
aşırılıkları şikayet etmek üzere Talat Paşa’ya başvuran Rum Patriğine Paşa hiç
çekinmeden, artık Türkiye’de Hıristiyanlara yer olmadığı ve cemaati için Patriğin yapacağı en doğru
hareketin, Müslüman muhacirlere yer açmak üzere
onlara memleketi terk etmelerini söylemesi olacağı cevabını vermiş.
ERMENİLER SOKAKLARDA ASILARAK İDAM EDİLİYOR
Erzurum’da Ermeniler Ağır Tehlike Altında
14 Aralık 1915
LONDRA, 14 Aralık
1915, Pazartesi – THE TIMES’a gelen haber
şöyle:
"Erzurum’da cepheden gelen haberlere göre, Ruslara
duydukları yakınlık nedeniyle 20.000 Hıristiyanın hayatı tehlikede.
Üç yüz bin kişilik Türk birlikleri Erzurum’da toplanmış
durumda. Yüzlerce Ermeni hapse atıldı, birçoğu da diğerlerine örnek olsun diye, yargılanmadan
sokaklarda asılarak idam edildi.”
TÜRKİYE’DE ERMENİLER SİLAHLI İSYANDA
Eğitim görmüş ve silahlanmış Ermeniler Rus işgalcilere
katılmaya hazır
KURTULUŞ GÜNÜ BEKLENİYOR
Ermenice gazete her türlü fedekârlığa hazır olduklarını,
Türk ordusuna katılmayı reddetiklerini yazıyor
12 Kasım 1914
PETROGRAD, 12 Kasım – Türk sınırından Rus başkentine
ulaşan haberler Ermenilerin Rus-Türk savaşında Ermenilerin oynadığı rolün
öneminin giderek arttığını gösteriyor.
Rusların işgali altındaki birkaç şehirde Ermeni
öğrenciler, Rusların gelmesi için hazırlıklı olduklarını, bunun için sürekli
talim yaptıklarını ve gizlice silahlandıklarını anlattılar. Gelen haberlere
göre Rus birliklerinin ilerleyişi sırasında
Ermeni köylüler Rusları sevinçle karşılıyor ve karşılıksız yiyecek
veriyorlar.
Bir Ermeni gazete Ermenistan tarihinde yaşanan bu kriz
durumuna ilişkin şunları yazıyor:
“Türkiye’deki Ermenilerin uzun zamandır bekledikleri
kurtuluş günü geliyor. Ermeniler üzerlerine düşen görevi yerine getirmek için
her türlü fedakârlığa hazırlar.”
Petrograd’a, Ermenilerin Türk ordusuna katılmayı ve
silahlarını teslim etmeyi reddetmesi üzerine silahlı çatışmaların çıktığı haberleri
geliyor.
Önem taşıyan bir şehir olan Van’ın bugün çok sayıda
Ermeni gerilla tarafından kuşatıldığı söylentileri dolaşmakta. Feitun’da
isyancıların sayısının 20.000’i aştığı ve üzerlerine gönderilen bütün Türk
birliklerini geri püskürttükleri ve Türklere ağır kayıplar verdirdikleri
söyleniyor.
ERZURUM’DA FANATİKLER HIRİSTİYANLARI ÖLDÜRÜYOR
Cihad İlanının Ardından Ermenilere Ait Binalar Tahrip
Ediliyor
KAFKASYA’DA ŞİDDETLİ ÇARPIŞMALAR
İzzet Paşa’nın 76 bin kişilik ordusuyla Süveyş Kanalı’na
yürüdüğü bildiriliyor. Enver de Mısır’a yöneldi.
PETROGRAD. 28
KASIM – Odessa’dan aldığımız bir telgrafta Erzurum’da fanatik grupların
ayaklandığı anlatılıyor. Türk şehri Erzurum’dan Odessa’ya, Müslümanların kutsal
savaşı anlamına gelen Cihad ilanının ardından Ermenilerin lokalleri, kiliseleri
ve okullarının kalabalık bir grup
tarafından tahrip edildiği haberi ulaştı. Habere göre, biri kadın dört Ermeni sokak
ortasından öldürüldü.
ERMENİLERİN ACİL YARDIMA İHTİYACI VAR
Lady Frederick Cavendish
Ermeniler İçin Yardım Çağrısında Bulundu
The New York Times Yazı İşleri Müdürüne:
Yüzyıllarca keder dolu tarihlerinde hiç şu an kadar büyük
bir sıkıntı yaşamamış olan bir halka yardım çağrımıza sütunlarınızda yer
vermenizi rica ediyoruz. Bu halk Osmanlı
uyruğundaki Ermenilerdir. Türkiye ve ittifak halindeki Balkan Devletleri
arasındaki savaş yüzünden, bu halkın kadınlarının kocaları ve babaları,
kendilerine kardeş bildikleri insanlara karşı savaşmak üzere alınıp
götürülmüşler, Trakya’daki savaş alanlarında ya da kolera yüzünden can
vermişlerdir. Bu yüzden zaten yardımla yaşayan bu insanların arasında dulların
ve yetimlerin sayıları çok artmıştır. Hizmet bedellerinden muaf tutulmak için
10 Sterlin ödemeleri gerekirken, bu insanların 40 penileri bile yok. İçlerinde
arabaları ve büyük baş hayvanları olanlar vardır, ama bunlara da savaş
nedeniyle devlet el koymuştur.
İtalya ile savaş, Akdeniz limanlarındaki ticarete son
vermiş ve çekirgeler bu yılın mahsulünü yok etmiş durumda. Halk, imparatorluğun
bazı bölgelerinde büyükbaş hayvanların %95’inin telef olduğu, meyve
bahçelerinin tümüyle harap olduğu 1910-11 kışının korkunç sonuçlarının
etkilerini hâlâ yaşamakta. Gıda maddelerinin fiyatları görüşmemiş boyutlarda
arttı. Halk perişan halde. Bursa’dan, şehir yakınlarından bir köyde her gün beş
ya da altı kişinin açlıktan ölmekte olduğu haberleri geliyor.
Misyonerler yürekleri kan ağlayarak en azından küçük
çocukların, içinde bulundukları, eğitim ve manevi gelişim şansının
bulunmadığı sefalet koşullarından
kurtarılması için yalvarıyorlar.
İyi eğitilmiş, iyi öğrenim görmüş, iyi beslenmiş
çocukların bir ülkenin en kıymetli varlığı olduğunu biliyoruz. Kurtarılanlar,
iyi gıda, bakım ve eğitim aldıklarında hızla bedensel, ruhsal ve moral olarak
iyileşiyorlar. Bu insanlar ülkenin Hıristiyan nüfusunun geleceğini temsil
etmekteler.
Amerika’nın varlıklı ve cömert insanları bu hak edilmemiş
eziyetlere kulak vermeyecek ve kendi misyonerlerinin kutsal yardım
çalışmalarına katkıda bulunmayacaklar mı?
Bağışlar, Beacon Street, Boston adresindeki, Amerikan
Yabancı Misyonlar Heyeti’nden Peder Dr.
Barton’a ya da 47 Victoria Street,
Londra, S.W., İngiltere adresindeki “Ermen Dostları” kuruluşuna gönderilebilir.
Gönderilecek yardımlar şükran duygularıyla kabul edilecek ve alındığı teyid
edilecektir.
LUCY F. CAVENDISH,
Ermeni Dostları Başkanı
EDITH FRASER,
Başkan Yardımcısı
E.W. BROOKS,
Onursal Sayman
RADSTOCK,
J. HEREFORDS,
BASIL WILBERFORCE,
F.B. MEYER,
RENDELL HARRIS,
MARY HICKSON, Onursal Sekreter
Westminster, S.W., İngiltere, 14 Mart 1913
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.