Hélène Piralian
Aradan geçen ve bizi ondan uzaklaştırmış gibi görünen
onca zamana rağmen Ermeni soykırımının tanınmasının elzemliğini anlamak için bu
soykırımın kendi özgü özelliklerini ve bundan kaynaklanan psişik etkilerini
dikkate almak gerekir. Bu durum Ermeniler için olduğu kadar kaderlerinin bağlı
olduğu Türklerin torunları için de aynı şekilde geçerlidir. Soykırım projesinin ana özelliği bir grubun üyelerinin
öldürülmesinden daha çok tüm üyelerini yok ederek o grubun kendisini -sadece
şimdiki zamanda değil, geçmişte ve gelecekte de- yok etmek ise bu durum
projenin sadece o kişilerin değil aynı zamanda soylarının da öldürülmesi
amacını taşıdığını gösterir. Soykırımın inkarının günümüzde hala aktif olarak
sürdürdüğü budur ve bu yüzden zaman aşımına uğramayan bir suçtur.
Oysa kaybolan bir kişinin kaderi trajiktir, çünkü
yakınları için ne ölüdür ne de hayattadır, yasının tutulması bu yüzden askıya
alınmıştır, ama daha da kötüsü soykırımda bu kaybedişin planlı ve organize bir
şekilde olması ve inkarın da ötesinde kaybın, yani kaybedilen kişinin
varlığının silinmesidir. O vakit kaybedilen kişi artık sadece bir kayıp
değildir, bu "hiç var olmamış" kişinin soyundan gelenler onun yasını
tutmaktan ve geçmiş bilgisinden mahrum olurlar, çünkü kaybın "var olmuş
olduğu" dahi inkar edilmektedir.
Soykırımdan kurtulanların yaşadıklarına tanıklık etme
ısrarı hatta takıntısı ve yaşananlara tanıklık eden son kişinin öleceğinden
duyulan korku da bu yüzdendir, çünkü son tanığın ölmesi tüm grubun kaybolması,
boşluğa düşmesi riskini taşır. Sanki bu silme isteğine tanıklık edebilecek
birinin varlığı bu iradeyi mağlup edecekmiş gibi gelir.
Bu kayıpların ebediyen kaybolmasının önüne geçmek için
hayatta kalanların elinde kalan tek çare her şeyin insanlık aleminden dışlamaya
uğraştığı bu kişilere kendi bedenlerini mezar olarak sunmaktır. Kurtulanların
torunları ise kendi hayatlarını yaşamanın çifte imkansızlığının esiridirler,
çünkü hem kaybedilenlere hem de kendilerinden önce yaşamış ve bu imkansız yasın
ilk taşıyıcıları olmuş hayatta kalanlara karşı sadık olmak zorunda hissederler
kendilerini. Böylece onu durduracak hiç bir şey olmaz ise kuşaktan kuşağa devam
edecek bir soykırımsal yıkım süreci hayata geçer. Burada bir aktarımdan daha
çok imkansız bir aktarımın ya da bir aktarım başarısızlığının sonraki kuşağa
iletilmesi söz konusudur.
Bu yüzden aktarım sorusunu şöyle ifade edeceğim: bir
soykırımdan sonra hayatta kalanlara ve onların mirasçılarına sadece nefes
almanın ve kaybedilen kişilerin yok olmasının önüne geçmek için onları sürekli
şimdiki zamansallaştırmanın, onların acılarını temsil ederek onlarla yekvücut
olmanın ötesinde bir hayatı mümkün kılabilecek bir aktarım nasıl kurulabilir?
Çünkü felaketi şimdiki zamanda tutmak, onu canlandırmak
gerçekten yaşandığını kendine kanıtlamanın bir yoludur, ama bunun karşılığında
mirasçı için her türlü kendine ait bir hayat, soykırımsal cinayet mahalinden ve
ona eşlik eden acıdan çıkış imkansız, hatta yasaktır. Çünkü kaybı artık görünür
kılmamak ya da kılamamak mirasçıyı da kaybedişin suç ortağı haline
getirecektir.
Bu yüzden şu soru ortaya çıkar : sadece hayatta kalma
çabasından ibaret olan ve hayatın sadece bir başkasının öldürülmesini görünür
kılmak için sürdürüldüğü bu noktadan nasıl çıkılır ?
Bu soru şu şekilde de sorulabilir : soykırımdan kurtulanlar
ve onların mirasçıları "soykırıma uğramış" kayıpları boşluktan nasıl
çıkarabilir ? Onların daha önce yaşamış olanların arasında yerlerini
almalarını, sonra da artık ölmüş ataları olarak kabul ederek, yani onları
boşluğa terk etmeden yeniden bir kuşaksal aktarımın içine dahil etmeleri nasıl
mümkün olabilir ?
Öncelikle hayatta kalanların ve mirasçıların soykırımsal
durumdan çıkmaları ne bir ihanet ne de bir terkediştir. Bu yüzden soykırımın
varlığının, "yaşanmış olduğunun" Türkiye'nin tarihinde tanınması ve
kaydedilmesi elzemdir. Üçüncü ülkeler tarafından tanınma isteği de burada
anlamını bulur. Soykırımın inkarının cezalandırılması da aynı şekilde
önemlidir, çünkü inkar kurbanların torunlarını soykırımsal cinayetin etkilemeye
devam etmesidir, gerçek ya da sembolik bir mezardan onları mahrum kılar. Bu
yokluk hayatta kalanlar ve onların mirasçıları için kayıplarla birlikte
soykırımı da şimdiki zamanda temsil etme gerekliliğini getirir.
Yas aşaması olarak önemli gelen başka bir nokta da
kayıpların yeniden canlandırılması, yeniden bireyleştirilmesidir, bu şekilde
anonim bir kitlenin içinde erimeyecek ama yeniden tekil özneler
olabileceklerdir. Her bir kişiye kaybedilmesinden önce kimliğini oluşturan
özellikleri ve bireyselliğini teslim ettikten sonra bu gerçekleşebilir.
Böylece bir kez daha şunu belirtebiliriz : kayıplar başka
tanınmayan kayıplarla bir bütün oluşturduğu sürece hayatta kalanlar ancak soyut
ve kişiliksiz bir kayıpla ve aynı zamanda iyileşmeyen ve geçmeyen bir acıyla
yoğrulmuş bir bedenle özdeşleşebilir.
O zaman hayatta kalanın özneleşmesi askıda kalır, ölümsüz
ve zamansız hale gelmiş bu bedenin acısının ve ölümün çizgilerinin içinde
hapsolur. Bu şekılde kendini devasa ve asla ödenemeyecek bir borcun altında
bulur, her koşulda sürdürülmesi gereken bir insanlığı ve aşırı etik bir konumu
üstlenir.
Hayatta kalanın özneleşmesi ancak kaybedilenlerin de
özneliğinin tamir edilmesiyle mümkün olabilir, bu şekilde ondan farklılaşabilir
ve ayrılabilir. Hayatta kalan o zaman kaybedilen kişinin bulunan özelliklerine
dayanarak ve bu "bulunanlar"la bağlantılı bir şekilde kendi
anlamlarını kurabilir. Oysa o zamana kadar "ikameti yasaklı" kişiler
gibidirler, çünkü hem kaybedilen kişilerin ebediyen kaybolması, hem de
kendilerinin boşluğa düşmesi riskini taşıyorlardı.
Hayatta kalma mücadelesinden çıkmak bu durumda kayıpları
önce yaşamış, sonra da ölmüş kişiler olarak kaydetmekten geçiyor, bu şekilde
onların çocukları da imkansız bir yasın taşıyıcısı olarak hayatta kalanlar
değil, sadece başka insanların mirasçısı olabilirler. Soykırımın bu şekilde
zamanın ötesi bir şekilde kendini tekrar edişi durdurulabilir, şimdiden çıkıp
geçmiş zamana ait olabilir.
Yeniden bulma ve kayıp bu durumda aynı anda
gerçekleşebilir. Kayıplar ancak kaybedilen kişiler olarak yeniden bulunur ve
bulunanlar da kaybedilmek zorundadır çünkü başkaları gibi sonunda sadece atalar
olmuşlardır.
Bu betimlediğim süreç Ermenilerin tümü -Ermenistanlı,
diasporadaki, Türkiyeli ya da kimliklerini gizleyen Ermeniler- için mevcuttur, ama aynı zamanda gitgide daha
fazla biliçlenen ve bunu kamuoyunda ifade eden Türkler için de geçerlidir.
Fethiye Çetin "Anneannem" kitabında bunu şu
şekilde ifade eder : "Keşfettiğim şey bildiğim şeye hiç uymuyordu. O
zamana kadar bildiklerim alt üst olmuştu, değerlerim sarsılmış, beynim acıdan
ve karmaşadan ağrıyor, kaf amın patlamasından ve içindekilerin etrafımdaki
herşeye sıçramasından korkuyordum". Bu kitapta Çetin anneannesinin Ermeni
olduğunu öğrenmesini ve kendisine soykırımda gördükleri ve yaşadıklarını anlatmasını
aktarıyor. Çetin böylece bir kripto Ermeni'nin torunu olduğunu açıklıyor.
Bunun karşısında, soykırımın silinmesi sürecinde başka
şekillerde de olsa hapsolmuş tüm bu kişiler için soykırımın tanınması
kaybedilenlerin yeniden bulunması ve sonra yasının tutulmasını mümkün kılarak
temel bir telafi eylemi olacaktır. Bu şimdinin ötesinde, geleceğin, Ermenilerin
ve Türklerin kuşaklarının geleceğinin, yeniden ortak ve canlı bir hikayede yer
almasını mümkün kılacaktır.
Bu yüzden bu soykırımın her kesimden mirasçılarının
yalanlara son vermek, bazen karmaşık kökenlerine kavuşmak ve bununla birlikte
kimliğini farklılık ve paylaşma üzerine kurmak için ötekiyle yakından
ilgilenmesi aciliyet taşımaktadır.
Ermenice:
Fransızca:
http://repairfuture.net/index.php/fr/genocide-armenien-reconnaissance-et-reparations-point-de-vue-de-la-diaspora-armenienne/reconnaissance-du-genocide-armenien-point-de-vue-d-une-psychanalyste
İngilizce:
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.