Adil Hafıza İnisiyatifi olarak, Anadolulu Ermeni
gençlerle dünü, bugünü ve ortak geleceğimizi konuştuk… Yüzlerce yıl bu
topraklarda yaşadılar… Ama tarihi bir
trajediyle karşılaştılar. Dillerini, dinlerini, kimliklerini yıllarca
komşularından hatta çocuklarından bile saklamak zorunda kaldılar. Onlar bu
toprakların kadim milletlerinden Ermeniler… Özellikle son 100 yılda, kendi
kimlikleriyle yaşamanın verdiği zorluklardan paylarına düşeni fazlasıyla
aldılar.
1915 dendiğinde güvercin tedirginliği yaşamaları da biraz
bundan. Hrant dendiğinde ise yürekleri burkuluyor. Kültürünü öğrenememek,
kimliğini gizlemek zorunda kalmak daha düne kadar bir yaşam şeklini almış onlar
için. Kimi sokakta, kimi de okulda öğrenmiş Ermeni olduğunu.
Onlardan birisi Ferhat, henüz 28 yaşında… “Kendimi bildim
bileli Ferhat’ım, kullandığım başka bir ismim daha var ama rüyalarımda bile
hâlâ Ferhat’ım” diyor ve ekliyor: “Gerçek anlamda bir hukuk devletinde yaşıyor
olsak bütün bunlar yaşanmayacaktı. Bence verilmesi gereken en büyük mücadele
Türkiye’de hukuk devletini tesis etmek olacak.”
Benzer hikayesi olan bir diğer isim de 33 yaşındaki
Rüstem Bakırcıoğlu… O da Ermeni olduğunu okulda öğrenenlerden. Bakırcıoğlu,
“Köyde okul olmadığı için yatılı okumuştum. Bir arkadaşla tartışırken bana
“gavur” deyince ben de kimliğimi çıkardım ve “Bak kimliğimde de İslam yazıyor”
dedim.
Etnik kimliğiyle ilgili yaşadığı bir diğer ilginç olay
ise Yunanistan’da okurken başına gelmiş Rüstem’in… O olayı şöyle aktarıyor
bugün: “Adıyamanlı Kürt bir arkadaşım vardı. Ona Ermeni olduğumu söylememiştim,
söyleme gereği de duymamıştım. Ermeni olduğumu duyunca inanamamıştı çünkü
kafasındaki Ermeni algısı muhtemelen bir insan görüntüsünde değildi.”
Marta Sömek 20 yaşında. Arkadaşları “gavur” diye
seslenince eve gidip babasına gavurun ne demek olduğunu soruyor. O döneme kadar
bunun saklandığını ve çocukluktan itibaren Müslüman gibi yetiştirilen bir
Ermeni olduğunu öğreniyor.
Fırat Bakırcıoğlu da yaşananların aşılmasında Meclis’e
yüzleşmeyle ilgili sunulan yasa tasarısı olumlu bir adım olarak görüyor ve
geçen yılki taziye mesajını da önemli buluyor ancak şu sözü hatırlatmadan da
edemiyor: “Biz sabah kahvaltısı, Kürtler de öğle yemeği oldu.”
‘…KIZ VERMİYORLAR’
Ferhat Bakırcıoğlu, 28
Adıyaman’da yaşıyorum. Doğma büyüme Adıyamanlıyım. Ermeni
bir aileyiz. Çok net olmamakla birlikte Adıyaman/Kahta’daki geçmişimiz 1200’lü
yıllara kadar gidiyor. O tarihten beri bölgede yaşamaya devam ediyoruz. Şu an
Avrupa’da ya da Türkiye’nin farklı bölgelerinde yaşayan akrabalarımız var ama
ailenin büyük bir kısmı Kahta’da yaşıyor.
Ermeni kimliğimizi de 1915’ten bugüne kadar yaşatmaya
çalışmışız. Gerek yakın akrabalarla olsun gerek aynı kökenden gelen insanlarla
evlilik gerçekleştirmek suretiyle bu kimliğimizi bir şekilde korumuşuz. Zaten
yeni nesilde de bu kimliği korumaya yönelik bir refleks var. Benim yaşıtlarım
olan akrabalar da yine ya kuzenlerle ya da yakın ilişkilerimizin olduğu Ermeni
ailelerin çocuklarıyla evlendiler. Bu, hem Ermeni toplumunun geliştirdiği doğal
bir tavır hem de Müslüman kesimin, bizden kız almasına rağmen bize kız
vermeyip, bizi mecbur bıraktığı bir refleks olmuş.
“İsmim Ferhat”
Ben kendimi bildim bileli Ferhat’ım. Kendimce kullandığım
başka bir isim var. Ama onu da çok fazla benimseyemiyorsun, kimliğini bir
şekilde tanımlamışsın zaten. Mesela belli bir bilinç oluştuktan sonra farklı
bir isim kullanma gereği duydum ama bunu da ne kadar benimsedim bilmiyorum.
Rüyalarımda ismim hala Ferhat…
Anadolu Ermenisiyim
1915’te dedelerimiz, bir şekilde hayatta kaldıktan sonra
yeni rejim tarafından kendilerine verilen isimleri kullanmak zorunda kalmışlar.
Bir yanda Sarkis, Kevork, Gregos diğer yanda da Ahmet, Mustafa ve Süleyman gibi
isimler var. Çünkü ancak bu şekilde toplum içerisinde bir yer bulabilmişler.
Eskiden Ramazan aylarında perdeleri sıkı sıkı çeker ve gizli gizli kahvaltı
yapardık. Ki bizim nesil bu travmayı daha hafif yaşamıştır; bizden önceki nesil
bazı şeyleri birebir yaşamış. Mesela çoğumuz, Ermeni olduğumuzu sokakta öğrendik.
Bir oyun sırasında herhangi bir şey olunca “vay siz Ermenisiniz” diyen
çocuklara “hayır, değiliz; Ermeni sizsiniz” diye cevap vermişliğim var. Acıları
birebir yaşayan anne-babalarımız, bir koruma güdüsüyle bize bazı şeyleri
anlatmamışlar ama dışarıda herkes neyin, ne olduğunu bilir. Çocuklar olarak bir
tek biz bilmeyiz. Ve bunu bir gün diğer arkadaşlarımızın dışa vurmasıyla
öğreniriz. Ancak son dönemde dünya genelinde ya da Türkiye özelinde bir gelişme
midir bilinmez – tabii bizim de artık kaybedecek bir şeyimiz olmadığını hesaba
katarsak- farklılıklara karşı bir açıklık ve daha farklı bir tavır alma durumu
var.
Ermeniler bugün nerede?
Buna iki açıdan bakmak lazım. Mesela devlet nezdinde
hiçbir şey değişmedi. Ermeniler hâlâ bir tehdit unsuru olarak görülüyor. Ermeni
olduğunu sonradan öğrenen bir aile çocuğunu Ermeni okuluna göndermek isteyince
devlet “Siz Ermeni değilsiniz.” diyerek bu talebi reddediyor. Peki devlet, bu
insanların Ermeni olduğunu ya da olmadığını nereden biliyor? Demek ki bununla
ilgili bir kayıt sistemi var. Toplumsal anlamda değişen bir şeyler olduğu
kesin. Eskiden insanlar, bir Ermeni hakkında çok kolay bir şekilde atıp
tutabilecekken şimdi durup bir düşünüyor.
Bu noktada biz Anadolu Ermenileri olarak İstanbul
Ermenileri’ne ya da Ermeni Patrikhanesi’ne karşı da tepkiliyiz. Vaftiz olmak
isteyen bir Hıristiyan için kılı kırk yaran bir sistem söz konusuyken bize
neden sahip çıkmadıklarını merak ediyoruz. Adıyaman’daki Ermeni cemaat, Süryani
Kilisesi etrafında toplanmaya başladıktan sonra Patrikhane bir şeylerin farkına
varıp harekete geçti. “Bugüne kadar neredeydiniz?” ve “Neden gelmediniz?” deme
hakkımız vardır sanıyorum. Bu tabii Ermeni Kilisesi’nin tanınması noktasındaki
sıkıntılarla doğrudan ilgilidir. Süryani bir din adamı Anadolu’da istediği gibi
gezebilirken Ermeni bir din adamı için aynı haklar söz konusu değil.
Süryanilerin, o dönemde devletin gücünü “üst varlık” olarak kabul etmesi ancak
buna karşılık Ermenilerin daha talepkâr olması ve Lozan’da da bu talepleri için
diretmesi, Süryanilerin Lozan Antlaşması maddelerinde Türk- Hıristiyan ve
Ermenilerin de azınlık olarak kabul edilmesine neden oluyor. Ve tanınan
hakların çervesi ve genişliği de doğal olarak değişiyor. Bu da bir diğer
ifadeyle Ermenilerin asimilasyonuna sebebiyet verecek büyük bir etken oluyor.
1915 Taziye Mesajı ve Hrant Dink açıklaması yabana
atılacak şeyler değil!
1915 Taziye Mesajı ve Hrant Dink açıklaması yabana
atılacak şeyler değil. Ama yeterli olmadığı da kesindir çünkü nihayetinde bir
sözdür. Bugün bunu söylersin seneye başka bir açıklama gelebilir. Bugünlerde
mesela çok gündemde olan bir konu: Çanakkale kutlamalarının 24 Nisan’da
yapılacak olması… Neden 2015’te? Senelerce 18 Mart’ta kutlanan Çanakkale, bu
sene neden 24 Nisan’a ertelendi? Bu ne perhiz bu ne lahana turşusu… Yani günlük
siyaset üzerinden yapılan bu açıklamalar çok da güvenilir gelmiyor. Bu zemin
üzerinden herhangi bir şey inşa etmek de çok zor görünüyor.
Gelecekten ne bekliyorum?
1915, Ermeniler açısından tartışılmaz bir şekilde bir
soykırımdır. Bunun kabul edilmesi ve bir şekilde aşılması lazım. Bu psikolojide
de böyledir. İnsanlar, hataları ile bir şekilde yüzleşmek zorunda. Siyasi
mesajların da somut bir karşılığı olmak zorunda. En basitinden Türkiye ile
Ermenistan arasında diplomatik olarak herhangi bir ilişki olmaması, herhangi
bir beklenti içerisine girmekten alıkoyuyor. O kapı açılmadan ne beklenebilir.
İletişim kurmadığın bir komşunla, nasıl bir ilişkin olabilir ki? Neyi konuşup
neyin pazarlığını yapabilirsin ki? Belki sınırların açılması Türkiye’nin
konjonktürel ve ekonomi yapısı için çok büyük bir şey değildir ama Ermenistan
için büyük bir kazançtır.
Tabii ki bu ülke de bizimdir ve çıkarları bizim için de
önemlidir ama Ermenistan’a hiç gitmediğim halde bayrağını gördüğüm zaman, bu
benim için çok şey ifade eder. Ciddi bir manevi bağımız olduğu bir gerçek.
Türkiye’de gelecek görüyor muyum?
Bu anlamda çok karamsar değilim. Ama Türkiye’de pek çok
şeyin dilinin günlük olmaktan öteye geçemediğini düşünüyorum. Sokakta ya da
kahvehanede konuşan insanların dili de aynı şekilde belli bir kesimin ya da
belli bir insanın dili olmaktan öteye geçemiyor. Yani bir değerlendirme ve
eleştirme süreci yok. Bu olumsuz bir durum olsa da mesela Ermeni meselesinin
özellikle Hrant Dink sonrasında ciddi sükse yapması olumludur. Özellikle konuya
tamamen uzak olan Türklerin bu konuya biraz daha yaklaşması da olumludur. Bu
bilinç, 1915’in faillerinden olan Kürtlerde daha canlıdır. Yani bu konuların
son dönemlerde daha çok tartışılmaya başlanması umut verici.
Resmi tarihin, yalanlar üzerinde kurulduğu artık ayyuka
çıkmış durumda. Okullardaki ders kitaplarında Ermeniler, hâlâ hain olarak lanse
ediliyor. Bir nesil bu düşüncelerle yetiştiriliyor. Özellikle Türk-milliyetçi
kesimdeki bu sertlik, meselenin bu kadar geç konuşuluyor olmasında da çok
etkilidir. Tarih yalan üzerine, siyaset inkâr üzerine kurulu olunca, bu direnç
yaşamaya devam ediyor. Ama toplumsal düzeydeki farkındalığın daha ileri bir
seviyeye çıktığı muhakkaktır. Zaten dönüşümün adımları halklardan gelecek ve
devlet de alttan gelecek bu basınçla değişecektir.
Neler duydum?
PKK’dan bahseden iki Kürt amcanın tartışmasını duymuştum.
Bir tanesi “bunların hepsi zaten Ermeni ve hep Ermenilerin işi” dedi. Bu bana
dokunuyor mesela. Böyle bir şeyi neden Ermenilerle bağdaştırıyorsun? İllaki
bağlantı kurulacak noktalar bulunabilir ama ikisi çok farklı konular. Niye topyekün
bir milleti ya da etnik unsuru böyle hiç sorgulamadan, bilmeden, etmeden
yargılıyorsun?
Anadolu’da Hıristiyan olmak
Adıyaman’da tarihsel olarak Ermeni kilisesi olduğunu
bildiğimiz ancak şimdi Süryani kilisesi olarak hizmet eden Metropolitlik
düzeyinde bir kilise var. Adıyaman, Malatya, Urfa ve çevre şehirlerden gelenler
de var. Kilise, 2000’li yılların başından itibaren faal olmaya başladı. Biz
14-15 yaşlarından itibaren oraya gidip gelmeye başladık. Toplum zaten bizim ne
olduğumuzu biliyor. Biz de toplumun bunu bildiğini biliyoruz. Yani herkes neyin
ne olduğunu biliyor. Ama konuşulmaması gereken bir şey varmış gibi herkes
susuyordu. Biz kiliseye gidip gelmeye başladıktan sonra bunu rahat rahat
konuşmaya başladık. Biz Ermeniyiz ya da Hıristiyanız demeye başladık. Bu
anlamda psikolojik bir eşik atlamış olduk ve toplum da tabii bizimle beraber
değişti.
Mesela yaklaşık 50 yıldır aynı mahallede oturuyoruz.
Kiliseye gidip gelmeye başladıktan sonra komşularımız selamı kestiler. Biraz bu
şekilde devam etti. Mesela Müslümanların bayramlarında, onlara giderdik onlar
da bizim bayramlarımıza gelirlerdi. Ancak o dönemde bir iki yıl sessizlik oldu.
Biz de gitmiyoruz onlar da gelmiyor. Ancak sonrasında ilişkiler tekrar normale
döndü. Yani bu durum, sadece bizim için değil toplumdaki diğer insanlar için de
bir eşik atlama noktasıydı. Bir iki yıl içerisinde bu fikri ancak
hazmedebildiler. Kökenimizi ve gerçekten Müslüman olmadığımızı bildikleri halde
buna alışmaları çok uzun bir zaman aldı.
Mesela bizimle kiliseye gidip gelmeye başlayan ve
esnaflık yapan akrabalarımız bu süreçte neredeyse iflas etme noktasına
geldiler. Bunlar “gavur”, bunlar “Hıristiyan” gibi etiketlerle yaftalandılar.
Cemaat aslen Ermeni olduğu öğrenilen bir imamın arkasında namaz kıldıktan sonra
“Bunun arkasında kılınan namaz kabul olur mu?” diyebiliyordu. Yani zemzemle de
yıkansa, 40 tas su da dökünse gavur gavurdur etiketi vardı.
Yine öyle bir durum olmadığı halde esnaflık yapan bir
akrabamızın yaklaşık 9.000 nüfusu olan Kahta’da bir kilise açacağına dair bir
söylenti yayıldı. Ve çok kısa bir süre sonra evlerinin önünde ses bombası
patlatıldı. Biz sürekli Adıyaman’a gidip geldiğimiz halde ve Belediye Başkanı
da böyle bir talebimiz olduğu takdirde bize bir kilise açacağını defalarca
söylediği halde; biz buna yanaşmadık. Çünkü henüz buna hazır bir ortam yok,
göremiyoruz.
Her değişim devlete mi bağlıdır?
Adına derin mi, paralel mi yoksa Ergenekon mu dersiniz
bilmem. Ancak devlet bir tarafa sahip çıkmadığı müddetçe bu olayların
gerçekleşmesi mümkün değildir. Bunun en bariz örneği Hrant Dink’in
öldürülmesidir. Öldüren kişi yakalanıyor ve devletin memuru katille bir
kahramanmış gibi fotoğraf çektirebiliyor. Diğer taraftan bu olayı önceden haber
veren muhbirler bile binbir zorlukla yargılanıyor. Şu anda yargılanan isimler
zaten bu olayda en alt düzeyde olanlar. Hiçbir şekilde olayın emrini verenlere
ulaşılmış değil. Bu gidişat, bundan sonra yaşanabilecek şeyler için de esasen
birer örnek teşkil eder. Devletin öncelikle hukuku işler hale getirmesi
gerekir. Gerçek anlamda bir hukuk devletinde yaşıyor olsak bütün bunlar
yaşanmayacaktı. Bence verilmesi gereken en büyük mücadele Türkiye’de hukuk
devletini tesis etmek olacak.’
‘HIRİSTİYAN YAZAYIM MI?’ DİYE SORDU’
Benim ailem Adıyaman, Gerger’de yaşıyor. Annem ve babam
hâlâ camiye giderler. Bölgedeki en bilinen dini grup olan Menzil’le bile
bağlantıları var. Tabii herkes her şeyi bilir. Ben mesela Ermeni olduğumuzu
12-13 yaşlarındayken okulda öğrendim. Köyde okul olmadığı için yatılı
okumuştum. Bir arkadaşla tartışırken bana “gavur” deyince ben de kimliğimi
çıkardım “Bak kimliğimde de İslam yazıyor” dedim.
Ermeni olduğumuzu herkes biliyor. Peki devlet?
Kimliklerdeki İslam, ibaresini babam hâlâ değiştirmemiş.
Çünkü resmi dairelerde ciddi sıkıntılar yaşanabiliyor. Devletin anayasasında
her ne kadar din, dil, ırk ayrımı gözetmeksizin bütün vatandaşlarımız eşittir
yazsa da Türk olmayanlar, hep bir adım arkadadır. Mesela amcam, 25 yıldır
devlet memurluğu yapıyor. İşinin ehli ve hakimlerin ve savcıların beraber
çalışmak istediği biri olmasına rağmen, müdürlüğe atanması hâlâ gerçekleşemedi.
Yine Hukuk Bölümü’nde okuyan ve okulunu iyi bir dereceyle bitiren amcamın oğlu
Hakimler- Savcılar Sınavını da iyi bir puanla kazandı ama hakim ya da savcı
olamadı. Yani kimliğinde İslam yazdığı halde hakettiğin mevkiye gelemiyorsun.
Yüzyıllardır bu ülkenin vatandaşı olduğun halde bu ülkede hakkını alamıyorsun.
Nüfus müdürlüğüne kayıt yenileme için gittiğimde, nüfus
memuru cüzdanımda İslam yazdığı halde “Hıristiyan yazayım mı?” diye sordu.
Demek ki bunlar devlet tarafından kayıt altına alınıyor ve biliniyor. Ancak bir
Ermeni okuluna kayıt olmak istediğin zaman da “Sen Ermeni değilsin” diyerek
başvurunu da yine devlet reddediyor.
Mesela bizim köydeki topraklarımızla ilgili taraf tutan
hakim ve savcılar sebebiyle 26 yıl süren bir davamız oldu. Esasen dedeme ait
olan toprakları işletmeleri için verdiğimiz rençberler bir süre sonra o
toprakların kendilerine ait olduğunu iddia etmeye başladılar ve dava açtılar.
Haklı olduğumuz bilindiği halde, dava karara bağlanamadı. Avrupa Birliği süreci
ve hükümetin verdiği bazı azınlık hakları sonunda davanın sonuçlanması ancak
sağlanabildi. Bu süreçte zaten elimizden çıkanlar da oldu. Ve mahkeme o topraklar
için “Yeniden dava açılamaz” hükmünü koydu.
KAFASINDAKİ ERMENİ ALGISI MUHTEMELEN ‘İNSAN’ GÖRÜNTÜSÜ
DEĞİLDİ
İstanbul’da Ermeniyim, peki Anadolu’da?
Benim Türk arkadaşlarım da, Kürt arkadaşlarım da var.
Onlar, zaten bazı şeylerin bilincinde olan insanlar. Bizi en başta dışlayanlar
sonradan Müslüman olan akrabalarımızdı.
Bir toplum içerisinde “Ben Ermeniyim” dediğin zaman,
hemen “Nerelisin? Nereden geldin?” diye soruyorlar. “Adıyamanlıyım” deyince de
Adıyaman’a nereden geldiğini soruyorlar. Kardeşim, ben tarih boyunca buradaydım
zaten.
Üniversiteyi Yunanistan’da okudum. Yunanistan ile Türkiye
arasındaki gel-gitli diplomatik ilişkiler toplumu da etkiliyordu. Bakanlardan
ya da siyasetçilerden biri Türkiye ile ilgili olumlu bir açıklama yapınca
okulda hemen “hepimiz kardeşiz” havası eserdi. Beni de zaten bir Ermeni olarak
değil Türk gibi gördükleri için aynı şekilde siyasilerin olumsuz söylemleri söz
konusu olduğunda da “zaten Türkiye ile böyle problemlerimiz hep olmuştu” deyip
tepkilerini belli ediyorlardı.
Yunanistan’da okurken Adıyamanlı Kürt bir arkadaşım
vardı. Ona Ermeni olduğumu söylememiştim, söyleme gereği de duymamıştım. Ermeni
olduğumu duyunca inanamamıştı çünkü kafasındaki Ermeni algısı muhtemelen bir
insan görüntüsünde değildi.
EŞİTLİK KAĞIT ÜSTÜNDE KALMAMALI
Hani Millet-i Sadıka idik!
Ermenilerin Millet-i Sadıka olduğu söylenirken bir yandan
da ders kitaplarında arkadan vuran, hain olarak anlatılması büyük bir
olumsuzluktur. Yaşananların, bir millete maledilmesi doğru değil. Bu yüzden
değişimin de devlet bazında yapılacak düzenlemelerle yürütülmesi gerekiyor.
Halkın bakışı, siyasî dilden muhakkak etkileneceğine göre devlet büyüklerinin,
bizim de Anadolu’ya ait olduğumuzu söylemeleri gerekir.
Anadolu insanı ile yaşamak istediğim için buradayım
Kağıt üstünde yazılı olan hakların bize tanınması
gerekiyor. Diğer vatandaşlara tanınan bütün haklar bize de verilmeli. Biz de
bürokrat, yüksek düzeyde asker ya da polis olma hakkına sahip olmalıyız.
Eşitlik kağıt üstünde kalmamalı. Görünürde eşit olunup arka planda soy
kütükleri ile fişlemeler yapılmamalı. Hiçbirimiz vatanımızı bırakıp gitmek
istemiyoruz. Ben zaten Avrupa’daydım ve orada kalma şansım da vardı. Ama kendi
insanımla ve milletimle yaşamaya devam etmek istediğim için döndüm ve
buradayım.
ERMENİ OLDUĞUMUZU KANITLAYAMADIK
Aslen Adıyaman, Kahtalıyım. İstanbul’a geliş amacım bir
Ermeni Okulu’na kayıt yaptırıp, okumaktı. İlkokuldan liseye kadar Ermeni
Okulu’nda okudum. Kayıt yaptırdıktan sonra devletten Ermeni olmadığımıza dair
bir uyarı mesajı aldık. Bu kayıtların tutuluyor olması devletin bizi hala risk
olarak görmesinden mi kaynaklanıyor? Lisede de aynı sorunu yaşadım. Sonradan ne
yaptıysak da Ermeni olduğumuzu kanıtlayamadık.
Baskılar devri bitmiştir diyemiyoruz
Mesela Sevag Balıkçı, apolitik bir Ermeni olmasına rağmen
askerlerin gözü önünde vuruldu ve bunun suçlusu açığa çıkmadı. Maritsa Küçük,
Ermenilerin yoğun yaşadığı bir semtte vücuduna bıçakla haç çizilerek katledildi
ve bu cinayetin hiçbir şekilde ardına düşülmedi. Bu gerçeklerle ancak demokrasi
güçleri yüzleşebilir. Geçmişle yüzleşme bundan sonraki cinayetlerin de önünü
alacaktır. Ermenilerin bir sözü vardır: “Biz sabah kahvaltısı, Kürtler de öğle
yemeği oldu.”
TEK ÇÖZÜM YÜZLEŞMEK!
Türkiye-Ermenistan sınırının hâlâ kapalı olması ve
Çanakkale anmalarının 24 Nisan’a alınması, hâlâ yüzleşmeye direnen bir devlet
olduğunu gösteriyor. Bu noktada devletten çok da bir şey beklediğimi
söyleyemeyeceğim. Toplumsal baskı ve devlet baskısı ayniyle devam ediyor.
Anadolu’dan gelen Ermeniler olarak bizler de asimile olma korkusuyla,
kimliğimizi saklama gereği duyuyoruz. Mesela ben, herhangi bir devlet
dairesinde iş bulabileceğime dair bir umut taşımıyorum.
Bu yöndeki beklentim, demokrasi bloklarından. Meclis’e
yüzleşmeyle ilgili sunulan yasa tasarısı olumlu bir adım olarak kabul
edilebilir. 2014 taziye mesajı da önemli. En azından bir katliam olduğu kabul
edilmiştir. Bu açıklamanın devamının gelmesi gerekirdi. Türkiye’nin sürekli
karşısına çıkan bir mesele olması sebebiyle, bu açıklama Türkiye’nin de önünü
açacak bir hamle. Bu yüzleşme hem devletin hem de toplumun yükünü
hafifletecektir. Ve bu yüzleşme sayesinde geleceğe umutla bakmamız mümkün
olacak. Bugün ana akım medyanın, devlet adamlarının ve devlet çizgisindekilerin
bile Ermeni meselesini konuşması, algının ne kadar değiştiğini gösteriyor.
Faşizan ulusalcılar bile artık “Yaptık ama neden yaptık?” tarzında açıklamalar
yapabiliyorlar. Hrant Dink gibi isimler ve İnsan Hakları Derneği gibi kurumlar
bu değişimin önderliğini yaptılar. Bu süreçte özellikle aydınların ön plana
çıkmasını ve konuşmasını bekliyoruz.
Tarih kitapları hangi tarihi yazıyor?
Tarih kitaplarındaki algı değişmediği sürece halktan
başlayacak bir değişimden bahsedemeyiz. Bu süreçler devlete endekslidir. Ben Ermeni
Okulu’na okumama rağmen, tarih hocamız derslerin büyük bir kısmında Ermenilerin
hain olduğunu anlatırdı. Kendi kimliğiyle var olan bir Ermeni okuluna bile
böyle faşizan ifadelerle ders anlatılması güvercin tedirginliğinde yaşayan,
bilinç düzeyi zaten düşük ve kapalı bir toplum olan Ermenileri kendi
yalnızlığına terk etmekten başka bir işe yaramıyor. Ermeni okullarına atanan
müdür ve öğretmenlerin bir ajan gibi çalışması ve rapor tutması da ayrı bir
baskı unsurudur.
Ermeni okullarının bugünkü durumu da sıkıntılı. Lozan
sonrası Ermeni okullarına özel okul statüsünde izin verilmişse de ücretlerin
yüksekliği sebebiyle her Ermeni’nin kaydolması mümkün olamadı. Bu durumda
Ermeniler, yine devlet okuluna mecbur bırakıldılar. Bunun yanında bu okulların
bir de iç tehdit olarak algılandığını görüyoruz. Okula atanan öğretmenlerin
milli duyarlılığa sahip Türkler olması da ayrıca tartışılması gereken bir konu.
Halk Eğitim Merkezi’nde müdür olarak görev yapan Türk arkadaşımız bir Ermeni
okuluna başvurduğu ve okul yönetimi kabul ettiği halde atanamadı. Arkadaşımız
bu konularda hassasiyet sahibi bir kimse olduğu için atanması sistemin işine
gelmedi.
En büyük bedel, en büyük eşik: Hrant Dink
Eskiden Ermeniler, “Nisan ayı gelmesin, 1915
konuşulmasın” diye düşünür ve korkarlardı. Ancak Hrant, bu korkuların
yenilmesini sağladı. Onun öldürülmesi, belki de tüm hayatı boyunca vereceği
mücadelenin semeresidir. Sadece Ulusalcı düşünce taraftarlarından değil Ermeni
halkı içerisinden de ciddi tepkiler alan Hrant Dink’in amacı bu iki toplumu
insanî boyutta bir araya getirmekti. Trabzon gibi bir yerde verdiği mesajlar
sonrasında insanlar salondan ağlayarak çıkmışlardı. Anadolulu olduğumuz, buraya
ait olduğumuz ve hatta buranın en kadim halklarından biri olduğumuz Hrant Dink
sayesinde konuşulmaya başlandı. Resmî devlet tarihindeki en büyük anma Hrant
Dink yürüyüşüydü. O gün, tüm ötekiler bir araya gelerek ortak mücadelenin
sayesinde demokratikleşmenin evrimini tamamlayacak adımı attılar. Devlette
örgütlü bir muhalefet mekanizması olmadığı müddetçe, devletin demokrasi sorunu
çözülmeyecek. Bu topraklarda yaşayan herkesin Türk olduğuna dair ifadelerin yer
aldığı anayasa, değişmediği sürece benim umudum tazelenmeyecektir. Geçmişle
yüzleşilmeli. Ermeni kimliği tanınmalı, 1915’ten beri Anadolu dışında yaşayan
Ermenilerin Anadolu’ya dönüşü sağlanmalı. Hrant’ın dediği gibi, bu topraklarda
gözümüzün olduğu doğrudur ama bu toprakların dibine girmek için isteriz Anadolu’yu…
Arkadaşlarımın çoğu Kürt… Türk arkadaşım neden yok?
Çevremiz, bir ideolojisi olan ve demokrasi mücadelesi
veren, belli bir bilinç düzeyine ulaşmış insanlardan oluşuyor. Benim arkadaş
grubum genelde Kürtlerden oluşuyor. Biz kimliğimiz sebebiyle ister istemez
izole oluyoruz. Türkler de kendi duvarlarını korumaya devam ediyorlar. Ama biz
buradayız ve kültürümüz gereği toplumun tüm kesimleriyle iletişim kurmaya
hazırız. İnsanî boyutta düşünebilen herkesle diyalog kurarız. Demokrasi
mücadelesi veren çevreler dışında bize duvar çekenler için de yapabileceğimiz
bir şey yok.
ARKADAŞLAR ‘GAVUR’ DİYE BAĞIRINCA…
Babam Adıyaman, Kahta Ermenilerinden, annem de Gergerli
Süryani bir aileden… Babam aslında 9 yaşına kadar camiye götürülüp getirilen,
Müslüman olduğunu zannettiği bir çocukluk geçirmiş. Büyük dedelerimiz
soykırımda katledildikten sonra çocukları köylerdeki belirli Müslüman aileler
sahiplenince bir “müslümanlaştırılma” sürecine girilmiş. Ama o dönemde de
sonrasında da herkes her şeyi biliyor. Yine benzer bir hikâyeyle benim babam da
Ermeni olduklarını sokakta öğrenmiş. Arkadaşları “gavur” diye seslenince eve
gidip babasına gavurun ne demek olduğunu soruyor. O döneme kadar bunun
saklandığını ve çocukluktan itibaren Müslüman gibi yetiştirilen bir Ermeni
olduğunu öğreniyor. Babam bunu öğrendikten sonra kendi değerleriyle yaşamak ve
soyunu bu değerler üzerinden devam ettirmek istiyor. Ve hayatına bir Hıristiyan
olarak devam ediyor. Akrabalarımız içerisinde toplumsal baskı sebebiyle hâlâ
bir Müslüman gibi yaşayanlar da var. Ama babam bunu tercih etmeyerek evliliğini
de Süryani bir kadın olan annemle gerçekleştiriyor. Ben 3 yaşına gelene kadar
Adıyaman’da kalıyoruz ve sonra İstanbul’a yerleşiyoruz.
Aslında Ermeniyiz, Aslında Süryaniyiz, Aslında
Türkiyeliyiz Ama Hiçbiriyiz!
Babam esasen Ermeni olduğu halde annemle evlendikten
sonra Süryanileşiyor. Çünkü Ermenilere sahip çıkan kimse yok. Babam da hep “Ben
Süryanilik yapan bir Ermeniyim” der zaten. 1915 ve sonrasında dağılmış olan
Ermenilere sahip çıkanlar Süryaniler oluyor. Ve onlar da müslümanlaşmaktansa
süryanileşmeyi tercih ediyorlar. Bu bizim için aslında çok daha karmaşık bir
durum. Çünkü biz aslında Ermeniyiz, aslında Süryaniyiz, aslında Türkiyeliyiz
ama hiçbiriyiz. Hepsiyiz ama hiçbir kaba sığamıyoruz.
Süryanice Öğrendim Ama Okulumuz Yok
Süryani kültürünü öğrenmek için Süryanice öğrendim ama
bizim bir okulumuz bile yok. Rumlar ve Ermeniler daha geniş birer kitle
oldukları için bu konuda daha avantajlılar. Okulumuz olmadığı için eğitimi sadece
kiliselerde alabiliyoruz. Sadece Ermeni olsam bir Ermeni okuluna gidip
okuyabilirdim ama Ermeni kökenli bir Süryani olarak devlet okulunda okumamın
bana hiçbir faydası yok.
Lisede Süryaniyim dediğimde arkadaşlarım ne olduğunu
bilmiyorlardı ama merak da ediyorlardı. Ermenilere karşı ciddi önyargılar
olduğu halde Süryaniyim dediğim zamanlarda daha olumlu tepkiler alıyordum.
Ermenilerle ilgili konuşmaya başladığım zaman içlerinden “Ne gerek var ya!
Zaten hain olduklarını biliyoruz.” dediklerini biliyordum. Ama ben herhangi bir
düşünceyi dayatmadan bildiklerimi anlatınca karşımdaki de kendi kararını vermiş
oluyordu.
SUSMAMAYA YEMİN ETTİM
Meltem Değil, Marta!
Kimliğimde adım Meltem olarak kayıtlıydı. Ama vaftiz
ismim Marta’yı ailemin desteğiyle kullanmaya başladıktan sonra kimlikteki
ismimi de değiştirdik. Tabii ilkokul ve lise dönemlerinde hep Meltem ismiyle
çağrıldım. Bu dönemde de yine duyarlılık sahibi insanlar sayesinde ve benim de
bundan memnun olduğum izlenimini yaratmam sonucunda Marta’yı daha çok tercih
ettik. İlkokuldayken Hristiyan olduğumu -çekindiğim için- saklama gereği
duyuyordum. O çekingenlik sebebiyle kimseyle paylaşmamıştım. Bir gün arkadaşımın
biri gazete okurken “öldürülen Ermeni p.çi Hrant Dink” gibi ahlaksız bir ifade
ile haberi okudu. Bu benim sessiz kaldığım son hadise oldu diyebilirim. Bundan
sonra benzer hiçbir olay karşısında susmamaya yemin ettim. Bu yüzden Hrant Dink
benim için ayrı bir dönüm noktasını ifade eder. Liseye geçince de kimliğimi
açık bir şekilde yaşamaya ve anlatmaya başladım. Hatta din derslerine girip
hocalarla tartışmalar yaşadım. Derdim hem konuşulan şeyleri öğrenmek, hem de
onlara cevap vermekti. Ve en önemlisi de insanlardaki bu önyargıyı kırmaktı.
Bunun için de hep direndim, konuştum, sustum, tavır koydum. Bu direncim hem
benim için hem de karşımdaki insanlar için olumlu sonuçlar doğurdu. Hem ben
susmamış oldum hem de onlara bildiğim doğruları anlatmış oldum. Lisede
arkadaşlarım, öğretmenler ve müdür yardımcısı dahil herkes bana Marta demeye
alışmıştı. Babamın da adı kimlikte hala Ramazan olarak kayıtlıdır mesela. Tabii
alışkanlıklar kolayca değişmiyor ama vaftiz olduktan sonra Juhanna adını alınca
biz kendi aramızda da bu ismi kullanmaya başladık.
Ermeni aileler ne eylesin?
İlkokulda Ermeni olduğumu sakladığımdan ailemin haberi
yoktu. Eğer biliyor olsalardı buna kızacakları kesindi. Yani Ermeni ailelerin
önce kendilerini tanıması sonra da bu kimlikleri üzerinden çocuklarına destek
olmaları gerekir. Benim bu direnişime en büyük destekçim ailemdi.
Türkiye’den gitmek mi? Sözümden vazgeçmek olmaz; bir kötü
varsa muhakkak bir iyi de vardır.
Benim için önemli olan kendi ışığımı tutup bir şeyler
yapabilmektir. İnsanların önyargılarını kırmak ve onlara “bizi” anlatmak üzere
kendi kendime söz vermiştim. Şimdi bu sözümden vazgeçip gitmek olmaz. 1915’te
dedelerimi en yakın komşuları katletmiş ama diğer komşuları da sahip çıkmış ve
saklamış. Yani bir kötü varsa muhakkak bir iyi de vardır. Bu gidişin
değişeceğine inanıyorum. Bunun için de ışığımı söndürmemeye gayret etmekten
başka yapabileceğim bir şey yok.
ANADOLU’DAKİ EN KADİM MİLLETİZ
Babam Süryani, annem de Ermeni ailelerden geliyor. Aslen
Adıyamanlıyım ama babam Mardin doğumlu olduğu için kimlikte Mardin yazıyor.
Mardin’e göç etme hikâyeleri de sosyal baskının en temel örneklerinden biridir.
Köylerinde Müslüman olmayan ailelere saldırılar düzenlendiği için dedem ve
babannem Mardin’e göç ediyor. Ama akrabalarından Müslüman olup Adıyaman’da
kalmayı tercih edenler de olmuş tabii.
Ben İstanbul doğumluyum. Devlet okulunda okudum. Annem
her ne kadar beni Ermeni okuluna kaydettirmeye uğraşsa da bu mümkün olmamış.
Ebeveynlerin her ikisinin de Ermeni olması gerektiği gibi bir kural olduğu için
kaydım kabul edilmemiş. Ne ilkokulda ne de lisede Hıristiyan olduğumu çevremden
gizlemedim. Sadece dershanede düzenlenen bir etkinlikte hocanın “Eşinizde ne
gibi özellikler ararsınız?” sorusuna “Gavur olmasın yeter.” diye cevap veren
bir arkadaşım sebebiyle kimliğim hakkında konuşmamaya karar verdim.
Tepkilerinin ne olacağını kestiremediğim için biraz çekindim.
“Kelime-i Şehadet Getireceksin” Dediler
10. sınıfta ciddi boyutlarda ayrımcılık yapan bir tek
arkadaşım vardı. Kendi aralarında “Bu Hıristiyan galiba” diye konuşup Müslüman
olmadığımdan iyice şüphelenince birkaç kişi gelip Kelime-i Şehadet getirmemi
istediler. Ben de “Niye getireyim ki?” deyip doğal olarak reddettim. Bunun
dışında pek sıkıntı yaşadığım söylenemez. Bizim nesil bu anlamda çok daha
şanslı tabii. Annemin ilkokul çağlarında, kış mevsiminde okullarda soba
yakılırmış. Sobaya odun atan bir hocası: “Bu sobadaki odunlar nasıl yanıyor,
görüyor musun? Siz de işte böyle yanacaksınız” demiş. Bana böyle bir şey dense
herhalde olay çıkarırım. Şimdi de benzer bir ayrımcılığı tarih derslerinde hala
görebiliyoruz. Tarih dersi hocaları Ermenilerin hepsini hain olarak ilan
ettikleri gibi katliamı da kabul etmiyorlar. Bu meselelerden dolayı yurtdışına
taşınmak istediğim zamanlar çok oldu. Ama burası bizim de vatanımız. Hatta
Anadolu’daki en kadim milletiz. O yüzden de kalıp bu ayrımı yapanlarla ölene
kadar mücadele etmem gerektiğini düşünüyorum.
Devlet evlatları arasında ayrım yapmasın
Devlet, anne-baba, millet de çocuklar gibidir bana göre.
Devlet çocukları arasında ayrım gözetmeyen bir yönetim olarak işlerse,
milletler de bu düzene uyum sağlayacaktır. Belki çocukları her biri içte
anne-baba gibi düşünmez ama onlara uyum sağlamak zorunda kalır. Yani önce devletin adım
atması lazım ki millet de arkasından yürüyebilsin.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.