Bir zamanların önde gelen mesleklerinden 'kalaycılık'
kaybolmak üzere olan meslekler arasında. Ermenilerin mesleği olarak da bilinen
kalaycılık, Çukurova'dan sürülen veya katledilen Ermeniler ile birlikte
Ermenilerden geride kalan Türk ve Arap çırakların elinde varlığını sürdürürken,
geride kalan son çırakların da ilerleyen yaşlarından dolayı kalaycılık son
temsilcileri ile birlikte unutulma riski ile karşı karşıya.
Türkiye'de unutulmaya yüz tutmuş meslekler arasındaki
yerini alan mesleklerden biri de kalaycılık. Kalaycılık, toprak, demir ve
bakırdan yapılan gereçlerin kullanılabilecek hale getirilmesi amacıyla, kalay
maddesinin eritildikten sonra kaplara sürülerek yapılması işlevini içeriyor.
Kalaylama işleminin yapılabilmesi için öncelikle demir veya bakır kap, kumlu
suda yıkanarak temizlenir. Ardından ise, örste eğri yerleri dövülerek
düzeltilir. Düzeltme işlemi yapıldıktan sonra, 230 derece sıcaklığı bulunan
ocağa getirilen kaplar, kömür alevinde kızdırılarak, tavına getirilir. Tavına
getirilen kaplara daha sonrasında pamuk yardımı ile sürülen kalay maddesi ile
perdeleme işlemi yapılarak, soğumaya bırakılır. Kalay işlemi tamamlanan kaplar
gümüş renginde kullanılmaya hazır hale getirilir.
Ermenilerden geriye kalaycılık ve çıraklar kaldı
Kalaycılık mesleğini asıl icra edenler Ermeni ve Süryani
zanaatkarlar iken, Adana'da ise bu işler Ermenilerden sorulurmuş. Kalaycılar
her ne kadar at ve eşeklerine yükledikleri malzemeler ile civar köylere ve
kasabalara kapları kalaylamak için gidiyor olsalar da, Adana'nın Tarihi Ermeni
Çarşısı olarak bilinen Kazancılar Çarşısı'nda dükkanı bulunan kalaycılara köy
ve kasabalardan gelen yurttaşlar, getirdikleri kaplarını kalaylatırlarmış. 1915
Ermeni soykırımı ile birlikte diğer Ermeni esnaflar gibi kalaycılar da her
şeylerini geride bırakarak gitmek zorunda kalmışlar. Ancak 1956 yılına kadar
Adana'da kalan 15 kadar Ermeni ustanın sadece 2 tanesi kalaycılığa devam etmiş.
Onlar da daha sonrasında gitmek zorunda kalmışlar. Onlardan geriye kalan Arap
ve Türk çıraklar ile birlikte kalaycılık son demlerini yaşıyor.
Teknolojinin kurbanı kalaycılar
Kazancılar Çarşısı'nda kalaycılık yapan Cabbar Yaraşık
(83), 65 yıldır kalaycılık yaparak geçimini sağlıyor. Yaraşık, kalaycılığın
maharet isteyen bir meslek olduğuna dikkat çekerek, bir zamanlar en fazla
rağbet gören meslekler arasında olduğunu ifade etti. Eskiden herkesin demir ve
bakır kaplar kullandığını ifade eden Yaraşık, dükkânda iş yetiştiremediklerini
ancak alüminyum ve çelik kapların üretilmesi ile birlikte kalaycılığın
anlamının tüketildiğini belirtti. Daha önceleri Adana'da yüzlerce bakırcının
olduğunu ve bakır kaplar ürettiğini belirten Yaraşık, şimdi ise kimsenin bu işi
yapmadığını söyledi. Bakır kapların üretilmesinin ardından kalaycıların işinin
başladığını ve 200'e yakın kalaycının Adana'da faaliyet yürüttüğünü vurgulayan
Yaraşık, "Şimdi ise birimiz hasta, 2 buçuk kalaycı kaldık" diyerek,
kalaycılık mesleğinin son temsilcileri olduklarını belirtiyor. Teknolojinin
birçok meslek gibi kendilerini de vurduğunu belirten Yaraşık, kalaycılığın
koruma altına alınması gerektiğini ifade ediyor.
Yeni nesil gençlik kalaycılıktan habersiz
Kalaycılık mesleğinin Adana'daki bir diğer temsilcisi Ali
Güzeloğlu (66), 40 yıldır bu işi yaptığını ifade ederek, kalaycılığın
Ermenilerden kendilerine kaldığını da kabullenerek, meslekte yeni ustaların
yetişmemesinden şikâyetçi. Yeni yetişen neslin kalaycılıktan haberinin dahi
olmadığına dikkat çeken Güzeloğlu, çırak bulamadıklarını belirtiyor. Eskiden
insanların kalaycılığa rağbet gösterdiklerini ve kalaycılık sanatını öğrenmek
için gençlerin yanlarına geldiğini belirten Güzeloğlu, şimdilerde ise kimsenin
derdinin sanat olmadığını her gelenin ilk sorusunun "Ne kadar maaş
vereceksin?" sorusu olduğunu söyledi. Kalaycılık ile birlikte birçok
mesleğin de kaybolmak üzere olduğuna dikkat çeken Güzeloğlu, Avrupa'da
kaybolmak üzere olan mesleklerin koruma altına alındığını belirterek, bu
uygulamanın Türkiye'de de yapılması gerektiğini söyledi.
Kaynak:
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.