“Tanrı hepimizi
topraktan yarattı ve yine toprağa döneceğiz. Hepimiz toprak olacağız. Sonra
birisi o topraktan bir avuç aldığında hangimizin Türk, hangimizin Yahudi ya da
hangimizin Ermeni olduğunu bilmeyecek. Bir avuç toprak. Yele karışmış bir avuç
toz.“ Onu bu bilge sözleriyle hatırlıyorum en çok. Bursa’nın bir avuç kalmış
Yahudi Cemaati’nin bir ferdiydi. Babamla olan ticari münasebeti neticesinde
tanışmıştık.
Bursa’nın bir avuç kalmış Yahudi Cemaati Ben o vakitler babamın
yanında ticareti çekirdekten çitlemeye çalışıyordum. 7 yaşındaydım. Bir gün
yaşlı ve tonton Yaşua Emmi geldi. Uzun bir müddet de çocukluğumun ve ilk
gençliğimin bilge figürü olarak bende büyük yer tuttu.
Yaşua Emmi iş yaptığı herkesçe sevilmezdi belki ama herkesçe
sayılırdı. Özellikle iş ahlakı takdir edilirdi.
Yahudi olduğu için kendisine karşı önyargı ve kin
besleyenler dahi ticarette Mayor-SinagoguYaşua Emmi’yi tercih ederlerdi.
Dürüstlüğüyle herkesin güvenini kazanmıştı. Alışveriş yaptığı kişilere olan
ödemelerini bir gün dahi aksattığı görülmemişti. Dürüstlük ve hakkaniyet
hususundaki titizliği beni en çok etkileyen yanlarındandı. Ticaret yaptığı
insanların inançlarına ve görüşlerine ihtimam gösterirdi. Kimseyi horlamaz,
güler yüzünü eksik etmez ve sıkıntısı olanın sıkıntısını gidermek için elinden
geleni yapardı.
Zaten onu Yahudi Yeşua’yken Yaşua Emmi yapan da bu hüsnü
niyet üzere bin’a ettiği kişiliğiydi.
Yaşua Emmi sık sık işyerimize uğrar ve çayımızı içerdi.
Yaşua Emmi’nin geldiğini duyan komşu esnaf da hemen koşar gelirdi. Çay
demlenir, bardaklar dolar ve Yaşua Emmi’nin doyulmaz sohbeti başlardı. Her
şeyden konuşurdu. Mayor-Sİnagogu-girişi Eski Bursa’yı, tarihi, inançları ve
bugünü öyle güzel anlatırdı ki; dinleyen herkes mest olurdu. Yaşua Emmi’yi çok
seven esnaf arada “Yahu Emmi gel Müslüman ol,bak senin gibi güzel bir adam boşu
boşuna cehennemde yanacak” diye takılırdı. O vakit Yaşua Emmi tütün
tüttürmekten sararmış bıyıklarının altından güler ve her zaman aynı cevabı
verirdi:
“Cehennem burada. Buraya getirdik. Hangi dine inanırsan inan
yanıyoruz işte. Öldükten sonra gidilecek bir yer değil cehennem. Cehennemin
odunu da, alevi de bugündür.”
Bursa’da Tophane’nin hemen altında Arap Şükrü sokağında bir
sinagog vardı. Oranın cemaatindendi Yaşua Emmi. “Eskiden Arap Şükrü ve civarı
hep Yahudi’ydi. Şimdi bir biz kaldık, bir elin parmakları kadarız.” Der,
hayıflanır dururdu. “Ata toprağı” der ,”Nasıl gidelim?” der, “Bir Yahudi
Yaşua’yı sığdıramıdılar” der Bursa Mayor sinagogu restorasyon öncesi dururdu.
Bursa’ya aşıktı. “Böyle bir memleket bırakılıp da gidilir mi?” der ve ardından
dolu dolu gülerdi.
Bir gün sinogoga bir saldırı oldu. Ülkü ocaklarına bağlı bir
grup sinagogu taşladı,bir kısmını ateşe vermeye ve yağmalamaya kalktı. Yaşua
Emmi de bu saldırı sırasında yaralandı. Yaraları çabuk iyileşse de,ruhu
iyileşemedi Yaşua Emmi’nin. O günden sonra yüzündeki ışık çekildi ve gülüşü
eskimeye, eksilmeye başladı. Çok sevdiği insanları tarafından saldırıya uğramak
ruhunu kırmıştı Emmi’nin. Artık ticaret yapmak için bile daha seyrek ziyaret
etmeye başlamıştı bizleri. Gülemez olmuştu Yaşua Emmi. Biz ilerleyen günlerde
düzelir diye umarken, her şey daha da kötüye gitti. Yaşua Emmi’nin biricik
torunu sırf Yahudi olduğu için okulda sınıf arkadaşları tarafından saldırıya
uğramış ve yaralanmıştı. Bu olaydan sonra Bursa’ya sığamaz oldu Yaşua Emmi.
Kendine zarar verildiğinde zerre umursamazdı ama torunu yahut kendinden başka
biri söz konusu olduğunda buna katlanamazdı. Neticede İsrail’e taşınma kararı
aldı. Yaşadığı topraklara adeta sevdalı bir adam için verilebilecek en ağır
karardı bu. İçi kan ağlaya ağlaya gitti Yaşua Emmi. Giderken de cebime 10
lira,alnıma uzun süren bir öpücük ve elime de Anna Karenina’yı bırakarak gitti.
Babamla yaptıkları son konuşmada Yaşua Emmi’nin bir çocuk
gibi ağladığına da şahit oldum:
“Biz bu topraklarda var olduk. Var ettik. Atalarımın
toprağından havasını suyunu bilmediğim ellere göçüyorum? Neden? Yahudi olduğum
için. Anneannemin ve annemin doğumlar yaptığı eve sürgü vurup gidiyorum,neden?
Yahudi olduğum için. Lakin iki elim yakalarındadır. Ağlayanın malı gülene fayda
etmez. Şimdi biz yaprak yaprak gidiyoruz ama kökümüz de buradadır. Sökmeye de
kimsenin gücü yetmez.”
Böyle gitti Yaşua Emmi. Bir daha kendisinden hiç haber
alamadım. Ta ki geçen gün şans eseri kızı Maryem ile karşılaşana kadar.
Öğrendim ki 2010 yılında vefat etmiş Yaşua Emmi. Bursa’ya gömülmek istemiş ama
bir takım engellerden ötürü bu vasiyeti yerine getirilememiş. Ressam olan
Maryem de babasının mezar taşına Uludağ’ı ve Arap Şükrü Sokağı’nı resmederek
biraz da olsa ölü gönlünü almaya çalışmış babasının. İsrail’de yaşadığı
müddetçe de yüzü gülmemiş Yaşua Emmi’nin. Bursa özlemiyle tüketmiş günlerini.
Maryem’e neden Türkiye’ye geldiğini sorduğumda aldığım cevap ise Yaşua Emmi’nin
neden bu kadar sevildiğinin göstergesiydi. Türkiye’den giderken Kürt Akif
Diyarbakır’da olduğu için ödeyemediği borcunu hiç unutmamış Yaşua Emmi. Bugünün
parasıyla 50 tl olan borcunun mutlaka ödenmesini istemiş kızından ecel
döşeğinde.
Yaşua Emmi toprak oluyor şimdi yavaş yavaş. Ve dediği gibi
bir gün biri o toprağı avuçladığında orada yatanın kim olduğunu,etnik kimliğini
ve adını bilmeyecek belki de. Lâkin rüzgarda uçan tozlar dile gelip
söyleyecekler orada memleket hasretiyle yatmakta olan dürüst bir insanın
olduğunu.
Hektor Vartanyan / HarfVolver 1.02.2015
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.