Ermeni kimliğinin en önemli unsurlarından biri de Ermeni
dilidir. Ancak Ermenicenin kökeni hâlâ kesin olarak belirlenebilmiş değil. Bu,
birçok eski dil için de geçerli. 19. yüzyılda başlayan bu konudaki ciddi
bilimsel araştırmalar, Ermeniceyi, Hint-Avrupa dil ailesinin bir üyesi, ancak
bu aile içinde kendine özgü ayrı bir dal olarak belirlemiştir. Dolayısıyla
bugün Ermeniceye yakın akraba olan bir dil bulunmuyor; ancak İspanyolca ve
Portekizce, ya da Rusça ve Lehçe ile uzak bir dil akrabalığı düşünülebilir.
Ermenice, öte yandan, kendine özgü yazı sistemi ile de
diğer birçok dilden ayrılır. Ermenilerin kullandığı kendi alfabeleri, kayıtlara
göre, Mesrop Mashtots adlı bir rahip tarafından, İ.S. 5. yüzyılın başlarında
yaptığı çalışmalar ve uzun akıl yormalar sonucunda yaratıldı. O dönemde
Hıristiyanlığın Ermeni ulusu tarafından benimsenmesinin üzerinden yüz yıl
geçmiş, ancak İncil’in Ermenice çevirisi henüz yapılmamıştı. Günümüze ulaşan
bilgilerden anladığımıza göre ayrı bir Ermenice alfabenin yaratılması, İncil’in
Ermeni dili ve halkı açısından erişilebilir ve uygun bir şekilde çevirisinin
yapılmasına duyulan ihtiyaçtan kaynaklanmıştır.
O günden bu yana Ermeniler için bir aziz, öğretme ve
öğrenme ediminin koruyucusu olarak kabul edilen Mesrop Mashtots alfabe
çalışmalarını İ.S. 405 yılında tamamladı ve bunu izleyen bin beş yüz boyunca,
bugün de devam etmekte olan süreçte, bu alfabeyle din, tarih, bilimler, felsefe
alanında eserler, tezhipli el yazmaları, basılı kitaplardan oluşan bir kültür
hazinesi yaratıldı, yaratılmaya devam ediyor. Ermenistan’ın başkenti Erivan’da
ana caddelerden birinin adı Mahtots’tur ve caddenin bir ucu Matenadaran’a, yani
bir araştırma enstitüsü ve müzeyi de içinde barındıran ulusal el yazmaları
arşivine açılır.
36 özgün (ayrıca yabancı sözcükleri karşılamak için eklenen
iki yeni) harfin yanı sıra Ermenicede, Batı dillerinde olanlardan farklı
noktalama işaretleri kullanılır. Nokta (.) Ermenicede, Türkçe ve diğer Batı
dillerinde kullanılan iki nokta üst üste (:) ile ifade edilir. Soru işareti ise
kıvrımlı bir çizgi şeklindedir ve cümlenin sonuna değil, başına konulur. Bu,
özellikle uzun cümlelerde anlamın daha kolay anlaşılması açısından yararlıdır.
Örneğin “Mesrop Mashtots Ermeni alfabesini beşinci yüzyılda mı yarattı?”
cümlesinde soru işareti sorunun anlamına göre her seferinde farklı bir yere
konulabilir: “Beşinci yüzyılda Ermeni alfabesini yaratan Mesrop Mashtots
muydu?” ya da “Mesrop Mashtots’un beşinci yüzyılda yarattığı Ermeni alfabesi
miydi?” ya da “Mesrop Mashtots Ermeni alfabesini beşinci yüzyılda mı yarattı?”
Yeryüzünde Ermeniler kadar kendi yazı şekline saygı duyan
başka bir kültür bulmak zordur. Dünyanın dört bir yanında, neredeyse her Ermeni
ailesinin evinde, yalnızca çocukların odasında değil, oturma odasında çerçeve
içinde bir Ermeni alfabesi bulunur. Alfabenin süslemeli, altının kullanıldığı
değerli taşlarla bezeli versiyonları Mesrop Mashtots’un mirasına duyulan
saygıyı ifade eder. Ayrıca alfabenin trchnakir geleneğine uygun hazırlanmış,
harflerin kuş formları kullanılarak yazıldığı örnekleri vardır. Ermenistan’ın
anıtsal yapılarında da, örneğin en az iki muazzam büyüklükteki taş heykel
üzerinde 36 Ermeni harfi oyma ile işlenmiştir. Bunlardan biri ülkenin en yüksek
tepesi olan Aragats dağının yamacında, diğeri Mashtots’un mezarının bulunduğu
Oshakan köyündedir.
100 Yıl, 100 Gerçek Projesi, Ermeni dili ve alfabesine
ilerki günlerde daha fazla yer verecek.
Referanslar ve Diğer Kaynaklar
1. Simon Ager. Omniglot: the online encyclopedia of
writing systems & languages, “Armenian”
2. Matenadaran (Ermenice)
3. Armenian Language Resources. “Origins of Armenian
Language”
4. Unicode 6.3 Karakter Tablosu. “Armenian. Range:
0530–058F”
5. Wikipedia: “Armenian language”
6. Wikipedia: “Armenian alphabet”
Görsele ait bilgi
20. yüzyıl başlarından Ermenice bir daktilo. Burada
gördüğünüz karakterlere Unicode standardı üzerinden çevrim içi olarak
ulaşılabilir.
Atıf ve Kaynak
Chaojoker tarafından çekilen fotoğraf [CC-BY-SA-3.0],
bkz. Wikimedia Commons
Bizi takip edin
Facebook – Twitter – Instagram – Google+
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.