Kadri Gürsel
Türkiye’de
122 bin personel ile 85 bin camiyi yöneten Başbakanlık’a bağlı dev kuruluş
Diyanet İşleri Başkanlığı’nın AKP dış politikasındaki rolü de giderek artıyor. Kısa adıyla “Diyanet”, ezici çoğunluğu Sünni-Hanefi inancının
devletten maaş alan imamları olan 122 bin kişilik kadrosuyla ülkedeki 85 bin
camiyi dolduran cemaate merkezde yazılan hutbelerle ulaştırdığı Ankara’nın
mesajını, artık çok daha öteye, dünyaya da taşıyan bir kurum haline getirildi. Diyanet’in
internet sitesine bir göz atmak bile kurumun uluslararası alanda ne kadar da
faal olduğunu görmek için yeterli. Diyanet’in bu sitede yer alan 2013 yılı
faaliyet raporunda kurumun sınır aşan amacı “Dünyada objektif İslam algısı
oluşturmak ve bu anlayışı yaymak” şeklinde ifade ediliyor. Hedef olarak da
“İslam’ın bilimsel temellerine dayalı bir İslam anlayışı sunmak ve
yaygınlaşmasına öncülük etmenin” benimsendiği kaydedilmiş. Bu doğrultuda yurtdışında
200.267 adet konferans, panel ve sempozyum düzenlendiği bilgisi raporda yer
alıyor.
***
Türkiye’de Başbakanlık’a bağlı olarak
faaliyet yürüten, Sünni inancına uygun din hizmetlerinden sorumlu Diyanet
İşleri Başkanlığı, müftülükler, camiler ve imamlar kanalıyla ülkenin en ücra
köylerine kadar yayılarak dini kontrol eden geniş teşkilatı ve muazzam
bütçesiyle tanınır ve konuşulur... Hakkında pek konuşulmayan ise, AKP
iktidarının bu çok kayırdığı kurumu son yıllarda sadece Erdoğan’ın istediği
“dindar nesil”i yetiştirmek için değil, kendi dış politikasının etkin bir aracı
olarak da kullanmaya başladığıdır.
Türkiye’de
122 bin personel ile 85 bin camiyi yöneten Başbakanlık’a bağlı dev kuruluş
Diyanet İşleri Başkanlığı’nın AKP dış politikasındaki rolü de giderek artıyor
Kısa adıyla “Diyanet”, ezici çoğunluğu
Sünni-Hanefi inancının devletten maaş alan imamları olan 122 bin kişilik
kadrosuyla ülkedeki 85 bin camiyi dolduran cemaate merkezde yazılan hutbelerle
ulaştırdığı Ankara’nın mesajını, artık çok daha öteye, dünyaya da taşıyan bir
kurum haline getirildi.
Diyanet’in internet sitesine bir göz atmak
bile kurumun uluslararası alanda ne kadar da faal olduğunu görmek için yeterli.
Diyanet’in bu sitede yer alan 2013 yılı faaliyet raporunda kurumun sınır aşan amacı
“Dünyada objektif İslam algısı oluşturmak ve bu anlayışı yaymak” şeklinde ifade
ediliyor. Hedef olarak da “İslam’ın bilimsel temellerine dayalı bir İslam
anlayışı sunmak ve yaygınlaşmasına öncülük etmenin” benimsendiği kaydedilmiş.
Bu doğrultuda yurtdışında 200.267 adet konferans, panel ve sempozyum
düzenlendiği bilgisi raporda yer alıyor.
Birçok sınır aşan faaliyetin arasında İslam
ülkelerine ve Müslüman toplulukların yaşadıkları ülkelere 80 heyetin
gönderilmesi, Türk cumhuriyetleri ve Afrika ülkeleri başta olmak üzere 79
ülkede cami, okul ve eğitim ihtiyaçlarının karşılanması için işbirlikleri
yapılması da var. Türk cumhuriyetleri, Balkanlar, Kafkaslar ve Afrika’dan
toplam 3791 öğrenci, Kuran kursu almaları, imam-hatip liselerinde ve yüksek
lisans doktora programlarında okutulmaları maksadıyla Türkiye’ye getirilmiş.
Diyanet’i yakından izleyen kaynaklar
kurumun Arap olmayan Müslüman ülkelerinde ve özellikle de Balkanlar’daki İslami
kurumlar üzerinde etkisini artırdığını belirtiyorlar.
Aynı internet sitesinin “haberler”
bölümünden, Diyanet İşleri Başkanı Prof. Dr. Mehmet Görmez’in bu yazının
yazıldığı 9 Mart tarihinde Sudan’ı ziyaret etmekte olduğunu öğreniyoruz.
Sitenin arşivindeki haberlerin çoğu Diyanet’in bu yeni dış politika aktivizminde
doğal olarak başrolü oynayan Başkan Görmez’le ilgili... 2010’un kasım ayında bu
göreve atanan Görmez’in işlek bir uluslararası temas trafiği var ve medyada
sıkça yer alıyor.
Yılbaşından bu yana Büyük Britanya, Mali,
Sudan ve Tayland büyükelçilerini kabul etmiş; çoğu dini hüviyetli olmak üzere
Kazakistan, Fildişi Sahili, Litvanya, Bosna Hersek, Polonya, Tataristan,
Kamboçya, Azerbaycan ve Zanzibar’dan resmi konuklar ağırlamış, dini nitelikte
iki uluslararası heyetle toplantılara katılmış.
Bunun yanı sıra Uluslararası Kudüs
Enstitüsü Yönetim Kurulu Başkanı Şeyh Hamid bin Abdullah ve beraberindeki
heyeti 20 Şubat’ta kabul ederken “Kudüs imdat diye çağırıyorsa her Müslüman’ın
o ses kulak vermesi gerekir” diye konuşmuş. Görmez, yılbaşından bu yana Türkiye’de
beş farklı TV kanalında özel programlara konuk olmuş.
Yardımcı Doçent Dr. Nil Mutluer, Aralık
2014’te Helsinki Yurttaşlar Derneği tarafından yayımlanan “Yapısal, Sosyal ve
Ekonomi-Politik Yönleri ile Diyanet İşleri Başkanlığı” başlıklı çalışmasında, “Diyanet
İşleri Başkanı Görmez’in güncel olaylara yakınlığı ve politik konularda belirli
bir duruş sergilemeyi seçmesi sebebiyle diğer başkanlardan ayrıldığını”
belirtiyor.
Bu bağlamda Görmez’in Paris’teki Charlie
Hebdo katliamını protesto etmek amacıyla düzenlenen büyük yürüyüş hakkında
söylediklerini hatırlamakta fayda var: “Bir tarafta son 10 yılda İslam
coğrafyasında acılarla kıvranan 12 milyon insan katledildi, yok edildi ama
geçen hafta Paris’te yine hiçbir müminin, hiçbir aklıselimin kabul etmeyeceği
12 insan hunharca katledildi. Ama 12 milyon insanın katledildiğine ses
çıkarmayan insanlığın sadece 12 kişiye düzenlenen bir cinayet sebebiyle ayağa
kalkmasını ibretle izledik.”
Mehmet Görmez, İstanbul’un 1453’te
Osmanlılar tarafından fethi sonucunda camiye çevrilen eski Bizans Ortodoks
mabedi Ayasofya’nın modern Cumhuriyet tarafından 1935’te müzeye dönüştürülmüş
olmasını da içine sindiremediğini 12 Eylül 2013’te katıldığı bir televizyon
programında şu şekilde ifade etmişti: “Ayasofya, bu milletin, bu medeniyetin,
bu tarihin aslında bütün dünyada önemli olan sembolik değeri çok yüksek olan
bir İslam mabedidir. Müze değildir. Ayasofya kilise değildir.”
Türkiye’de din-devlet ilişkileri hakkındaki
çalışmalarıyla tanınan hukukçu ve siyaset bilimci Prof. Dr. İştar Gözaydın, 19
Şubat’ta Al-Monitor’un sorularını cevaplandırırken, Diyanet İşleri
Başkanlığı’nın Bizans’tan beri bu topraklarda süren bir geleneğin devamını
temsil ettiğini söyledi:
“Bizans’ta dünyevi iktidar din kurumunu
kontrol ediyor. Aynı şey Osmanlı’da da devam ediyor. Padişah Şeyhülislam’ı
atıyor ve azlediyor. Din-devlet ilişkileri bakımından değişen bir şey yok bu
topraklarda. 3 Mart 1924’te halifelikle birlikte kapatılan Din İşleri ve
Vakıflar Bakanlığı’nın yerine bir müdürlük olan Diyanet İşleri Başkanlığı
kuruluyor. Cumhuriyetin kurucuları din kurumunu gerçekleştirmeye çalıştıkları
modernite projesi açısından rakip olarak görüyorlar ama tamamen de göz ardı
etmek istemiyorlar çünkü öneminin farkındalar. İdare içinde bir birim olarak
yapılandırmayı tercih ediyorlar. Böylece hem kontrol edebiliyorlar hem da daha
sonra önem kazanmasını önlemek istiyorlar. Diyanet’in bir de bilgilendirme
görevi var. Bilgi dediğin referansla yapılan bir şey. Bu referans Sünni-Hanefi.
Osmanlı’dan beri Sünni-Hanefi.”
Gözaydın, Cumhuriyet’in kurucularının
olduğu gibi bugünkü AKP iktidarın da bir toplum tahayyülü bulunduğunu
belirtiyor. Laik Kemalistlerle İslamcıların tahayyül ettiği toplumlar elbette
ki çok farklı ama kullanılan araçlar hemen hemen aynı...
Gözaydın, “Nasıl ki Cumhuriyet’in
kurucuları kendi oluşturmak istedikleri toplumsal yapı için bir din bilgisi
üretiyorlar, şu anki Diyanet de mevcut iktidar tarafından kendi toplum
tahayyülünü ve aile yapısını gerçekleştirmek için kullanılıyor. İktidarın
ideolojik aygıtı...” diyor.
AKP Türkiye’sinin dış politikası iç
politikasının bir uzantısı haline gelmiş bulunurken ülke içinde kritik bir rol
oynayan Diyanet’in bunu dış politik alanında da sürdürmesi haliyle
beklenmeliydi. Gözaydın: “Türkiye’nin dış politikasında daha aktif olma
çabaları içinde Diyanet. Osmanlı’nın eskiden hüküm sürdüğü topraklar üzerinde
bir gücü ve etkisi var ve uluslararası anlamda da Diyanet önemli bir kurum.
Yeni Türkiye’nin kültürel emperyalizmi için gayet kullanışlı.”
AKP iktidarının Türkiye’nin içinde ve
dışında bu denli önemli roller yüklediği Diyanet’in bütçe ve personel sayısı da
bu faktörlerle orantılı bir biçimde artırılıyor. Diyanet’in internet
sitesindeki veriye göre kurumun 2012’de 4,26 milyar TL olan bütçesi, 2013’te
4,6 milyar TL’ye (2013 kuru bazında 2,4 milyar dolar) çıkmış bulunuyor.
Nil Mutluer 2002’den 2012’ye Diyanet
bütçesinde yüzde 176’lık bir yüksek reel artışın gerçekleştiğini saptıyor. Bu
veri Cumhuriyet tarihi boyunca Diyanet bütçesindeki en büyük reel artışın AKP
döneminde meydana geldiğini gösteriyor.
Diyanet bütçesi, eğitim ve sağlık bütçesine
kıyasla daha büyük oranlarda artıyor. Örneğin 2002’de Diyanet bütçesi sağlık
bütçesinin yüzde 6,29’u iken 2012’ye kadar yaşanan reel artış sonucunda yüzde
8,82’si oranına yükseliyor. Kişi başına düşen Diyanet İşleri harcamaları
2000’de Gayri Safi Yurtiçi Hasıla’nın yüzde 0,16’sı iken bu oran 2012’de yüzde
0,30’a çıkıyor.
Benzer artış trendleri personel sayısında
da söz konusu... Personel sayısı 2003’te 74 bin iken 2010’da 84 bine çıkıyor.
Ama asıl artış 2010’daki politika değişikliğinin ardından geliyor ve 2013’e
gelindiğin
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.