Prof. Dr. Çağrı Erhan / Ankara Üniversitesi, Uluslararası
İlişkiler
1915’le ilgili yabancı ülkelerin veya kurumların tavrını
genel olarak sınıflarsak, 3 kategori söz konusu:
Birincisi, yasama organı ya da devlet başkanı düzeyinde
“soykırım”ı ilk kez tanıyanlar.
İkincisi, evvelce çeşitli düzeylerde “soykırım”ı tanımış
olup, 100. yıl vesilesiyle tekrar dile getirenler.
Üçüncüsü, “soykırım” demese de Türkiye’nin yaklaşımından
çok uzak bir tavır sergileyenler.
Demek ki, Türkiye’nin başka devletlerin 1915’e ilişkin
tutumları karşısında, artık standartlaşan üç tarz-ı siyaseti var. Kategoriye
uygun tavır neyse o takınılıyor. Bir zamanlar revaçta olan “malları boykot
edelim”, “ihalelerden yasaklayalım” söylemi terk edilmiş durumda. Mayıs ayında,
Ankara’ya çağırdığımız büyükelçilerimizle istişarelerimiz biter ve onlar bu kez
sessiz sedasız görev yerlerine geri dönerler.
***
24 Nisan öncesinde ve sonrasında 1915 olaylarını
“soykırım” olarak nitelendiren ya da Türkiye’nin resmî görüşüyle örtüşmeyen bir
biçimde değerlendiren devletlerin sayısında artış görüldü. 1915’in 100. yılı
olması sebebiyle bu beklenen bir durumdu. “Soykırım”ın mümkün olduğunca çok
devlet tarafından tanınması için çaba gösteren çevreler zaten son 10 yıldır çok
sistematik olarak bu hedefe yönelik çalışmaktaydılar. Türkiye de, 2015’i mümkün
olan en az hasarla atlatabilmek için gerekli çalışmalarını bir süredir
yoğunlaştırmıştı.
Tahminimce bu yıl içinde çok sayıda olmasalar bile bazı
başka devletler de “1915=soykırım” şeklinde kararlar almaya devam edeceklerdir.
“Sıkıntılı Nisan” ayını geride bıraktığımıza göre,
1915’le ilgili başka devletlerin yaptıklarından ziyade, Türkiye’nin bunlara
nasıl bir tepki verdiğinin kısa dönemli bir analizini yapabiliriz. 12 Nisan’da
Vatikan Devlet Başkanı ve Katoliklerin Papası Fransuva’nın bir dinî tören
sırasında 1915 için “soykırım” demesiyle başlayan sıkıntılı süreç, en son 7
Mayıs’ta Lüksemburg Parlamentosu’nun “soykırım”ı tanımasıyla devam ediyor.
1915’le ilgili yabancı ülkelerin veya kurumların tavrını
genel olarak sınıflarsak, 3 kategori söz konusu:
Birincisi, yasama organı ya da devlet başkanı düzeyinde
“soykırım”ı ilk kez tanıyanlar.
İkincisi, evvelce çeşitli düzeylerde “soykırım”ı tanımış
olup, 100. yıl vesilesiyle tekrar dile getirenler.
Üçüncüsü, “soykırım” demese de Türkiye’nin yaklaşımından
çok uzak bir tavır sergileyenler.
Türkiye, son bir ay içinde bu kategorilerin tümüyle
karşılaştı. Dışişleri Bakanlığı -daha önceki yıllardan alışık olduğumuz gibi-
farklı kategoriler karşısında farklı tutumlar sergiledi.
İlk kez “soykırım” diyenler için yapılan Bakanlık
açıklamalarında en fazla kullanılan ifadeler şunlar: “Kınıyoruz.” “Şiddetle
reddediyoruz.” “Bu tarafgir tutumunuzu unutmayacağız.” “Bizde büyük bir infiale
yol açtınız.” “Bilinmelidir ki, Türkiye ve Türk milleti, tarihine atılan bu
iftirayı unutmayacaktır…”
Tabii bu noktada, Vatikan için “şiddetle kınama”
ifadesinin kullanılmamış olduğunu da not edelim. Her nedense bu tür durumlarda
Fransuva’nın Vatikan Devlet Başkanı olduğu göz ardı edilip, Katoliklerin papası
olduğu öne çıkarılıyor. Öyle olunca da, “soykırım” demiş olmasına rağmen,
kendisine hitapta, diğerlerine nazaran daha yumuşak bir ton benimseniyor.
İlk kez “soykırım”ı kabul eden devletlerdeki
büyükelçilerimizin “istişarelerde bulunmak üzere Ankara’ya çağrıldıklarını” da
unutmayalım.
Zaten daha önce “soykırım”ı bir vesileyle kabul etmiş
devletlerin yeni tutumları karşısında yapılan açıklamalarda da, birinci
kategoriye benzer bir ton kullanıldığını görüyoruz: “Kararın ikili
ilişkilerimizde olumsuz izler bırakacağı açıktır.” “Haksız ve tarafgir
tutumunuzu reddediyor ve kınıyoruz.” “Bu seçici ve tarafgir adalet anlayışını
reddediyoruz.” “Türk halkı, bu ifadeleri unutmayacak ve affetmeyecektir.” “Her
bakımdan eşine az rastlanır tutarsızlıktaki bu metni, anılan kuruma, ileride
hatırlamak istemeyeceği belgeler arasında yerini almak üzere aynen iade
ediyoruz…”
Söylem aynı olmakla birlikte, zaten bunlar evvelce
“soykırım” dediklerinde o zaman büyükelçilerimizi Ankara’ya çağırmış olduğumuz
(sonra da geri gönderdiğimiz) için birinci kategoriden farklı olarak bu
devletlerin başkentlerindeki büyükelçilerimizi Ankara’ya çağırmaya gerek
duymadığımız anlaşılıyor.
Üçüncü kategorideki tek devlet ise ABD. Obama “soykırım”
demedi belki ama o kelimeyi kullanmayarak söylenebilecek ne varsa söyledi. ABD
Başkanı’nın geleneksel 24 Nisan açıklaması üzerine, Türkiye de geleneksel
ABD’ye özel tepki açıklamasını yaptı.
“Dost ve müttefik ABD” için yapılan açıklamada kullanılan
ifadeler şunlar: “Açıklamanın Türkler ile Ermenilerin ortak tarihlerinin acılı
bölümünü adil bir hafıza temelinde değerlendirmekten çok uzak olduğunu
üzüntüyle not ettik.” “Açıklamanın tek taraflı bir bakış açısını yansıtması
sorunludur. Bu seçici ve tarafgir adalet anlayışını reddediyoruz.” “Bu
çerçevede dost ve müttefik ülkelere düşen rolün ayrı bir önem taşıdığı da
açıktır…”
Demek ki, Türkiye’nin başka devletlerin 1915’e ilişkin
tutumları karşısında, artık standartlaşan üç tarz-ı siyaseti var. Kategoriye
uygun tavır neyse o takınılıyor. Bir zamanlar revaçta olan “malları boykot
edelim”, “ihalelerden yasaklayalım” söylemi terk edilmiş durumda.
Mayıs ayında, Ankara’ya çağırdığımız büyükelçilerimizle
istişarelerimiz biter ve onlar bu kez sessiz sedasız görev yerlerine geri
dönerler. Sonra da, sanki bunlar hiç yaşanmamış, bu açıklamalar hiç söylenmemiş
gibi o devletlerle ikili ilişkilerimiz devam eder. Ta ki, yeni kararlar gelene
kadar…
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.