Kalust Gülbenkyan 20. yüzyılın başlarında petrol
endüstrisinin dünya çapında gelişmesinde en önemli rolü oynayan kişilerden
biriydi. 1869’da etkili ve varlıklı bir Ermeni ailesinin oğlu olarak doğan
Gülbenkyan, ilk eğitim yıllarını İstanbul’da geçirdikten sonra Marsilya ve
Londra’da mühendislik öğrenimi gördü ve King’s College’dan mezun oldu. Gençlik
yıllarında Bakü ve Rusya İmparatorluğu’nda (bugünkü Azerbaycan topraklarında),
ayrıca Osmanlı İmparatorluğu’nun Mezopotamya topraklarında (bugünkü Irak)
petrol üretimi alanında araştırmalar yaptı.
Gülbenkyan’ın bağlantıları 1890’larda Ermeni karşıtı
pogromlar sırasında ailenin Mısır’a kaçmasına yardımcı oldu. Mısır’da, diğer
varlıklı ve aktif Ermenilerle birlikte uluslararası ilişkiler dünyasına katıldı
ve çeşitli zamanlarda İstanbul, Londra ve Paris hükümetlerinin temsilciliğini
yaptı. Aynı zamanda Ermenilerin yaşam koşullarının iyileştirilmesi
doğrultusunda da çalışmalar yürüttü. Gülbenkyan daha sonra İngiliz
vatandaşlığına geçti ve son yıllarını yaşadığı Portekiz’e taşınıncaya kadar
Fransa’daki konutunda çalışmalarını sürdürdü.
Ancak Kalust Gülbenkyan’ın faaliyetlerinin odak noktası
petrol endüstrisini dünya ölçeğinde, özellikle de Osmanlı İmparatorluğu’nun
çöküşünden sonra Irak’ın kurulduğu topraklarda geliştirmekti. Anahtar rol
oynadığı pazarlıklar sonucunda Türk Petrol Kumpanyası’nda, sonraki adıyla Irak
Petrol Şirketi’nde %5 hisse sahibi oldu. Ayrıca Irak Petrol Şirketi’nde sahada
çalışan işçilerin %5’nin Ermenilerden oluşmasını şart koştu. “Bay Yüzde Beş”
lakabıyla tanınan Gülbenkyan hayatı boyunca dünyanın en zengin kişilerinden
biri olarak tanındı.
Gülbenkyan adının Ermeni Diyasporası’nda özel bir önemi
vardır. Soykırımdan önce de aile Ermeni toplumunun kurumlarına önemli
yardımlarda bulunmuştu. Diyaspora’da birçok yerde onun adını taşıyan okullar
vardır. 1929’da Kudüs’teki Ermeni patrikhanesine Gülbenkyan tarafından çok
büyük miktarda bir bağışta bulunulmuştur. Ayrıca Ermeni gençler üniversite
eğitimleri için, Ermeni toplumlarına yönelik kitaplar yayımlayan ve çeşitli
çalışmalarda bulunan Gülbenkyan Vakfı’nın burslarından yararlanırlar.
Portekizce adıyla Fundação Calouste Gulbenkian,
Gülbenkyan’ın vasiyeti üzerine Lizbon’da kurulmuştur. Dünyadaki en büyük
vakıflardan biri olmasının yanı sıra, Gülbenkyan Vakfı Portekiz’in en önemli
kültür kurumlarından biri olarak kabul edilir. Ayrıca Gülbenkyan’ın on yıllar
boyunca topladığı sanat eserlerini bir araya getiren paha biçilmez koleksiyon
da 1969’da yine Lizbon’da kurulan Kalust Gülbenkyan Müzesi’nde sergilenmekte.
Gülbenkyan koleksiyonunu, İkinci Dünya Savaşı sırasında Amerika’ya giderken Paris’ten
Portekiz’in başkentine taşımış, bu ülkeyi sevmiş, son yıllarını burada
geçirerek 1955’te hayata veda etmiştir.
Referanslar ve Diğer Kaynaklar
1. Fundação Calouste Gulbenkian. “The Founder”
2. Armenian Apostolic Patriarchate of Jerusalem, Holy See
of St. James. “Gulbenkian Library”
3. Wikipedia: “Calouste Gulbenkian”
Bizi takip edin
Calouste Gulbenkian (1869-1955)
Görsele ait bilgi
Kalust Gülbenkyan (1869-1955)
Atıf ve kaynak
[Genel kullanıma açık alan], bkz. Wikimedia Commons
Facebook – Twitter – Instagram – Google+
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.