Sınırların dahil olduğu bütün çatışmalar gibi, Dağlık
Karabağ – Ermenice Artsakh – konusundaki anlaşmazlık da oldukça karmaşık ve
görüşmeler halen Ermeni ve Azeri taraflar arasında, Avrupa Güvenlik ve
İşbirliği Teşkilatı’nın (AGİT) Minsk Grubu’nun arabuluculuğunda devam etmekte.
Arabulu grupta ABD, Rusya ve Fransa yer alıyor. 1994’teki ateşkes altı yıl
önce, Sovyetler Birliği’nin çözülmeye başladığı dönemde, Azerbaycan Sovyet
Cumhuriyeti’nin Ermeni nüfusunun yaşanan değişim nedeniyle göç etmesiyle
kıvılcımlanan çalkantılara son vermişti.
Karabağ, çok eski dönemlerde de İran Şahı’na bağlı yerel
Ermeni hükümdarların yönetiminde çeşitli düzeylerde özerkliğe sahip olmuş bir
toprak parçasıydı. Bölge 1828 yılında Rus İmparatorluğu tarafından fethedildi.
Yarım yüzyıldan daha az bir süre sonra yeni bağımsızlığını kazanmış olan
Ermenistan ve Azerbaycan 1923 yılına kadar bölge üzerinde hak iddialarını
sürdürdüler. Sovyetler Birliği’nin kurulmasının ardından, nüfusun çoğunu
Ermenilerin oluşturduğu Karabağ’ın dağlık toprakları Sovyet Azerbaycanı sınırları
dahilinde ayrı bir yönetsel bölge olarak varlığını sürdürdü. Ermenistan
sınırlarıyla hiç teması olmayan, Azerbaycan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti
toprakları içinde bir adacık haline gelen bölge, Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi
adını aldı
SSCB yıllarında birkaç kez bölge haritasının
değiştirilmesi ve Ermeni nüfusun Ermenistan’la ekonomik ve kültürel bağlardan
tümüyle yoksun kaldığı Dağlık Karabağ’ın Sovyet Ermenistanı’na katılması
yönünde girişimler olduysa da, en önemli adımlar gerek Yerevan, gerekse Dağlık
Karabağ’daki Stepanakert yönetiminin birleşme talebinde bulunduğu 1988’de
atılmaya başlandı. Azerbaycan’daki Bakü hükümeti bu taleplere karşı çıktı.
Doğal olarak, her ne kadar Kremlin o sırada Sovyetler Birliği’ni bir arada
tutmak için uğraşmaktaysa da, Moskova da konuya dahil oldu.
Olaylar tırmandı ve yerel ölçekte çatışmalarla pogromlar
açık silahlı çatışmaya dönüştü. Dağlık Karabağ Cumhuriyeti 10 Aralık 1991’deki
referandum sonuçlarına dayanarak bağımsızlığını ilan etti, ama başka hiçbir
devlet bu kararı tanımadı. Hâlâ da barışla sonuçlanmamış kanlı savaşın ardından
ülke bağımsızlığını ve komşu Ermenistan’la güçlü bağlarını korudu.
Ancak, gerçek ve kesin bir çözüm için yürütülen
görüşmeler halen devam ettiğinden Ermenistan Cumhuriyeti Dağlık Karabağ Cumhuriyeti’ni
henüz tanımış değil. Ermenistan ve Azerbaycan cumhurbaşkanları, genellikle üç
arabulucu devletin ev sahipliğinde sık sık bir araya geliyorlar. 1994’teki
ateşkes bazen korunabiliyor, ancak bazen bozuluyor. Örneğin 2014 yazı ve
sonbaharı karşılıklı ateş açmalar ve gerek Dağlık Karabağ ile Azerbaycan
arasındaki fiili sınırın, gerekse Ermenistan ile Azerbaycan arasındaki resmi,
devletlerce tanınmış sınırın her iki yanında yaşanan can kayıpları nedeniyle
çok sıkıntılı geçti.
Ateşkes ve diplomatik ilişkiler sürerken, kapalı sınırlar
ve tahkim edilmiş mevziler gerisinde yaşasa da Dağlık Karabağ, 11,000 kilometre
karelik yüzölçümüne ve demokratik bir yönetim altındaki 150,000 nüfusa sahip.
Ülke, yönetim biçimi olarak, 33 üyeli bir parlamentoya eşlik eden başkanlık
modelini benimsemiş durumda. Dağlık Karabağ Cumhuriyeti’nde kamu yöneticileri
düzenli olarak yapılan seçimlerle belirleniyor. 2006’da da yeni bir anayasa
referandumla kabul edildi.
Dağlık Karabağ Cumhuriyeti Birleşmiş Milletler üyesi
değil; ancak Yerevan, Washington, Moskova, Paris, Beyrut, Sidney ve Berlin’de
temsilcilikleri bulunuyor. Turistlerin dışında ülkeye yurtdışından resmi
ziyaretlerde de bulunuluyor. Dağlık Karabağ Cumhuriyeti’ne ilişkin BM kararları
ABD’nin Rhode Island, Massachusetts, Maine, Louisiana ve California eyaletleri
tarafından onaylanmış durumda. Bu eyaletler, eyalet meclisleri ve senatolarının
kararları üzerinden Dağlık Karabağlı Ermenilerin özgürlük taleplerini
destekliyorlar.
Aşağıdaki haritada pembe alan, kendini Dağlık Karabağ
Cumhuriyeti olarak ilan eden yönetimin kontrolündeki bölgedir. L şeklindeki ada
ise Sovyet dönemindeki Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi’nin ve kuzeydeki,
Ermenilerin yaşadığı ve bir kısmı Azerbaycan Cumhuriyeti’nin kontrolü altındaki
Şahumyan bölgesinin sınırlarını gösteriyor.
Harita, en:User:VartanM adlı kullanıcı tarafından,
iliştirilmiş olan dünya haritası ise en:User:Kmusser adlı kullanıcı tarafından
eklenmiştir. [Genel kullanıma açık alan], bkz. Wikimedia Commons
Location Nagorno-Karabakh en
Referanslar ve Diğer Kaynaklar
1. Thomas de Waal. Black Garden: Armenia and Azerbaijan
through Peace and War. NYU Press, 2004
2. Tatul Hakobyan. Karabakh Diary, Green and Black:
Neither War nor Peace. 2010
Թաթուլ Հակոբյան. «Արցախյան օրագիր, Կանաչ ու սեւ կամ՝ ոչ խաղաղություն,
ոչ պատերազմ». 2010
3. Nagorno-Karabakh Republic, Dışişleri Bakanlığı
4. “Nagorno-Karabakh profile”, BBC News, 5 Ekim 2013
5. Wikipedia: “Nagorno-Karabakh Republic”
6. Wikipedia: “2014 Armenian–Azerbaijani clashes”
Bizi takip edin
The flag of the Republic of Nagorno-Karabakh, modelled on
the flag of the Republic of Armenia and the geography of the region; the white
chevrons (zig-zags) mimic designs used when making carpets – a celebrated craft
of the area
Görsele ait bilgi
Dağlık Karabağ Cumhuriyeti bayrağı. Tasarımda, Ermenistan
Cumhuriyeti’nin bayrağı ve bölgenin coğrafyası örnek alınmış; beyaz zikzak
desenli şerit ise ülkenin üretimiyle ünlü olduğu kilimlerde kullanılan motifi
temsil ediyor.
Atıf ve kaynak
[Genel kullanıma açık alan], Wikimedia Commons
Facebook – Twitter – Instagram – Google+
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.