Serdar M. Degirmencioğlu
Giresun Espiye’de 1909’da bir kız çocuk doğdu. Anne Kyriaki
ve baba Papayiannis bir erkek çocuk istiyorlardı. Ama Marigoula ve Symela’nın
ardından üçüncü kez bir kız çocukları oldu. Vaftiz töreninde Papayiannis
kızının adını “Tamama” koydu. Bu hiç duyulmamış ad, Türkçeden türetilmişti.
Papayiannis kızgınlığını, kızına “yeter, tamam” adını koyarak göstermişti.1913 yılı geldiğinde Papayiannis, ailesi ile Sümela’ya,
Meryem’e adanmış büyük ayine gitmek için ant içti. Tamama daha dört yaşındayken
ailesi ile Trabzon’a zor ve zahmetli bir yolculuk yaptı. Sümela’ya katırlar
üzerinde ulaşıp, binlerce Rum gibi 15 Ağustostaki büyük ayine katıldılar.
1915 yılı Kyriaki ve Papayiannis’e bir armağan verdi. Bir
erkek çocuk. Anne ve baba büyük ayinde ettikleri duaların kabul edildiğini
düşündüler. Bebeğin vaftizi büyük ayin günü olan 15 Ağustosta yapıldı. Ona,
“Aleksandros” (İskender) adı konuldu. Ona çoğu zaman “Aleko” denilecekti.
SÜRGÜN
Yıl 1916. Kasım ortası. Kara haber Espiye’ye ulaştı. Tellal,
Rumların hemen kilisenin önünde toplanması gerektiğini duyurdu. Hasta, çocuk,
yaşlı ayrımı yapılmayacaktı. Herkes, ama herkes ancak taşıyabileceği kadar eşya
alarak yola düşmek zorundaydı. Espiye Rumları sürgüne gönderiliyordu.
Zenginler at arabası kiralayabilmişti. Çoğunluk ise yürümek
zorundaydı. Onlara denizden 50 kilometre içeri gidecekleri söylenmişti. Oysa
200 kilometre uzaktaki Sivas’a sürülüyorlardı. Sivas hiç bilmedikleri bir
yerdi.
Tamama daha küçüktü, olanları kavrayabilecek yaşta değildi.
Ama hasta amcası Kostis’in yola çıkar çıkmaz öldüğünü anlayabildi. Dördüncü gün
dolmadan Tamama’nın küçük kardeşi, Papayiannis’in gözbebeği Aleko da öldü.
Yirmi gün geçti. 50 kilometre çoktan aşılmıştı. Sürgünler artık kar
fırtınasıyla karşı karşıyaydı. Papayiannis’in bu fırtınaya gücü yetmedi. Tamama
artık babasızdı. Bu yetmezmiş gibi, tifo salgını başladı. Tamama’nın annesi mum
gibi eriyip gitti.
ÖKSÜZLÜK
Tamama daha yedi yaşındaydı. Önce evini ve yurdunu, sonra
küçük kardeşini, sonra da babasını ve annesini yitirdi. Ablaları ile birlikte
öksüz ve köksüz kaldılar. Onlara yengeleri Eleni sahip çıkacaktı.
Sivas’a vardıklarında iki buçuk ay geçmişti. Espiyeli
Rumların çoğu çoktan ölmüştü. Sivas’ta bir kışlada tutuldular. Verilen yemek
kimseyi doyurmuyordu. Çocuklar kışladan kaçıp dileniyorlardı. Sivaslılar
sevecen ve iyi niyetliydi. Dilenen çocuklara yardım ediyorlardı. Yetim
çocukları evlat edinenler de vardı. Örneğin, Ayakkabı Tamircisi Hacı Emir
yoksul bir adamdı. Sekiz çocuğu olmasına karşın iki oğlanı evlat edindi. Belki
de Papayiannis gibi erkek evlat istiyordu; çocuklarının hepsinin kız olması onu
evlat edinmeye itmişti.
EVLATLIK TAMAMA
Tamama da kışladan kaçıp dilenen çocuklara katıldı. Önce
ablaları ile dileniyordu ama kendi başına dilenme cesaretini de çok geçmeden
buldu. Bir gün çaldığı kapılardan birini bir genç kız açtı. Tamama’yı içeri
çağırdı ve onu bir güzel doyurdu. Sonra ona temiz giyecekler giydirdi.
Tamama ertesi gün aynı saatlerde, aynı kapıyı çaldı. Kapıyı
yine o genç kız, yani Ayşe açtı. Bu kez Tamama’yı doyurmakla kalmadı, onu
hamama soktu ve bir güzel yıkadı. Sıcacık suda banyonun ardından yediği yemek,
daha sekiz yaşındaki Tamama’yı uykuya çekti. Tamama oturduğu yerde kıvrılıp
uyuyuverdi.
Tamama uyandığında Ayşe’nin babası Binbaşı Mustafa ile
tanıştı ve ödü koptu. Neyse ki, binbaşı Tamama’nın bildiği askerlerden değildi.
Ayşe’nin ısrarı ve Tamama’nın rızası ile, binbaşı Tamama’yı evlat edindi.
Birlikte, el konulmuş Ermeni evlerinden birinde yaşamaya başladılar.
RAİFE
1918 yılı geldiğinde Rusya ile savaşın bittiği ve hâlâ
yaşamakta olan sürgünlerin evlerine dönebilecekleri söylendi. Söylenmeyen ise
bu sürgünlerin artık evlerinin olmadığıydı. Topal Osman vb.
“kahramanlar”sürgünlerden geriye ne kaldıysa “kurtarmıştı.” Yani, Karadeniz
Pontoslu Rumlardan “kurtarılmıştı.”
Buna rağmen, evlat edinilen çocukların çoğu bulundukları
evlerden, “evlerine dönmeleri” için sökülüp alındılar. Oysa, geriye dönebilen
ve atalarının yurdunda yaşayabilen Pontoslu Rum olmadı. Tamama’nın ablaları ve
onları koruyan yengeleri Eleni, Yunanistan’a göçtüler. Espiye’yi ve kardeşleri
Tamama’yı belleklerine gömdüler.
Yetkililer Tamama’yı da geri göndermek istediler ama Binbaşı
Mustafa “hayır” diyebilecek denli güçlüydü. Tamama artık onun kızıydı. Binbaşı,
yıllar sonra, Soyadı Kanunu çıkınca, “Okay” soyadını aldı. Tamama ise nüfusa
“Raife Okay” olarak kaydedildi.
Binbaşı Mustafa öldüğünde Tamama artık evli olan Ayşe ile
yaşamaya başladı. Ayşe’nin eşi bir subay olduğu için her tayinde Tamama
Türkiye’nin başka bir yerine gitti. Hiçbir zaman evlenmeyi veya ötesini
düşünmedi. Ayşe’nin dört çocuğuna ikinci ana oldu. Ayşe ve eşi Ankara’ya
yerleştiklerinde, Tamama da artık bir Ankaralı olacaktı.
TAMAMA GERİ DÖNDÜ
Cumhuriyetin kuruluşundan elli yıl sonra, 1973’de Raife’nin
Tamama olduğu ortaya çıktı. Bu uzun ve ızdıraplı öyküyü kısaltmak gerekirse,
Tamama hastalandığı bir dönemde Rumca konuşmaya başladı. Bu durum Ayşe Okay’ın,
babasının isteği üzerine herkesten sakladığı gerçeği çocuklarına anlatmasına
neden olacaktı.
Tamama’nın kendi çocukları bildiği dört yetişkin, Raife’nin
aslında Tamama olduğunu öğrendiler. Espiye’ye haber salındı. Yunanistan’a da
haber salındı. Tamama’nın ablalarına ulaşıldı. Devreye kendisi de bir Pontos
çocuğu olan Yorgo Andreadis girdi. Tamama’nın ablası Symela Ankara’ya gelince
Tamama’nın sağlığı düzeldi. Belki de Tamama, Ayşe’nin kendisine kapıyı
açmasından bu yana -yani elli yıldan fazladır- içinde taşıdığı bir yükten
kurtuldu. O kapıdan içeri girdikten sonra kardeşlerini hiç aramamıştı.
Tamama 1992’de öldü. Ablaları ise ondan önce Yunanistan’da
öldüler. Hiçbiri Espiye’de yaşayamadı; Espiye’ye gömülemedi. Tamama’nın
mezartaşında “Raife Okay” yazıyor. Altında ise, “Cici Annemiz Tamama.” (1)
Tamama’nın öyküsünün
tamamını, Yorgo Andreadis’in “Tamama: Pontus’un Yitik Kızı” adlı kitabında (Belge
Yayınları Marenostrum Dizisi, 3. Baskı) bulabilirsiniz.
devrimci Karadeniz
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.