Epey zamandır yüksek standartlara sahip akademik
çevrelerde İncil’i doğrudan sözcük anlamıyla incelemek modası geçmiş bir
çalışma tarzı olarak görülüyor. Yazılanları yorumlamak ise tartışmalara yol
açmakta. Aslında her türden yazı çok çeşitli biçimlerde okunabilir ve modern
araştırma –hatta modern teknoloji – farklı yanıtlar ve farklı sorulara açık bir
alan. Bir yoruma göre Eski Ahit’te yer alan Yaradılış Kitabı’ndaki Aden
(Cennet) Bahçesi’nin betimlemesi, burasının kesinlikle Ermenistan’da
bulunduğunu göstermekte.
Yeni Uluslararası Versiyon’unda İncil, Yaradılış Bölüm
2:10 ile 2:14 arasındaki sözler şöyledir: “Aden’den bir ırmak doğdu, bahçeyi
sulayıp orada dört kola ayrılıyordu. / İlk ırmağın adı Pişon’dur. Altın
kaynakları olan Havila sınırları boyunca akar. / Orada iyi altın, reçine ve
oniks bulunur. / İkinci ırmağın adı Gihon’dur, Kûş sınırları boyunca akar. /
Üçüncü ırmağın adı Dicle’dir, Asur’un doğusundan akar. Dördüncü ırmak ise
Fırat’tır.
Bugün bizler için Fırat ve Dicle bilinen iki nehir
olduğundan, burada bir sorun yok. Ancak Pişon’un, Türkiye’nin kuzeydoğusu ile
batı Gürcistan’ı içine alan bölgede bulunan nehirlerden hangisi olduğu tam
olarak bilinmiyor. Gihon’un ise Ermenistan’dan geçen Araks nehri olduğu tahmin
ediliyor. Bu görüşte olanların dayanağı ise, İbranice “Gihon” sözcüğü ile bunun
Yunanca karşılığı olan “Arakses”in benzer anlam taşımaları, her ikisinin de
“fışkıran”, “coşan” ya da “hızla akan” anlamına gelmesi. Bugünün haritasına
baktığımızda Adem ile Havva’nın “Cennet”inin Türkiye’nin doğusunda, ya da
tarihsel olarak Ermenilerin yaşadığı topraklarda bulunması muhtemel.
Yukarıdaki sözlere ilişkin elbette farklı yorumlar da
var. Başka, farklı detaylar, ya da başka ülkelerdeki farklı inanışlar dikkate
alındığında, Aden (Cennet) Bahçesi’nin Orta Doğu’nun başka bir yerinde olması
da mümkün.
Ama en azından Ermeniler arasında Adem ile Havva’nın bir
vakitler Ermenistan’da yaşamış olduğuna inanıldığına ilişkin tek gösterge
ABD’de, California’da yer alan Ermenice adlı Yettem mahallesidir. Batı
Ermenicesinde “Aden” (İngilizce Eden) “Yetem” olarak telaffuz edilir. Buraya
yerleşen Ermeniler, 20. yüzyılın başlarında mahallenin adının değiştirilerek
“Yettem” yapılması için dilekçe vermişlerdir. Yettem’deki Meryem Ana Ermeni
kilisesi, 1903’te kurulan Amerika’nın en eski Ermeni papazlık bölgesine aittir.
Referanslar ve Diğer Kaynaklar
1. The Holy Bible, New International Version
via http://www.blueletterbible.org/
2. The Pictorial Bible; being the Old and New Testaments
according to the Authorized Version, Volume I. London, 1836, dip notlar, s. 5-6
3. St. Mary Armenian Apostolic Church. “Brief History of
St. Mary Armenian Church”
4. Wikipedia: “Garden of Eden”
5. Wikipedia: “Yettem, California”
Görsele ait bilgi
1637-1638’e tarihlenen, İsfahan’da Malnazar ve Aghapir
tarafından resimlenmiş Ermenice elyazması İncil’den, Adem ile Havva’nın
yaradılışı ve Aden Bahçesi de dahil bazı sahneler.
Atıf ve kaynak
Malnazar (Ermenice) (Google Art Project’ten resimleyen
sanatçı hakkında bilgiler) [Genel kullanıma açık alan], bkz. Wikimedia Commons
J. Paul Getty Müzesi. “The Creation of the World”
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.