Van'ın Gürpınar ilçesinde 250 yıl önce Osmanlılar
döneminde yaşayan Ermeni vatandaşları tarafından yapılan manastır, turizme
kazandırılmayı beklerken define avcıları tarafından tahrip edildi. Gürpınar
ilçesi topraklarında bulundurduğu eserlerle tarihe ev sahipliği yapıyor. Tarihi
yapılar ise zaman zaman doğa olaylarına yenik düşerken, zaman zaman da define
avcıları tarafından tahrip ediliyor. Yaklaşık 250 yıl önce Osmanlı döneminde
yaşayan Ermeniler tarafından yapılan tarihi manastır, define avcıları tarafından
tahrip edildi.
Ekibi ile incelemelerde bulunmak üzere Arkboyu
Mahallesi'ne giden Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi (YYÜ) Edebiyat Fakültesi Sanat
Tarihi Bölümü Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Dr. Mehmet Top, yaklaşık 45 dakika
yürüyerek tarihi manastıra ulaştı. Kazı ekibi olarak Gürpınar'da bulunan farklı
kültür varlıklarını ziyaret ettiklerini ifade eden Yrd. Doç. Dr. Mehmet Top,
"Bunlardan bir tanesi Gürpınar Arkboyu Mahallesine bağlı araç yolu
bulunmayan ve tam tepede bulunan eski ismiyle Saint Marinos, yada (Bakireler)
Manastırında yaptık. Burası Arkboyu Mahallesi'nde 45 dakikalık bir ya yürümeyle
ulaşılıyor. Burası ile ilgili tarihi bilgiler daha çok Van'ın 1648 yılında
yaşadığı depremde buranın zarar gördüğünü ve mevcut yapının o depremden sonra
oluştuğunu görüyoruz. Etrafı duvarla çevrili içerisinde 12 odanın bulunduğu ve
bir kilise yapısı var. Bu kiliseye yapısı ilginç bir özelliğe sahip. Merkezi
kubbeli ve kapalı yunan açık planlı. Hatta kubbesi içten topraktan yapılmış.
Buda ilginç bir kubbe yapısını bize gösteriyor. Van'da biz ilk defa böyle
balçık, yada toprak bir kubbeyle bu yapıda karşılaşmış oluyoruz. Buda kilisenin
hemen hemen yaklaşık 200-250 yıllık geçmişi olduğunu bize gösteriyor. Çünkü o
toprak yapı daha eskiye gitmez muhtemelen" dedi.
"TARİHİ MANASTIR, DEFİNECİLER TARAFINDAN TAHRİP
EDİLDİ"
Definecilerin her tarihi yapıyı tahrip ettikleri gibi bu
manastırı da tahrip ettiklerini ifade eden Yrd. Doç. Dr. Mehmet Top, "Tabi
içerisinde definecilerin yapmış olduğu bir tahribatlar. Hem kilise içerisinde
hem de manastır yapısında. Bazı çevre şöyle yaptığımız araştırmalarda üzerinde
haç işaretten olunduğu taşlarla karşılaştık. Yani buranın acilen bir araç
yolunu yapılarak en azından turizme kazandırılması gerekiyor. Özellikle
Gürpınar bölgesindeki iki manastırdan bir tanesi. Diğeri Meyrem diye geçiyor.
Norduz tarafında yer alan bir manastır, onunda araç yolu yok. O daha büyük bir
yapı. İkincisi de bu bahsettiğimiz Bakireler manastırı. Buda dediğim gibi büyük
bir ölçüde kilise kısmı ayakta diğer kısımları yıkılmış. Ama turizme
kazandırılması gereken bir yapı" şeklinde konuştu.
"MANASTIR, KÜLTÜR BAKANLIĞI'NIN KAYITLARINDA BULUNAN
BİR YAPI"
Bu kilisenin Osmanlı döneminde Ermeniler tarafından
yapıldığını ifade eden Yrd. Doç. Dr. Mehmet Top, "Kültür varlığı olarak
kaydı var, tescilli en azından. Kültür Bakanlığı'nın kayıtlarında bulunan bir
yapı. Bu önemli. Bundan sonra yerel yönetimlerin burada röleve, restitüsyon
çalışmaları, kazı çalışmaları başlatıp bu manastırın en azından turizme
kazandırılması gerekiyor. Yanında zaten suyu da var. Burada bir süre çıkıyor.
Tabi buraya iki yerden ulaşmak mümkün. Biz aşağıdan yokuş olan yoldan buraya
çıkmaya çalıştık. Bir de Kurubaş'tan biraz daha kolay bir şekilde sonradan
buraya ulaşabildiğini öğrendik. Bu yapı ile ilgili ilk defa bilimsel çalışmalar
yabancı araştırmacılardan Fransız Teli tarafından yapılmış. Ermeni mimarisi ile
ilgili çalışmaları olan bir araştırmacı. Bunun dışında bizim Türk
araştırmacılardan Yüzüncü Yıl Üniversitesi Anıtlar Bölümü'nden Yrd. Doç. Dr.
Yalçın Karaca'nın bu yapıyla ilgili hem tezinde makaleleri bulunuyor. Dediğim
gibi turizme kazandırılması gereken bölgedeki önemli manastırlarda bir
tanesi" şeklinde sözlerini tamamladı.
Gürpınar'ın 6 kilometre batısındaki Arkboyu Mahallesi'nin
2 kilometre yukarısında Cadı Taşmış Dağı yamacında bulunmaktadır. XIX yy. da
300 rahibenin barındığı önemli bir merkez olduğu belirtilmektedir.
Terkedildikten sonra önemli ölçüde harap olan manastırın, etrafı yüksek bir
avlu duvarı ile çevrilmiştir. İçinde değişik amaçlı hizmet odaları ve kilise
bulunmaktadır. Kilise yörede nadir görülen Yunan Haçı planında yapılmıştır.
Dikdörtgen planlıdır. Orta mekanı örten bir kubbe varıdır. İç mekan
pencerelerle aydınlatılmıştır. Kubbenin ortası yıkılmıştır. Ayrıca kesme
taşlarla yapılan kilisenin duvarlarında derin çatlaklar oluşmuştur.
Kaynak: İHA
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.