ALIN OZINIAN
İran, Ermenistan için hayati önemi olan ülkelerin
başından geliyor. Özellikle, Ermenistan'ın Sovyetler Birliği'nden ayrılıp,
bağımsızlığını ilan ettiği günlerde de anlaşıldı bu. Azerbaycan ve Türkiye,
Karabağ savaşı sırasında aslında Sovyetler'den bu yana hiç kullanılmayan
Ermenistan sınırlarını kapatınca, dış dünya ile iletişimini kaybeden Ermenistan
için İran önem arz etmeye başlamıştı. İran, Ermenistan'ı tanıma konusunda da gecikmemiş,
ilk günlerden bu yana ülkeyi yalnız bırakmayacağı sinyallerini vermişti. Devam
eden süreçte iki ülke arasında farklı alanlarda işbirlikleri yapıldı ve
karşılıklı pek çok üst düzey ziyaret gerçekleştirildi.
***
İran'ın Birleşmiş Milletler daimi üyesi ülkeleri ve
Almanya ile anlaşmaya varmasının ardından uzun süredir uygulanan ambargodan
kurtulacak olması, bölgedeki iki “ötelenmiş” komşunun, Ermenistan-İran
ilişkilerini nasıl etkileyeceğini de gündeme getirmiş oldu.
İran, Ermenistan için hayati önemi olan ülkelerin
başından geliyor. Özellikle, Ermenistan'ın Sovyetler Birliği'nden ayrılıp,
bağımsızlığını ilan ettiği günlerde de anlaşıldı bu. Azerbaycan ve Türkiye,
Karabağ savaşı sırasında aslında Sovyetler'den bu yana hiç kullanılmayan
Ermenistan sınırlarını kapatınca, dış dünya ile iletişimini kaybeden Ermenistan
için İran önem arz etmeye başlamıştı.
İran, Ermenistan'ı tanıma konusunda da gecikmemiş, ilk
günlerden bu yana ülkeyi yalnız bırakmayacağı sinyallerini vermişti. Devam eden
süreçte iki ülke arasında farklı alanlarda işbirlikleri yapıldı ve karşılıklı
pek çok üst düzey ziyaret gerçekleştirildi.
İki ülke arasındaki ilişkiler temel olarak ticaret,
ulaşım ve enerji alanlarında gelişmeye devam etti. Bakü-Tiflis-Ceyhan boru
hattı projesine dâhil edilmeyen İran ve Ermenistan, “İran-Ermenistan doğalgaz
boru hattını” inşa etmeye yöneldiler. 2008 senesinde tamamlanan boru hattı
İran'dan Ermenistan'a satılan doğalgaz geçişini kolaylaştırdı. İran, bu projesi sayesinde hem Ermenistan
pazarına girmeyi hem de boru hattı vasıtasıyla Ermenistan üzerinden Avrupa
doğalgaz pazarına açılma hedefleri koyarken, Ermenistan ise, doğalgaz konusunda
Rusya'ya bağımlılığını azaltmak için bu projeye sıcak baktı. Rusya'nın
politikaları iki ülkenin nihai hedeflerine ulaşmalarını engellese de bu proje
iki ülke için de kârlı oldu. Bu yıllar süresince Ermenistan, İran'a elektrik
satmaya devam etti.
Enerji alanındaki ortak girişimlerin yanı sıra, İran ve
Ermenistan ulaşım alanında da işbirliği geliştirmekte. İran-Ermenistan
demiryolu hattı ve Kuzey-Güney hattı olarak adlandırılan karayolu inşaat
projesi iki ülke arasında ulaşım alanında işbirliğine örnek verilebilir.
Ermenistan'ı baştan başa kat edecek olan demiryolu projesinin ön anlaşması 2009
yılında imzalanmıştır.
Ermenilerin azınlık olarak yaşadıkları ve devlet ile iyi
ilişkiler kurduğu ülkelerin başında İran geliyor. İran'da bugün yaklaşık 80 bin
Ermeni olduğu tahmin ediliyor. İranlı Ermeniler kuşkusuz İran ve Ermenistan
arasındaki farklı işbirliklerinin temel nedeni olmasa da; iki ülke arasındaki
ilişkilerin gelişmesine katkıda bulundular.
Ermenistan yıllarca ABD ve Avrupa Birliği tarafından
hissetirilen “rahatsızlıklara” rağmen, İran ile iyi ilişkilerini bozmak
istemedi ve bu ilişkileri her zaman yüksek sesle “hayati” olarak niteledi.
İran'da Türkiye ve Azerbaycan'ın yaptırımlarına aldırmadan Ermenistan ile
ilişkileri her dönem önemsedi. İlişkiler ekonomik ve stratejik olmaktan ziyade
psikolojik ve sembolik bir önem teşkil etmeye başladı.
Yeni dönem bilinmeyenler ile dolu olsa da, İran ile
Ermenistan'ın 30 yıllık geçmişi göz önüne alındığında, iki ülke arasındaki
yakın ilişkilerin ülkelerin kendi iç politikasında veya bölgesel konjonktürde
radikal bir değişim meydana gelmediği sürece devam edeceği, hatta önümüzdeki
yıllarda daha da gelişeceği öne sürülebilir.
*Araştırmacı-Yazar
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.