Etyen Mahçupyan
Batı’da kriz anında öne çıkan bir sorumluluk dili olduğu
gibi, toplumsallaşmış latent bir inkâr dili de mevcut. İşin ilginci Batı’da
Türkiye gibi ülkeleri anlama çabalarının da, genelleme peşinde koştuğu ölçüde
nihayette bu inkâr diline saplanıp kalması ve bizler tarafından bu özelliği ile
okunması. Gelinen noktada Avrupa ile Türkiye arasındaki mesafenin açılmasının
temel nedenlerinden biri, söz konusu yüzeysel yaklaşımın tam da bu inkârcı
latent dil nedeniyle bir tür ‘kötü niyet’ okumasına zemin hazırlaması ve
Türkiye’deki psikolojinin de aynı yüzeysellikle bu kötü niyetin varlığına
sarılmasıdır… Bir uçta Ortadoğu’da gördüğümüz ve bizzat Batı’nın içine de
sıçrayan bir tepkisel radikalizm, diğer uçta da Türkiye’deki gibi bir kişileşme
ve dindarlığı kişiselleştirme serüveni üretiyor. Ne var ki öngörülere uymayan
bir İslam dünyası ile karşılaşıldığı andan itibaren Batılı gözlemcilerin
yadırgama ve ‘teorisiz kalma’ duyguları onları bir başka kategorik kolaycılığa
doğru itmekte. İslami siyasal aktörlerin iktidara sahip olana dek demokrasiye
yakınlaştıkları ama iktidara geldiklerinden itibaren ‘İslamileştikleri’ öne
sürülüyor ve bu İslamileşme de otoriterlikle bağlantılandırılıyor. Kısacası
bildik takiye söylemine bilimsel kılıf giydirilmeye çalışılıyor.
***
Batı dünyasının AKP’ye ‘bilimsel’ bakma ihtiyacının arttığı
bir dönemdeyiz. Gözlemler yapıyor ve nedenlerini arıyorlar. Basmakalıp gözlem
AKP’nin otoriterleştiği ve İslamileştiği… Öne sürülen nedenler ise
Cumhurbaşkanı’nın karakterinden İslamiyet’in temel niteliklerine kadar
uzanıyor. Yani önünüzdeki olgu kümesinin çok ufak bir kısmını ele alıp ona da
yüzeysel şekilde yaklaşarak ‘gözlemlerinizi’ oluşturuyorsunuz. Ardından da bu
gözlemleri karşınızdaki aktörün ontolojik niteliklerine gönderme yapan
kimliksel bir analize oturtmaya çalışıyorsunuz. Bunun bilimsellikle herhangi
bir ilgisinin olmadığını fazla vurgulamak gerekmiyor.
Türkiye sadece siyasetiyle değil, sosyolojisi ve psikolojisi
ile de epeyce karmaşık bir ülke. Aslında imparatorluk bakiyesi olan ve milliyetçiliği
cemaatçi bir yapılanma içinde parçalanarak yaşamış olan bütün toplumlar
anlaşılması zor kimliksel haritalara ve siyasi anlam dünyalarına sahipler.
Türkiye gibi ülkeleri anlamak için bu çabanızı sürekli bir disipline
dönüştürmeniz lazım. Oysa küresel dünya her ülkenin fazla tanınmadan ve uzaktan
‘bilinmesini’ gerektiriyor. Dolayısıyla söz konusu anlaşılması zor toplumları
derinlemesine irdelemektense, onları bir araya getiren genellemeleri mümkün
kılan açıklamalar çok daha popüler olabiliyor. Çünkü tek hamlede bir
coğrafyayı, bir kültürel havzayı, bir ‘şemsiye’ kimliği anlarmış gibi
hissetmenizi sağlıyor. Ama asıl tehlikelisi bu yapay anlama halinden hareketle
o toplumların nereye doğru evrildiklerini de kavradığınızı sanabiliyor ve buna
göre politika geliştiriyorsunuz. Bu arada sizin o politikanız anlamaya
çalıştığınız karmaşık toplumsal yapının çeşitli tepkiler geliştirmesine neden
oluyor ve gerçekliğin üstü daha da kapanıyor. Bunun nedeni söz konusu
tepkilerin siyasi düzlemde ve fazlasıyla görünür olması. Halbuki bu tür
toplumlarda asıl etkilenme sosyolojik ve psikolojik düzlemde yaşanıyor ve
görünür hale gelmesi de zaman alıyor.
Bugün eğer örneğin Ortadoğu’da ve Türkiye’de bir Batı
karşıtlığı varsa, bunun nedeni sadece Batılı ülkelerin uzak ve yakın geçmişte
bölgede yapmış oldukları tahribat değil. Aynı zamanda bu anlamama halinin
ürettiği dil ve söylem de son derece yaralayıcı. Örneğin soykırım meselesinde
‘inkârın’ önemini vurgulayanlar, ‘inkârın’ her tür adaletsiz ve telafi
edilmemiş meselede aynı şekilde işlevselleştiğini görmeliler. Batı’da kriz
anında öne çıkan bir sorumluluk dili olduğu gibi, toplumsallaşmış latent bir
inkâr dili de mevcut. İşin ilginci Batı’da Türkiye gibi ülkeleri anlama
çabalarının da, genelleme peşinde koştuğu ölçüde nihayette bu inkâr diline
saplanıp kalması ve bizler tarafından bu özelliği ile okunması.
Gelinen noktada Avrupa ile Türkiye arasındaki mesafenin
açılmasının temel nedenlerinden biri, söz konusu yüzeysel yaklaşımın tam da bu
inkârcı latent dil nedeniyle bir tür ‘kötü niyet’ okumasına zemin hazırlaması
ve Türkiye’deki psikolojinin de aynı yüzeysellikle bu kötü niyetin varlığına
sarılmasıdır.
Türkiye’deki tepkiyi tetikleyen söz konusu Ortadoğu ve
Türkiye çalışmaları Arap Baharı sonrası ve özellikle İhvan’ın devrilmesiyle
birlikte yeni bir tona sahip gözüküyor. Daha önceki aydınlanmacı ve modernist
iyimserliğe artık pek yer yok. İslam coğrafyasının modernlikle birlikte
dönüşeceği, sekülerleşeceği ve böylece Batı’nın evrensel addettiği değerlere ve
yaşam biçimine yaklaşacağı tezi artık alıcı bulmuyor. Bunun bir nedeni o tezin
sahada apaçık bir şekilde yanlışlanması. İslam coğrafyası küreselleşiyor,
demokratik normlara zihnen yaklaşıyor ve kendi içinde çoğulculaşıyor. Ama bu
değişim sonuçta modernist tezlerin beklentisine uygun bir sekülerleşme
doğurmuyor. Bir uçta Ortadoğu’da gördüğümüz ve bizzat Batı’nın içine de
sıçrayan bir tepkisel radikalizm, diğer uçta da Türkiye’deki gibi bir kişileşme
ve dindarlığı kişiselleştirme serüveni üretiyor. Ne var ki öngörülere uymayan
bir İslam dünyası ile karşılaşıldığı andan itibaren Batılı gözlemcilerin
yadırgama ve ‘teorisiz kalma’ duyguları onları bir başka kategorik kolaycılığa
doğru itmekte. İslami siyasal aktörlerin iktidara sahip olana dek demokrasiye
yakınlaştıkları ama iktidara geldiklerinden itibaren ‘İslamileştikleri’ öne
sürülüyor ve bu İslamileşme de otoriterlikle bağlantılandırılıyor. Kısacası
bildik takiye söylemine bilimsel kılıf giydirilmeye çalışılıyor.
Batılı gözlemciler anlama çabasında hiçbir ilerleme
kaydedemezken küresel dünyanın dinamikleri kültürel ayrışmayı hızlandırıyor.
Batı’dan bakanlar ise ‘oluşan Doğu’ üzerinde ne kendi siyasetlerinin ne de
inkârcı dillerinin etkisinin farkındalar…
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.