Çocukluk yıllarımda Beyoğlu’nda çok tanınmış bir seyyar
piyango bayii vardı: Boyu bir metreyi ancak bulan, yüzü buruş buruş, yelpaze
gibi açtığı piyango bileti destesini küçücük elleriyle ancak kavrayabilen bu
şık giyimli adam, Cüce Simon’dan başkası değildi. Evet, boyu bir metreyi ancak
bulan bu ihtiyar yüzlü adamı ilk kez 40’lı yılların başlarında, henüz ilkokul
öğrencisiyken gördüğümde Tünel’in girişinde turnike sırasındaydım. Önce çok
şaşırdım: Çocuk desem çok değildi; büyük desem, büyük değildi. Babama kim
olduğunu sordum. – ” Cüce Simon”, dedi. “Seyyar Piyango bayiidir.”
Dedi ama, kimdi, neyin nesiydi, merak etmiştim.
Karaköy’deki piyango bayii Uzun Ömer iki buçuk metreye varan boyuyla benim için
ne kadar ilgili çekici geliyorsa, bu benden kısa Cüce Simon da en az onun kadar
ilgi çekici gelmişti.
– “Niçin boyu bu kadar kısa?”
– “Cüce dedim ya evladım” dedi babam. “Görmüyor musun
boyu bir metre ya var ya yok!”
Simon Efendi, başı benim omzumun hizasına ancak varan
tiril tiril beyaz gömlek giyinmiş, yelekli takım kostümlü, ayakkabıları cilalı
bir küçük adamdı işte. Sanki 45’inde koca bir adam değil de, küçücük bir biblo.
Babam daha sonra bildiği kadarıyla bu Cüce Simon’un kim
olduğunu anlattı. Dediğine göre Ermeni’ymiş: “Bu kadarlık boyuyla bar
kapılarında fedailik yapacak hali yok ya, çaresiz o da piyango bileti satarak
hayatını kazanıyor.”
O günlerde, rastlantı bu ya gittiğimiz bir misafirlikte,
ondan söz edildiğini duyunca, anlatılanları ilgiliyle dinledim.
Adam Yaralamaktan Yargıç Huzurunda
Evin beyi, “İstanbul halkı onun elinin uğurlu olduğuna
inanmış bir kere!” diye anlatıyordu. “Pek çok kişi bilet almak için hep onu
kolluyor. Sahiden de, hikmetinden sual olunmaz, büyük ikramiyeler sık sık hep
onun sattığı biletlere çıkıyor. Büyük ikramiyeler çıkmadığı zamanlar da,
amortiler, ya da irili ufaklı teselli ikramiyeleri… Geçenlerde ondan çeyrek bir
bilet almıştım, inanın bana 100 liralık ikramiye vuramasın mı? Keşke çeyrek
yerine tam bilet alsaymışım diye hayıflandım, durdum! Neyse 25 lira da az değil!”
Eh bu kadar çok bilet satan adamın yanında da zaman zaman
çok paralar toplanırmış. Devlet, isteği üzerine ona hırsızlardan, uğursuzlarda
korunmak için silah taşıma müsaadesi vermiş.
Cüce Simon bir gece evinde uyurken birtakım tıkırtılarla
uyanmış. Bir de gözlerini aralamış ki, odanın içinde bir hırsız! Bakmış adam
neredeyse kendinin bir misli; dolabın gözlerini açıp açıp paraları ve biletleri
arıyor! Bizim Simon bütün cesaretini toplayıp elini yavaşça yanı başında duran
silahına uzatmış, sonra da adamı korkutup kaçırmak için havaya ateş edivermiş.
Bir çığlık, bir patırtı, bir gürültü! Adam kanlar içinde
kendini yerden yere atıyormuş! Meğer Simon’un hava attığı silahtan çıkan mermi,
hırsızın çenesinin altından girip yanağından çıkmamış mı! İşin yoksa, dertsiz
başına dert!
Ertesi günü Simonu’u adam yaralamaktan mahkemede hakimin
huzuruna çıkartmışlar. Hâkim, karşısında, sanık sırasında iki jandarma erinin
arasında kıpırdamadan duran bu ufak tefek adamı görünce elinde olmadan kızıp
bağırmış.
– “Maznun ayağa kalk!”
Ama başına gelecekleri düşündükçe tir tir titreyen
Simon’da hiçbir hareket yok.
Hâkim yeniden uyarmış. Bereket, jandarmalardan biri,
hâkime,
” Efendim, kendisi sıranın üzerinde zaten ayakta
durmaktadır” demiş de hâkim karşısındaki adamın bir metrelik bir cüce olduğunun
o zaman farkına varmış. Sanırım, dava, kısa zamanda nefsi müdafaadan tatlıya
bağlanmış.
Cüce Olduğuna Yalnız Annesi Üzülürmüş
Cüce Simon aslen İzmitli. 1892’de doğmuş. Babası da
annesi de normal boyda insanlarmış. Babası Markar’ı 9 yaşındayken kaybetmiş.
İlkokulu ve ortaokulu Ermeni okullarında okumuş. Türkçe ve Ermenice’den başka
bildiği biraz Fransızca’yı da İzmit’deki idadide öğrenmiş.
Annesi Mariça(Maritsa) oğlunun cüce oluşuna çok
üzülürmüş. Galiba ondan başka da pek üzülen olmamış. Buna rağmen annesi, onun
hep büyük mekteplerde okuyup mühendis olmasını istermiş. Ama Simon, elinde
olmayan bazı nedenlerden ötürü İzmit İdadisi’nin dördüncü sınıfından ayrılmak
orunda kalınca, evde bir daha mühendislik lafı eden olmamış.
O sıralarda Balkan Savaşı patlak vermişmiş. Askerlik çağı
gelen Simon da akranları gibi şubeye başvurmuş, muayenesini bile yaptırmış.
Ama, annesine bakacak ondan başka kimsesi olmadığı için askerliğini geri
bırakmışlar. Yoksa akranları gibi silah kuşanıp hemen talimlere başlayacakmış.
Sonra da doğruca, ya Manastır’a, ya Üsküp’e, ya da Mitroviçe’ye, o kanlı
savaşların sürüp gittiği cepheye… O bir metrelik boyuyla, imparatorluğun
Balkan’lardaki ecdat yadigarı topraklarını Sırplar’a, Bulgarlar’a, tüm
gâvurlara karşı savunmaya gidecekmiş.
Önce Musiki, Sonra da Tiyatro
Gençliğinde musikiye de merak salmış Cüce Simon. Türk
sanat musikisinde Nikoğos Ağa, Baba Hampartsum, kemani Tatyos, Bimen Şen gibi
birçok Ermeni bestekâr var ya, o da bu büyük sanatkârlar kervanına boyuna yakın
uduyla katılmak istemiş. Ama kocaman udu kucağına alıp da sağ koluyla şöyle bir
sarılamamış gibi çalabilsin! Koca karınlı udu ne kucağına sığdırabilmiş, ne de
kolunu udun sapına uzatabilmiş… Böyle olunca da, tabii uda daha başlamadan veda
etmek zorunda kalmış.
Cüce Simon’un ilgi çekici bir başka özelliği tiyatroya
karşı olan merakıymış. Ama herekse gibi seyirci olarak değil, oyuncu olarak!
Ünlü Naşit’in Beyazıt’ta Güllü Agop Tiyatrosu’nda sahneye koyduğu “Leblebici
Horhor” operetinde önemlice bir rolde sahneye çıkmış. Üstelik minicik boyuna
rağmen bu zor işin altından yüzünün akıyla çıkmayı da başarmış. Daha sonraları
bir, iki filimde de rol almışsa da, sinamacılığı “heveskâran”dan biri olmaktan
ileri gidememiş. Sonra? Sonra piyango bayii olmuş. Anlaşılan, kaderinde
hayatını insanlara şans dağıtarak kazanmak varmış.
Onu sık sık Taksim’de, Galatarasaray’da, İstiklâl
Caddesi’nde telaşla giderken görürdüm. Ciddi mi ciddi hatta suratını aşmış,
sanki bir yere yetişmek ister gibi daima çabuk çabuk yürürdü. Arada bir
kendisini tanıyıp selam verenlerin selamlarını alır, ama öyle sırnaşıp duran
çoluk çocuğa, ortalık yerde ağzı bir karış açık, kendisini aptal aptal
seyredenlere, hele uzaktan uzağa laf atan kendini bilmezlere hiç yüz vermezdi.
1966 yılının başlarında bir röportaj için o sıralarda
çalışmakta olduğum Hayat dergisine uğradığı sırada onunla -çok kısa da olsa-
yakından konuşmak fırsatını bulmuştum. Ona, daha tanışır tanışmaz boyunun kaç
santim olduğunu sormanın yakışık almayacağını düşünerek, onun yerine Uzun
Ömer’i yakından tanıyıp tanımadığını sormuştum.
Elbette ki tanıdığını söylemişti Uzun Ömer’i. Nasıl
tanımasındı ki! İkisi de yıllarca İstanbul’un en ilgi çekici kişileri
olmuşlardı. Ortak yanları, ikisinin de piyango bayii olmaktan başka, birinin
İstanbul’un en uzun, ötekinin de en kısa insanları olmasıydı.
Röportajı yapan arkadaşa “Annem Mariça(Maritsa) Hanım’ı
kaybettiğim zaman 50’sinde koca adamdım, çok sarsıldım.” dediğini duymuştum.
1960 yılının Şubat’ında meslektaşı Uzun Ömer’in ölümünü öğrendiği zaman da,
sanki annesini yeniden kaybetmiş gibi büyük bir acı duyduğunu söylemişti.
Kalp yetmezliğinden şikayet eden Uzun Ömer’in giderek
kötüleyip, günün birinde koca bir selvi gibi yıkılışı karşısında duyduğu acıyı
yıllarca unutamamıştı.
Aynı çatı altında yıllardan beri birlikte yaşadığı
Horepsime Hanım’ı tanıdıktan sonra yıllardan beri fosur fosur içtiği sigarayı
bırakmıştı. Piyangoculuk yapmaktan şikayetçi değildi. Horepsime Dedeoğlu ile
yirmi yıla yakın bir zaman çok iyi günler geçirmişlerdi.
Beyoğlu halkının yakından tanıdığı ve sevdiği bir olmak
Cüce Simon’a güven vermişti. Çevresinde seviliyordu. Ama son zamanlarda nedense
madamı ile aralarından kara kedi geçmişti, bir süre sonra istemeye istemeye
ayrılmak zorunda kalmışlardı. Ne var ki bu ayrılık yıllar boyunca alıştığı
düzenin birden bozulmasına yol açmıştı. Artık genç de değildi; üstelik bir
süredir kalbinden de şikayet etmeye başlamıştı.
Her Allah’ın Günü 75 Basamak Merdiven
Yıllardan beri Taksim’de Feridiye’de oturan Cüce Simon,
her gün evinin yetmiş beş basamaklık merdivenini inip çıkmaktan hiç şikayet
etmemişti. Gündüzleri işinin gereği saatlerce yürüyor, peşpeşe işyerlerine
girip çıkıyor, geç saatlere kadar sokaklarda kalıyordu. Ama, kalbindeki giderek
artan sıkıntıya rağmen yine de ihtiyar bir delikanlıydı o; yine sabah akşam tin
tin gidip geliyordu, bir dakika yerinde duramıyor, ona, buna şans dağıtmakta
devam ediyordu.
Ama zaman geldi, o yetmiş beş basamaklık merdiveni, artık
eskisi gibi bir solukta çıkamaz oldu. 1966 yılının başlarıydı. 74 yaşındaydı.
Günün birinde hastalandı. Dostları onu hastaneye götürdüler. Önünde üç
basamaklık, ama sadece üç basamaklık bir merdiven vardı.
İnanılacak gibi değil, ama Cüce Simon’un kendi gibi
minicik kalbi, bu boyuna göre hayli yüksekçe üç basamakçığın önünde birden pes
ediverdi. O da eski dostu Uzun Ömer gibi, sanki onunla kader birliği
etmişçesine kalbine yenik düştü. Hem de Hayat mecmuasında onu yakından
görüşümün üzerinden sadece bir, iki hafta geçtikten sonra…
Ne diyelim? Toprağı bol olsun Cüce Simon’un…
Kaynak : Tarih ve Toplum dergisi – Aralık 1995 sayısı
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.