Ümit Kardaş
İttihatçıların kaybetme pahasına da olsa Araplara
özerklik tanıma niyetleri yoktu. Kafkasya ve Türkistan düşleriyle kendinden
geçmiş İttihatçıların ilk hedefi Fransız desteğiyle özerklik kazanmış olan
Lübnan oldu. Lübnan’ın özerkliği 1 Kasım 1916’da kaldırıldı, Hıristiyan
yönetici Ohannes Kuyumcuyan görevden alınarak yerine Pantürkist Ali Münif
atandı. İstanbul mebusu Salih Cimgöz Meclis-i Mebusan’da olayı şöyle
değerlendirdi. “Eskiden Türkiye’nin vücudunda çıban olan Lübnan, şimdi artık
onun bir parçası olmuştur.”
Lübnan’da hayvanlara el konulması,tohum eksikliğinin
yarattığı kıtlıkla birleşince açlık baş gösterir. Lübnan mebusu Emir Adil Bey
10 Mart 1917’de Meclis-i Mebusan’da binlerce kişinin ölümünden söz ederken
şunları söyler. “Lübnan ve Beyrut’ta dinamitle ekmek aynı manaya gelmektedir.
Mesela Şam’dan gelen bir tüccar veya bir şahsın eşyasında bir okka unun
bulunması yasaktır.”
Lübnan’ın dışında Suriye’de de develere el konulması
sonucu nakliyenin imkânsız hâle gelmesi, un karşılığı kâğıt para kabul
edilmeyişi açlığa neden olur. Araplara uygulanan zulümde başrolü oynayan Cemal
Paşa, tüccar ve bankerleri sürgünle tehdit ederek kâğıt para ile altını dengede
tutmak istemesine rağmen, aradaki fark büyümeye devam eder. Amerika’nın yardımı
da kabul edilmeyince köylerde nüfusun büyük bir kısmı yok olur.
Cemal Paşa, Suriye’nin önde gelen liderlerini özellikle
makam ve eğitim bakımından ön sırada olanları tutuklatarak askerî mahkemede
yargılatır. Heyeti Ayan üyesi Abdülhamit Zohravi, eski mebus Şefik el Müeyyid’in
de aralarında bulunduğu 36 kişi idam edilir, bu kişilerin dışında kalanlar ise
ağır cezalara mahkûm olur.
Askerî mahkemenin mahkûmiyet kararında belirtilen suç
gizli örgüt üyeliğidir. Örgütün faaliyeti ise Suriye’nin özerkliğini sağlamak
ve bu amaca varmak için İngiliz ve Fransız diplomatlarıyla ilişki kurmak olarak
belirtilir. Bu ilişkileri tespit etmek için Amerikalıların mühürledikleri
Fransız konsolosluk binasının damgaları sökülerek arşivden evrak çalınır.
Mahkûm edilenlerin aile ve akrabaları Suriye’den Anadolu’ya sürgün edilir. Bu
sürgünün Ermeni ve Rum tehcirlerinden farkı, bu yeni kurbanlara takas yoluyla
yapılan toprak değişiminden elde edilen gelirin bir kısmının tazminat olarak
verilmesiydi. Böylece baskı, zulüm ve tehcir yöntemleriyle Suriye halkının
ileri gelenleri yok edilmiş oluyordu.
Askerî mahkemeler kapalı çalışıyor, avukat kabul etmiyor,
verilen kararlar hemen infaz ediliyordu. İdamlardan önce Mekke Emiri Hüseyin
Paşa’nın oğlu Faysal Bey Cemal Paşa’dan idam cezasına mahkûm olanlar için af
diler. Cemal Paşa bu talebi ret ederek idamları infaz ettirir ve peygamber
soyundan gelen Faysal Bey’i tehlikeli bularak tutuklatmak ister. Bunun üzerine
Mekke Emiri Hüseyin Temmuz 1916’da bağımsızlığını ilan ederek Hicaz’ın büyük
bir bölümünü işgal eder. Bu başkaldırı İttihatçı hükümete karşıdır, Hüseyin,
halifeliğe karşı olmadığını, padişaha bağlılığını, Cemal Paşa’nın zulmünü
Hıristiyanlara yapılanları da katarak açıklar.
İmparatorluğun şiddete dayalı güvenlik politikaları
sonucu Arap savaşçılar Suriye ve Mezopotamya’da İngilizlerle işbirliği
yaparlar.. Böylece İmparatorluk, padişahın hizmetçisi olduğunu söylediği iki
kutsal şehri kaybeder ve halifelik büyük ölçüde zaafa uğrar.
Katı merkeziyetçi, ırkçı, milliyetçi ve şiddete dayalı
politikalarla, topraktan önemlisi o toprakta yaşayan insanlar ve onların
güçleri kaybedilir. Bizde tarih bu anlamda durmadan tekerrür etmekte.
İmparatorlukta ne yaşandığından bihaber olanların bugün güçlü devletlerin
paylaşım ve hükümranlık savaşlarında savrulmaları ise mukadder.
Benjamin’in dediği gibi geçmişi öğrenmek, özgürleşmek ve
kurtuluş için önemlidir. Ama geçmişi öğrenmenin niteliği daha da önemlidir.
Geçmiş olan her şey hâlâ tehlikeler içindedir ama kefaretine kavuşması için
yollar henüz açıktır.
Sorunlarını tartışarak, konuşarak ve uzlaşarak çözen
toplumlar medenidir. Sürekli dövüşerek ve şiddet kullanarak sorunları üzerinde
tartışamayan ve uzlaşamayan toplumlar gayri medenidir. Şiddet medeniyet
kaybıdır. Türkiye’nin bir gün medeni olması umuduyla..
Şimdi veda zamanı. Üç yıla yakın bir süredir bu köşede
yazdığım yazılarıma akademik alanda yoğunlaşmak ve kitap hazırlıklarıma hız
vermek amacıyla son veriyorum. Taraf’ın fedakar çalışanlarına ve okurlarına
sonsuz teşekkürler. Sevgiyle ve iyilikle kalın.
umitkardas@gmail.com
www.umitkardas.com
twitter.com/umit_kardas
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.