Fehim Taştekin
Suriye’de bir yandan Rusya’nın desteğiyle Suriye
ordusunun manevra alanını genişletmesi diğer yandan ABD’nin İslam Devleti’ne
(İD) karşı YPG öncülüğündeki Kürt-Arap-Süryani koalisyonunu (Suriye Demokratik
Güçleri) büyütmesi karşısında Türkiye’nin seçenekleri daralıyor. Uluslararası
baskılar yüzünden selefi cihatçılara artık desteği sürdürmekle zorlanan Türkiye
yazdan beri hesaplarını önemli ölçüde Türkmenler üzerinde kuruyor.
YPG’nin Kobani’nin batısına geçip İD’i Cerablus’tan atma
planına karşı Fırat Nehri’ni kırmızı çizgi ilan eden Türkiye İD’den
arındırılacak bölge (Cerablus, Menbic, El Bab) ile halihazırda muhaliflerin
elindeki Azez-Halep hattında öngörülen tampon bölgeyi Türkmenler aracılığıyla
kontrol altında tutma hesapları yapıyor. Bu yüzden “Türkmen kartı” bir kez daha
değer kazandı. Öte yandan, Rusya’nın Batı-Körfez destekli grupları
bombalamasını önleyemeyen Türkiye ‘hamisiyim’ dediği Türkmenleri öne çıkarttı.
Bu şekilde Fırat Nehri Kürtlerin önünde, Lazkiye’ye bağlı Bayır-Bucak da
Rusya’nın önüne kırmızı çizgi olarak konuldu.
Ne var ki Rusya bu hassasiyeti de tepeleyerek
operasyonları Türkmen Dağı’na genişletti.
Suriye ordusu Rusya’nın hava desteği ile Türkmen Dağı’nda
kontrolü sağladığında bir taşla birkaç kuş vurabilecek:
Türkiye, Suudi Arabistan ve Katar’ın desteğiyle geçen
Mart’ta Nusra Cephesi ve Ahrar El Şam’ın liderliğindeki Fetih Ordusu’nun ele
geçirdiği İdlib ve Cisr El Şuğur’a girmek kolaylaşacak.
Bölgeye sokulan lojistiğin önü kesilecek. Hatay’a bağlı
Yayladağı üzerinden geçen kaçakçılık yolları dört yıldır Bayır-Bucak
bölgesindeki muhaliflere destek hattı işlevi görüyor.
Muhaliflerin Akdeniz’e kavuşma hayalleri tamamen suya
düşecek.
Rusya’nın da üstlendiği Lazkiye bölgesine yönelik
saldırıların önü kesilecek. Türkmen Dağı fırlatma rampası işlevi görüyor.
Türkmen Dağı düşünce Suriye ordusunun namlusu Türkiye’nin
hayalindeki korunaklı bölgeye çevrilmiş olacak.
Bu beş maddede özetlediğim hedefler için Türkmen Dağı
kadar yanı başındaki Kürt Dağı (Cebel Akrad) da önemli, ki operasyonlar o
bölgeye doğru yoğunlaştı. Kürt Dağı’nı sıklıkla Türkmenlerle birlikte ortak
operasyonlar yürüten Nusra, Ahrar El Şam ve Ensar El Şam gibi örgütler tutuyor.
Rus uçağının düşürülmesinin teknik gerekçesi hava sahası
ihlali olsa da asıl sebep başka: Muhalif grupların kontrolündeki bölgelere
lojistik desteğin sağlandığı koridorun kapanma ve kurtarılmış bölgeyi kaybetme
riskinin artması.
Suriye ordusu son birkaç haftada Türkmen Dağı’nın
kuzeyinde Kastel Ma’af, Fırınlık, Acısı ve Kızıldağ’ı, güneyinde de Gimam,
Avanlı, Züveyk, Deyr Han ve Toros’u ele geçirdi. Kızıldağ birkaç kez el
değiştirdi. Rejim açısından Kızıldağ düştüğünde bölgedeki 17 Türkmen köyünün kontrolü
de kolaylaşıyor.
Bu bölgenin korunmasına stratejik önem atfeden Türkiye
aynı şekilde Halep kırsalında İD’e karşı savaşta saha unsuru olarak Türkmenleri
öne çıkartıyor. Nitekim bu oyun planı çerçevesinde Türkmenler Harcele ve
Delha'yı İD’den aldı.
Peki, Ankara’nın Türkmen kartı ne kadar sağlam ve nereye
kadar iş görebilir? Bunun yanıtı için Türkmenlerin hikayesine bakmakta fayda
var.
Türkmenler 2011’de isyan patlak verir vermez Türkiye’nin
desteğiyle hem sivil hem askeri alanda örgütlendiler. Hasan Türkmeni gibi
Savunma Bakanlığı’na yükselmiş şahsiyetler olsa da genelde köylerde yaşayan ve
tarımla uğraşan Türkmenler politize ve örgütlü bir topluluk değildi. Halep,
Humus, Lazkiye, Şam, Rakka, Hama, İdlib ve Dera’daki köylerde yaşayan
Türkmenlerin Kürtlerin çoğunlukta olduğu Kamışlı gibi temerküz ettikleri bir
kent yok. Bu da örgütlenmelerini engelleyen sosyolojik bir faktördü. 2011’deki
isyan sonrası örgütlenme çalışmalarına Türkiye’ye yerleşmiş Türkmenler öncülük
etti. Haliyle siyasi yapılanma diasporik bir karakter aldı. Ortaya çıkan ilk
örgüt 2011’de Suriye Türkmen Hareketi oldu. Hareketin amacı Türkmenleri sokağa
çekmekti. Daha sonra Türkiye’de yaşayan 180 Türkmen, Suriye Türkmenler
Birliği’ni kurdu. Kasım 2011’de ise Suriye Türkmen Hareketi ile Suriye
Türkmenler Birliği temsil gücünü arttırmak için Suriye Türkmen Kitlesi (STK)
adı altında birleşti. Ancak bazı anlaşmazlıklar yüzünden bölünme yaşandı ve
Mart 2012’de Suriye Demokratik Türkmen Hareketi (SDTH) kuruldu. SDTH, Halep’te
STK Bayır-Bucak’ta daha aktifti. Türkiye’nin sınır illerinde merkez kuran STK,
Lazkiye’deki faaliyetleri Yayladağı’nda, Rakka’daki faaliyetleri Akçakale’de,
Halep’teki faaliyetleri de Gaziantep’te açtığı ofislerden yürüttü. Türkiye’nin
nüfuzunu kullanması sayesinde Türkmenlere Suriye Ulusal Konseyi’nde (SUK) 16 ve
Suriye Muhalif ve Devrimciler Ulusal Koalisyonu’nda (SMDUK) üç üyelik verildi.
Bu iki harekete ilaveten yine Türkiye’de nüfuz sahibi
bazı Türkmenlerin girişimiyle Suriye Türkmenleri Platformu oluşturuldu. Türk
Dışişleri’nin himayesinde çalışan platform Türkmenleri birleştirmek için Suriye
Türkmen Meclisi’nin oluşumuna öncülük etti.
Dışişleri’nin himayesinde 15 Aralık 2012’de İstanbul’da
yapılan birleşme toplantısına dönemin Meclis Başkanı Cemil Çiçek ile Dışişleri
Bakanı Ahmet Davutoğlu da katıldı. Meclisin kuruluşu ise dönemin Başbakanı
Tayyip Erdoğan ve Dışişleri Bakanı Davutoğlu’nun katıldığı Mart 2013’teki
toplantıda gerçekleşti. Meclis’in Ankara’da yine Davutoğlu’nun katılımıyla,
9-10 Mayıs 2014 tarihlerinde gerçekleştirilen ikinci toplantısında 350 delege
arasından 42 kişilik yasama meclisi ve 13 kişilik yürütme kurulu seçildi.
Türkiye meclisi Türkmenlerin meşru temsilcisi olarak gördü ve SMDUK ile
birlikte hareket etmelerini salık verdi.
Türkiye’nin mobilize ettiği Türkmenlerin askeri kanattaki
hikâyelerine gelince, 2012’den itibaren çok sayıda silahlı örgüt kuruldu.
2013’te bu birliklerden 12’si Türkmen Dağı Bölüğü çatısı altında buluştu.
Temmuz 2015’de Yıldırım Beyazıt Tugayı, Birinci Murad Tugayı ve Dördüncü Murad
Tugayı’nın birleşmesiyle İkinci Sahil Tümeni kuruldu. Tümen hedefini “Esad
rejimini yıkıp Allah’ın dinini hakim kılmak” şeklinde ilan etti.
Bunların dışında özellikle Türkmen Dağı’nda Sultan
Abdulhamid Han Tugayları öne çıktı. Nusra'nın müttefiki olan bu tugay, Osmanlı
topraklarını savunduklarını ve gayri Müslimlerle savaştıklarını deklare etti.
Çoğu Türkmen birliğinde olduğu gibi bu örgüt de Ankara’nın çizgisine paralel
olarak Rojava’nın aktörleri YPG ve PYD’yi düşman olarak görüyor. bu bölgede ayrıca
bağımsız hareket eden Cebel-i İslam Tugayı ve Hizbullah Al Galibu da faal.
Halep, İdlib ve Rakka kırsalında da çok sayıda Türkmen
birliği var. 2014’te İD Rakka’dan Halep kırsalına doğru hakimiyet alanını
genişletince Azez-Cerablus hattındaki Türkmen birlikler Türkiye’ye sığındı.
Ankara’nın fazla hoşuna gitmeyen iki farklı Türkmen
tepkisi de mevcut. Onlardan bir kanat rejimle birlikte hareket ederken başka
bir kanat da YPG ile ortaklık kurdu. YPG’nin liderliğindeki Suriye Demokratik
Güçler’in bileşenleri arasında Devrimciler Ordusu’na (Ceyş Ey Suwar) bağlı olan
Selçuklu Tugayı ve Yavuz Sultan Selim Tugayı da var.
Lazkiye bölgesindeki Türkmenler savaşçı, silah ve
seferberlik gücü açısından zayıflar. Bu grupların kapasitesi abartılıyor. Buna
karşın Türkmen Dağı’nı içine alan kurtarılmış bölgenin asıl savaşçı unsurları
El Kaide ve cihatçılar. Türkmen Dağı’na bakan bölgelerde Nusra ve Ahrar El
Şam’ın borusu ötüyor. Son çatışmalar sırasında Nusra, Türkmen Dağı’na 500
savaşçı gönderdi. Nusra'nın Suud asıllı komutanı Şeyh Muheysini tüm cihatçıları
Türkmen Dağı için seferberliğe çağırdı. Züveyk’i geri almak için başlatılan
saldırıya Nusra liderlik etti. Yine Türkmen Dağı’nı çevreleyen bölgelerde
yabancı selefi cihatçılar da çok aktif. Bu birlikler içinde özellikle
Kafkasyalı ve Faslı savaşçılar kayda değer. Lazkiye’nin kuzeyinde Çeçen Ebu
Musa El Şişani’nin liderliğindeki Ensar El İslam, Sünni İslam devleti için
savaşıyor. Aynı bölgede Çeçen lider Müslim Şişani’nin liderliğindeki Şam Ordusu
(Cund El Şam) da operasyonlarda öne çıkıyor. Eski Guantanamo esiri Faslı
cihatçıların kurduğu Hareket Şam El İslam da adından söz ettiriyor. Yine son
aylarda Cisr El Şuğur’un Zembeki köyüne yerleştirilen 3 bin kadar Uygur cihatçı
cepheye kan kattı. Türkmenler kendi örgütleri dışında cihatçı örgütlere de katıldı.
Mesela Nusra’nın bölgedeki komutanı Ebu Ahmed bir Türkmen.
Aslında bölgede ses getiren saldırılara genelde cihatçı
gruplar imza attı. Mesela 21 Mart 2014’te Ermeni kasabası Keseb ve Semra’nın
ele geçirildiği Enfal (Ganimetler) adlı operasyonu cihatçı gruplar yürüttü.
Türkmenler de bu operasyona katıldı. 4-19 Ağustos 2013’te “Ümmetin Annesi Ayşe”
adı verilen bir operasyonla Alevi köyleri basıldı ve yaklaşık 200 sivil
öldürüldü. İD ve Nusra da bu operasyonun ortakları arasındaydı. Alevi köylerine
düzenlenen başka saldırılar da oldu. Ayrıca Türkmen Dağı’ndan Lazkiye
taraflarına çok sayıda roketli saldırı gerçekleşti.
Suriye’nin kuruluş sürecinde ‘Osmanlı unsurları’ olarak
şüpheyle bakılan Türkmenler, Türkiye’nin yönlendirmesiyle silahlı sürece
katılarak kendi geleceklerini ateşin içine attı.
Halbuki, Türkiye’ye gelip okuyanlar ya da buraya
yerleşenler bir yana isyana kadar Türkmenlerin siyasi düzlemde Türkiye ile
bağları çok güçlü değildi. Elbette 1945, 1951, 1953 ve 1967’deki baskılar
nedeniyle Kırıkhan, İskenderun ve Adana’ya göç etmiş ailelerin bölgeyle bağları
kesilmedi. Fakat Türk devletinin ‘Türkmen kartı’ olarak aklında tuttuğu yer
Suriyeli Türkmenler değil Irak’ta Kerkük ve Musul’un Türkmenleriydi, ki Türkiye
onları da İD’in insafına terk etti. Suriye’nin Türkmenleri 2011 isyanıyla
kıymete bindi. Muhalif saflarda “devrimin başkenti” diye anılan Humus’un Baba
Amr semtinde yaşayan Türkmenlerin çok olması, silahlı isyan ile Türkiye
arasında bağlantı kurulmasına yol açtı.
Suriye ordusunun bölgeyi kontrol altına aldığı takdirde
Türkmenlerin ‘Türkiye’nin beşinci kolu’ olarak görülmesi riski eskisinden çok
daha fazla. Bu da istenmeyen bedellere davetiye çıkaran bir durum. Ayrıca
Türkiye’nin oyun planı, YPG’ye karşı bariyer olarak ileri sürülmeleri nedeniyle
Türkmenler ile Kürtler arasına da düşmanlık tohumları ekiyor.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.