Danimarka Poul Lauritzen Vakfı Özgürlük Ödülü 10 Aralık
Dünya İnsan Hakları Günü’nde insan hakları savunucusu Ragıp Zarakolu’na
verildi. Yazıları ve Türkçeye kazandırdığı kitaplar nedeniyle 12
Mart darbesinden bu yana farklı farklı dönemlerde yargılanan gazeteci, yayıncı
ve insan hakları savunucusu Ragıp Zarakolu, düşünce ve ifade özgürlüğü ile
insan hakları ve azınlık hakları alanında gösterdiği çabalar nedeniyle
Danimarka Poul Lauritzen Vakfı Özgürlük Ödülü’ne layık görüldü.
Zarakolu ödülünü 10 Aralık Perşembe günü Kopenhag’da
Tarih Müzesinde Danimarka Kraliyet Yüksek Mahkeme Başkanı Poul Sögaard’dan
aldı. Poul Sögaard aynı zamanda PL Vakfı’nın da başkanı. Toplantıya ödülü
kararlaştıran jürinin üyelerinden Danimarka Yüksek Mahkemesi yargıçlarından
Peter Deleuran da katıldı.
Zarakolu ödül
töreninden bir gün önce, Danimarka Yazarlar Birliği’nin tarihi binasında
Danimarka PEN’i tarafından düzenlenen toplantıda, Türkiye’de ifade ve yayınlama
özgürlüğünün son durumu üzerine bir konuşma yaptı.
Ragıp Zarakolu, bu ödülün adalet ve vicdan ile olan
bağıntısından dolayı çok duygulandığını belirtti.
PL Vakfı
Poul Lauritzen, Nazi işgali altına giren Danimarka’da
kurulan yeraltı direniş hareketine katılmış,
Yahudi kökenli Danimarkalıların bot ve kayıklarla İsveç’e kaçırılmasına
yardımcı olmuştu.
Bir pilot olmayı hayal eden Lauritzen, Nazi işgaline
karşı direnişte bir kolunu yitirmişti. Daha sonra ülkenin başarılı iş
adamlarından biri olan Lauritzen adına insan hakları savunucularını desteklemek
amacıyla PL Vakfı oluşturuldu.
Ali Taygun
PL Vakfı Özgürlük Ödülü ilk kez, 1987 yılında Türk
tiyatro yönetmen Ali Taygun’a Yunanistan’daki Albaylar Cuntası döneminde
yapılan işkenceleri sahneye koyduğu ’Çıkmaz Sokak’ (Street With No Exit) oyunu
nedeniyle verilmişti.
Ali Taygun, 12 Eylül Cuntası tarafından yurtdışına çıkma
yasağı konduğu için ödülünü almaya Kopenhag’a gelememiş ve PL Vakfı
yöneticileri Poul Lauritzen, Carl Seeber ve Prof. Erik Siesby Taygun’a ödülünü
vermek için 1987’de Türkiye’ye gelmişti.
12 Eylül darbesinde tiyatrodan uzaklaştırılan Ali Taygun,
1982 yılının mayısında açılan Barış Derneği Davası'nda Büyükelçi Mahmut
Dikerdem, Eski Baro Başkanı Orhan Apaydın, Ressam Orhan Taylan, Dr. Erdal
Atabek, Gazeteci Ali Sirmen, Dr. Gencay Şaylan, Şair-yazar Ataol Behramoğlu ve
Eski İstanbul Belediye Başkanı Reha İsvan, Aziz Nesin, Rutkay Aziz, Genco
Erkal, Jülide Gülizar, Tarık Akan, Vedat Türkali, Ertuğrul Günay ve Halit
Çelenk gibi isimlerle birlikte 30 yıl hapis cezası istemiyle yargılanmış, dört
yıl hapis yatmıştı.
Ali Taygun Aralık 2009’da kanser tedavisi gördüğü sırada
geçirdiği kalp krizi nedeniyle yaşamını yitirdi.
TIKLAYIN - YAYINLAMA ÖZGÜRLÜĞÜ İÇİN, DAİMA!
Katılımcılar
10 Aralık 2015’te Türkiye’den ikinci kez bu ödüle layık
görülen Ragıp Zarakolu için Kopenhag Tarih Müzesi’nde mütevazı bir tören
yapıldı. Aynı gün Stockholm’de Nobel Kimya Ödülü törenle Mardin doğumlu Aziz
Sancar’a verilmekteydi.
Kopenhag’da yapılan toplantıya katılan yazar ve
gazeteciler arasında, 1987 yılında Ali Taygun ile ödülünü takdim etmek üzere
buluşan heyette de yer alan Danimarka Helsinki İnsan Hakları Komitesi
yöneticilerinden Margareta Kepinska Jakobsen, Kuzey Gazetesi redaktörü Sadi
Tekelioğlu, Ermenistan Büyükelçisi Hraçya Ağacanyan, Danimarka Gazeteciler
Cemiyeti’nden Deniz Serinci, Nouvelle Armenie yazarlarından Erol Özkoray, yazar
Orhan Çelik, Sigtuna Vakfı Yöneticisi Alf Linderman, KulturX Yöneticisi Monica
Dahlgren, yazar Adil Erdem, Danimarka PEN Başkanı Mille Rode de bulunuyordu.
Toplantı Eski PEN Başkanı, gazeteci, Ortadoğu uzmanı Anders Jerivhow tarafından yönetildi.
Sögaard: Övgü yerine ceza aldınız
Danimarka Yüksek Mahkeme Başkanı Poul Sögaard yaptığı
sunuş konuşmasında, Zarakolu'nun 1971’den bu yana düşünce özgürlüğüne yaptığı
katkılara değindi.
“Siz, ifade ve yayınlama özgürlüğünü sadece kendiniz için
kullanmadınız, tersine, diğer insanların
seslerini, özgür seslerini, açık seslerini, sansür edilmemiş seslerini
yansıtarak, ifade ve yayınlama özgürlüğünü kullanmalarına olanak sağladınız.
“Sadece iki halkın, Ermenilerin ve Kürtlerin adını anmak
yeterli –kendi ülkenizin hassas konuları ile ilgilendiğinizi bilmek yeterli…
İktidar sahipleri, 100 yıl önce vuku bulmuş Ermeni soykırımı ve bugünkü
Türkiye’nin devasa Kürt azınlığının içinde bulunduğu koşullar hakkında
konuşmanıza tepki gösterdi.
“Elbette bu konulara ilişkin devam etmekte olan
tartışmalarda kimin haklı ya da haksız olduğuna karar vermek PL Vakfı’nın işi
değil. Ama insan hakları kavramına imza atmış herhangi bir demokratik,
hümanistik devlette, sizin gibi kamusal alanda hassas konular da dahil diyaloğu
kolaylaştıran sizin gibi yayıncıların taktir edilip değer verilmesi gerektiğini
belirtmeme izin verin.
“Bu açıdan ‘biz’ ve ‘onlar’ tehlikeli bir olgudur. Eğer
tarihi yalnızca devletin yorumlamasına izin verilirse ve diğer yorumlar
tabulaştırılır, hatta yasadışı kılınırsa, kapsayıcı olma özelliği yerini
dışlayıcı olma özelliğine bırakır…
“Bir yayıncı ve insan hakları savunucusu olarak yıllarca
ülkeniz Türkiye’de sadece azınlık hakları değil, birçok tartışmalı konuda
makale ve kitaplar yayınladığınız için yasal eziyetlerle karşı karşıya
kaldınız.
“Türkiye cezaevlerini içerden gördünüz. Devlet tarafından
yasal olarak korunmanız gerekirken, kovuşturmalara tabi oldunuz. Köprü inşa
ettiğiniz için takdir edileceğinize kitaplarınız yasaklandı, ceza aldınız…
“Özgür düşünce temsilcisi olarak sizinle gurur
duyulacağına, yirmi yıl ülke dışına seyahat etme özgürlüğünden yoksun bırakıldınız.
Fiziki olarak korunmanız gerekirken, yayınevinizin bombalanmasına tanık
oldunuz. Ve bütün bunların ancak edebiyat kitaplarındaki fanteziler olması
gerekirdi. Ne yazık ki bunlar, etkileyici, cesur kariyeriniz sırasında bir
gerçeklik oldu.
“1971 askeri darbesi sırasında Uluslararası Af Örgütü ile
gizli ilişkiler kurmakla suçlandınız…
“Onu izleyen 1980 darbesinden sonra kurucularından biri
olduğunuz ‘Demokrat’ gazetesinden dolayı tutuklandınız. Ermeni soykırımı
hakkında birçok kitap yayınladınız. Yayınladığınız diğer kitaplar arasında
Yunan edebiyatı da vardı. Bazı kitaplar Türkiye Yahudilerine ilişkindi. Birçoğu
da Kürtlerin içinde bulunduğu koşullar ve kültürü üzerineydi.
“Türkiye’nin saygıdeğer İnsan Hakları Derneği’nin (İHD)
kurucularından birisiniz. Ve bildiğim kadarıyla, halen Türkiye Yayıncılar
Birliği bünyesinde, demokrasinin en temel haklarından biri olması gereken
yayınlama özgürlüğü alanında çalışmaktasınız. Ülkenizin övgüsü yerine, sansür,
‘TC kurumlarına hakaret’ suçlamasıyla kovuşturuldunuz.
“Sigtuna Vakfı’na misafir yazar olarak kalmanıza olanak
sağladığı için, önemli ifade özgürlüğü kavramına gösterdiği dayanışma katkısı
nedeniyle teşekkür ederiz.
“Sevgili Ragıp Zarakolu, sadece ifade özgürlüğüne değil,
uzun erimli insan hakları mücadelenizden dolayı size teşekkür etmeme izin
veriniz.
“Bu değerler tek başına ne kendi ülkenize ne de bizim
ülkemize ait olan değerler değildir. Her demokratik toplumun olmazsa olmaz
koşulu ve vicdanlı bir dünyanın evrensel değerleridir. İrade gücünüze ve
cesaretinize hayranlık duyuyoruz; bu sorunlarla dolu yıllar boyunca düşünce
özgürlüğünü kendi düşünceleriniz kadar farklı düşüncede olanlarla da
paylaştığınız için. Zaten ifade ve yayınlama özgürlüğü de bundan başka nedir
ki…”
Zarakolu'ndan 80 darbesi vurgusu
Ragıp Zarakolu da yaptığı teşekkür konuşmasında ifade,
basın ve yayınlama özgürlüğünün son durumuna değindi. Cezaevinde bulunan Sevan
Nişanyan, Can Dündar ve diğer gazeteci ve yazarların durumuna değindi.
Türkiye’nin 1980 sonrası darbe anayasası tarafından
yönetildiğini, bunun için rejimin sürekli bir “meşrutiyet bunalımı” içinde
olduğunu, demokratikleşme konusunda söz veren partilerin 80’lerden bu yana
“Kürt Sorunu” bahanesi ile bunu gerçekleştirmediklerini belirttikten sonra, bu
sorununun çözümü konusunda başlayan süreçlerin on yıllardır
sonuçlandırılmadığını söyledi.
Ve bunun asıl
nedeninin, otoriter devlet yapılanmasından yararlanmak olduğunu söyledi.
“Demokratikleşmenin kilidi Kürt sorununun çözümüdür” dedi.
Öteki önemli kilidin ise Ermeni soykırımının tanınması
olduğunu belirten Zarakolu, Türkiye’deki yapısal otoriter sisteminin
temellerinin 1915 Soykırımı olduğunu ekledi.
PL Ödülü
PL Fonu Barış Ödülü, Birleşmiş Milletler Evrensel İnsan
Hakları Beyannamesi kapsamında şiddet yoluna başvurmadan demokrasi için
mücadele veren kişi ve organizasyonlara veriliyor.
Ragıp Zarakolu hakkında
İsveç’in Stockholm/Signuta kentinde konuk yazar olarak
ağırlanan Ragıp Zarakolu 1948 yılında İstanbul Büyükada’da doğdu. Halen Özgür
Gündem, Evrensel ve Taraf gazetelerinde yazıyor.
1977 yılında eşi Ayşe Nur Zarakolu ile birlikte Belge,
Alternatif ve Alan yayınlarını kurdu. Demokrat Gazetesi, İHD ve Tarih Vakfı
kurucularından…
Türkiye PEN Merkezi Hapisteki Yazarlar Komitesi, Türkiye
Yayıncılar Birliği (TYB) Yayımlama Özgürlüğü Komitesi başkanlıklarında bulundu.
Kürt sorunu ve Türkiye’deki azınlık hakları ile ilgilendi.
İlk kez 1971 yılında Uluslararası Af Örgütü Amnesty
International ile gizli bağlantıları olduğu iddiasıyla, Vedat Günyol, Tilda
Gökçeli, Magdelena Rufer, Sebahattin Eyüboğlu, Çetin Özek, Azra Erhat, Harun
Karadeniz, Faruk Pekin, Aydın Engin, Seçkin Selvi ve diğer birçok aydınla
birlikte tutuklandı.
1982 yılında Emil Galip Sandalcı, Arslan Başer Kafaoğlu
ile birlikte Demokrat gazetesini yayınladıkları gerekçesi ile gözaltına alındı.
En son 2011 yılında BDP Siyaset Akademisinin açılış töreninde konuşma yaptığı
gerekçesi ile tutuklandı.
2015 yılında ise hakkında, beş yıl önce bir Kürt kanalına röportaj verdiği için
yasadışı örgüt üyesi olma suçlaması ile soruşturma başlatıldı. Rahmetli eşi
Ayşe Nur Zarakolu ile birlikte hakkında yayınladıkları kitaplar, makaleler ve
konferansları nedeni ile ellinin üstünde dava açıldı.
Türkiye ve Dünya Yayıncılar Birliği, Amerikan PEN’i ve
Yayıncılar Birliği, Human Rights Watch, Hollanda PEN’i, Norveç Kültür
Bakanlığı, Türk-Yunan Dostluk, Uluslararası Soykırım Araştırmacılar Birliği,
Ermenistan Cumhurbaşkanlığı ve Kütüphaneler Birliği ödülleri yanında, Fransız
Ermeni Toplumu, Padova kenti, Lemkin, Musa Dağ Nişanı ve Buenos Aires ve
Lyon/Villeurbanne fahri hemşeriliği aldılar ve Sydney Operası çatısına isimleri
yazılı bir tuğla konuldu. (YY)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder
Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.